Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

0

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH ĐẶNG HỮU NGHĨA NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ
CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TỈNH VĨNH PHÚC
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ



LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

N : TS. TRẦN THỊ MINH NGỌC
THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu trong luận văn là trung thực, các thông tin, tài liệu trình bày trong luận
văn đã được ghi rõ nguồn gốc. Những kết luận khoa học của luận văn chưa
từng được công bố trong bất cứ công trình nào.
Tác giả Đặng Hữu Nghĩa


MỤC LỤC iii
CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC CÁC BẢNG vii
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu 2
2.1. Mục tiêu chung 2
2.2. Mục tiêu cụ thể 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 3
4. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn 3
5. Kết cấu của luận văn 4
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ
QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
CẤP TỈNH 5
1.1. Lý luận chung về chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp tỉnh 5
1.1.1. Ngân sách nhà nước 5
1.1.2. Chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh 8
1.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh 11
1.2.1. Khái niệm nguyên tắc quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh 11
1.2.2. Nội dung, yêu cầu quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh 14
1.2.3. Hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN 27
1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh 29
1.3. Kinh nghiệm quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh của một số địa
phương 31
1.3.1. Kinh nghiệm của một số địa phương 31 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

iv

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

v
4.1. Quan điểm, phương hướng nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên
NSNN tỉnh Vĩnh Phúc 78
78
4.1.2. Quan điểm, định hướng nâng cao hiệu quả quản lý chi thường
xuyên ngân sách trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 82
4.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh
Vĩnh Phúc 84
4.2.1. Giải pháp hoàn thiện quản lý việc lập, phân bổ, giao và chấp hành
dự toán chi thường xuyên NSNN tỉnh 84
4.2.2. Giải pháp hoàn thiện chế độ quản lý kiểm soát, thanh toán các
khoản chi thường xuyên ngân sách cấp tỉnh 86
4.2.3. Giải pháp liên quan đến thực hiện cơ chế tự chủ về tài chính và
biên chế đối với các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị sự
nghiệp công lập 88
4.2.4. Giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội
ngũ cán bộ, công chức quản lý chi thường xuyên NSNN 89
4.2.5. Một số giải pháp khác 90
4.3. Một số kiến nghị 94
4.3.1. Kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ 94
4.3.2. Kiến nghị với Bộ Tài chính 95
4.3.3. Kiến nghị với UBND tỉnh 96
KẾT LUẬN 97
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

Phúc giai đoạn 2009-2013 69

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong điều kiện nền kinh tế nước ta chịu ảnh hưởng tiêu cực của hậu khủng
hoảng kinh tế thế giới, giá cả lạm phát tăng cao, thu ngân sách bị hạn chế, bội chi
ngân sách lớn trong khi nhu cầu về nguồn lực để đáp ứng các nhiệm vụ chi
thường xuyên của ngân sách nhà nước (NSNN) cho các hoạt động của cơ quan
Nhà nước đặt ra ngày càng nhiều. Chính vì thế, việc quản lý chặt chẽ các khoản
chi nhằm đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả là hết sức quan trọng.
Nhiệm vụ chủ yếu của chi thường xuyên NSNN là duy trì hoạt động của
cơ quan Đảng, Nhà nước, an ninh, quốc phòng, các hoạt động sự nghiệp y tế,
giáo dục, văn hoá, xã hội, thông tin thể thao, khoa học công nghệ, kinh tế và
đảm bảo an sinh xã hội nhằm thúc đẩy sự nghiệp xây dựng và phát triển đất
nước. Với nhiệm vụ quan trọng đó, trong năm qua các Bộ, ngành và địa
phương đã chủ động triển khai quyết liệt các giải pháp của Chính phủ để ổn
định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội. Tích cực xây dựng khuôn khổ
hành lang pháp lý, phân định trách nhiệm giữa các cấp, các ngành, các cơ
quan nhà nước về quản lý chi NSNN nói chung và chi thường xuyên nói
riêng. Cải cách thủ tục hành chính, công khai minh bạch các quy trình nghiệp
vụ; hoàn thiện nhiều cơ chế, chính sách trong việc phân bổ và giám sát quá
trình thực hiện dự toán chi thường xuyên. Tuy nhiên, trong quá trình lập, chấp
hành, quyết toán chi thường xuyên còn nhiều vấn đề bất cập. Dự toán chưa
gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ của đơn vị, phân bổ ngân sách chưa được chú

2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về chi thường xuyên NSNN cấp
tỉnh và hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh;
- Làm rõ vai trò, nội dung, các nhân tố tác động đến hiệu quả quản lý chi
thường xuyên NSNN tỉnh;
- Phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả quản lý chi thường xuyên
NSNN tỉnh Vĩnh Phúc;
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi
thường xuyên NSNN tỉnh Vĩnh Phúc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

3
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
* Đối tượng nghiên cứu: Quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh Vĩnh Phúc.
* Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu quản lý chi thường xuyên của các
đơn vị dự toán ngân sách cấp tỉnh.
- Phạm vi về không gian: Đối tượng nghiên cứu được khảo sát trên địa
bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
- Phạm vi về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý chi
thường xuyên NSNN tỉnh Vĩnh Phúc trong khoảng thời gian từ 2009 đến
2013; đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên
NSNN tỉnh đến năm 2020.
4. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn
- Hệ thống hóa có chọn lọc để làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về chi
thường xuyên NSNN cấp tỉnh và hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh.
Nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phương trong nước về nâng cao hiệu
quả quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh và rút ra bài học cho Vĩnh Phúc.


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

5
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN
LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP TỈNH
1.1. Lý luận chung về chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc cấp tỉnh
1.1.1. Ngân sách nhà nước
1.1.1.1. Khái niệm
Khái niệm về ngân sách Nhà nước (NSNN) có nhiều quan điểm khác
nhau: một số tác giả cho rằng NSNN là một bản dự toán thu - chi trong năm của
Nhà nước. Cách quan niệm này đúng về hình thức, nhưng đó chỉ là một giai
đoạn của quá trình ngân sách và cũng chưa thể hiện được vị trí của NSNN.
Một nhóm tác giả khác cho rằng, NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của

nội hàm của khái niệm NSNN trên các góc độ khác nhau nhưng chưa đầy đủ
do chỉ mô tả hình thức biểu hiện bên ngoài mà chưa phản ánh được nội dung
kinh tế bên trong của NSNN. Do vậy, cần xem xét NSNN một cách tổng thể
trên các phương diện:
Xét về mặt hình thức: NSNN là một bản dự toán thu và chi do Chính
phủ lập ra, đệ trình Quốc hội và giao cho Chính phủ thực hiện.
Xét về mặt thực thể: NSNN bao gồm những nguồn thu cụ thể, những
khoản chi cụ thể và được định lượng.
Xét trong tổng thể một hệ thống tài chính thống nhất: NSNN là khâu
chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia.
Xét về các nội dung kinh tế chứa đựng trong hoạt động của NSNN: các
khoản thu - luồng nhập quỹ NSNN, các khoản chi- nguồn xuất quỹ NSNN là
quá trình hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước. Trong quá trình đó
xuất hiện hàng loạt các quan hệ tài chính giữa một bên là Nhà nước với một
bên là các chủ thể phân phối trong quá trình phân phối nguồn lực tài chính
của một quốc gia.
Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm NSNN như sau: NSNN
là một khâu của hệ thống tài chính quốc gia, nó phản ánh các quan hệ kinh tế
trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà
nước nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ kinh tế- xã hội của Nhà
nước trong thời kỳ nhất định. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

7
Vai trò của NSNN trong nền kinh tế quốc dân
Ngân sách nhà nước đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với sự
phát triển của đất nước. Vì vậy, các quốc gia trên thế giới đều phải có chính
sách sử dụng ngân sách nhà nước hợp lý và hiệu quả. Nhà nước huy động

phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân
dân và Ủy ban nhân dân.
1.1.1.2. Chi ngân sách nhà nước
Về phương diện pháp lý: Chi NSNN là những khoản chi tiêu do chính
phủ hay các pháp nhân hành chính thực hiện để đạt được những mục tiêu
công ích.
Về bản chất: Chi NSNN là hệ thống các quan hệ phân phối lại các
khoản thu nhập phát sinh trong quá trình sử dụng có kế hoạch quỹ tiền tệ tập
trung của nhà nước, nhằm thực hiện tăng trưởng và phát triển kinh tế, phát
triển các sự nghiệp văn hóa- xã hội, duy trì bộ máy quản lý nhà nước và đảm
bảo an ninh, quốc phòng.
Như vậy, chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã
được tập trung vào quỹ NSNN cho từng mục tiêu, từng hoạt động, từng công
việc cụ thể thuộc chức năng của Nhà nước.
Chi NSNN bao gồm hai quá trình: phân phối và sử dụng quỹ NSNN.
Quá trình phân phối là quá trình phân bổ kinh phí từ quỹ NSNN theo
những tiêu chí, tỷ lệ nhất định để hình thành các quỹ tiền tệ nhỏ hơn trước khi
đưa vào sử dụng. Nói cách khác, đó là quá trình phân bổ quỹ NSNN thành
nhiều phần với những cơ cấu nhất định cho những nội dung, đối tượng thụ
hưởng NSNN khác nhau đảm bảo với một nguồn lực tài chính có hạn nhưng
lại phải đáp ứng các nhu cầu chi tiêu trong quá trình thực hiện các chức năng
nhiệm vụ của Nhà nước.
Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng các khoản tiền được
cấp phát từ quỹ NSNN cho các công việc cụ thể theo các mục đích đã định.
1.1.2. Chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh
1.1.2.1. Khái niệm
Chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh là quá trình phân phối và sử dụng
các nguồn tài chính đã tập trung được vào NSNN cấp tỉnh để đáp ứng cho các
Nam ở cấp tỉnh; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

10
- Hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở cấp tỉnh: Uỷ ban Mặt
trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ
Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh;
- Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội,
tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở cấp tỉnh theo quy định;
- Thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do cấp tỉnh
quản lý;
- Phần chi thường xuyên trong các chương trình mục tiêu quốc gia do
các cơ quan cấp tỉnh thực hiện;
- Trợ giá theo chính sách của Nhà nước;
- Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật.
1.1.2.3. Vai trò của chi thường xuyên NSNN tỉnh
- Đảm bảo nguồn tài chính cho hoạt động của các cơ quan nhà nước.
- Thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của các cơ quan
nhà nước của tỉnh khi đem so sánh giữa số chi NSNN với các mặt kinh tế,
hiệu suất, hiêụ ích của các khoản chi này.
- Đảm bảo cho nhà nước có thể thực hiện sản xuất và cung ứng một
phần hàng hoá công cộng trên địa bàn.
- Trợ giúp đắc lực cho sự phát triển kinh tế.
1.1.2.4. Điều kiện chi thường xuyên NSNN tỉnh
- Các khoản chi phải có trong dự toán ngân sách cấp tỉnh được cấp có
thẩm quyền giao và phê chuẩn;
- Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu do cơ quan nhà nước có
thẩm quyền quy định;

Quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh là quá trình các cơ quan
quản lý nhà nước có thẩm quyền sử dụng hệ thống các biện pháp tác động vào
hoạt động chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp tỉnh, đảm bảo cho các
khoản chi thường xuyên ngân sách cấp tỉnh được sử dụng đúng mục đích, tiết
kiệm và hiệu quả.
Ở đây, chủ thể quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp tỉnh là các cơ
quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với lĩnh vực chi NSNN trên địa bàn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

12
tỉnh (HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Sở Tài chính, KBNN ) và các đơn vị sử dụng
ngân sách cấp tỉnh (cơ quan nhà nước cấp tỉnh và đơn vị sự nghiệp công lập
sử dụng ngân sách cấp tỉnh).
Đối tượng quản lý là hoạt động chi thường xuyên ngân sách tỉnh, hoạt
động đó bao gồm việc lập dự toán; phân bổ dự toán; chấp hành dự toán; kiểm
tra, kiểm soát, thanh toán, quyết toán các khoản chi thường xuyên ngân sách
cấp tỉnh.
Công cụ và phương pháp quản lý: Công cụ quản lý chi thường xuyên
NSNN tỉnh là các chế độ, chính sách; các tiêu chuẩn, định mức do các cơ
quan nhà nước có thẩm quyền ban hành tác động lên đối tượng và chủ thể
quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp tỉnh.
Sự tác động của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý thông qua việc
thực hiện các chức năng quản lý nhằm đạt được các mục tiêu cơ bản của quản
lý chi thường xuyên ngân sách tỉnh. Đó là mục tiêu sử dụng ngân sách tỉnh
một cách hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả cho phát triển KT-XH và ổn định kinh tế,
chính trị, văn hoá, xã hội trên địa bàn tỉnh.
1.2.1.2. Nguyên tắc cơ bản trong quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh
- Nguyên tắc tập trung dân chủ:

khác nhau sẽ dẫn đến các mức chi từ NSNN cho mỗi cơ quan là khác nhau.
Quản lý theo dự toán mới đảm bảo được yêu cầu cân đối của NSNN,
tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều hành NSNN; hạn chế tính tuỳ tiện trong
quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách tại các đơn vị dự toán.
- Nguyên tắc tiết kiệm hiệu quả:
Nguyên tắc này đòi hỏi bảo đảm với một chi phí thấp nhất sẽ phải thu
được lợi ích lớn nhất. Trong quản lý chi thường xuyên ngân sách, nguyên tắc
tiết kiệm và hiệu quả đòi hỏi việc chi một đồng ngân sách phải tạo ra lợi ích
lớn nhất có thể. Tiết kiệm không đồng nghĩa với hạn chế chi tiêu, tiết kiệm là
sự chi tiêu hợp lý. Đó là chi đúng lúc, đúng chỗ, đúng mức, đảm bảo đáp ứng
đầy đủ, kịp thời các nhiệm vụ chi thường xuyên ngân sách cấp tỉnh. Chi tiêu
hợp lý sẽ tạo ra tác động lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Hiệu quả được xác định bằng kết quả so với chi phí đã bỏ ra. Chi tiêu
hợp lý sẽ bảo đảm ngân sách được sử dụng có hiệu quả chi tiêu càng hợp lý, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

14
ngân sách được sử dụng càng hiệu quả cao. Hiệu quả của chi tiêu ngân sách
phải được xét trên nhiều mặt, hiệu quả kinh tế, xã hội, chính trị ; hiệu quả
trước mắt và hiệu quả lâu dài.
Chi tiêu ngân sách không tiết kiệm, hiệu quả không chỉ gây lãng phí
ngân sách, lãng phí nguồn lực mà còn có thể gây bất ổn cho nền kinh tế, tạo ra
những hệ lụy cho nền kinh tế địa phương.
Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả cũng phải được quán triệt trong các
khâu của quá trình chi thường xuyên ngân sách cấp tỉnh. Để chi ngân sách tiết
kiệm, hiệu quả, quản lý chi ngân sách phải bảo đảm xác định được đúng đối
tượng chi, thứ tự ưu tiên các khoản chi, tiêu chí, định mức, cơ cấu phân bổ
ngân sách tỉnh cho chi thường xuyên hợp lý.

mức sử dụng ngân sách.
- Định mức phân bổ ngân sách: Đây là định mức mang tính chất tổng
: định mức chi hành
chính trên một biên chế; định mức chi tổng hợp cho một học sinh thuộc các cấp
học; định mức chi cho một giường bệnh; định mức chi cho sự nghiệp văn hóa
thông tin, phát thanh truyền hình, thể dục thể thao tính trên một người dân…
Định mức này có thể ban hành hàng năm hoặc tính cho cả một thời kỳ
ổn định ngân sách, có tính đến yếu tố điều chỉnh tăng hàng năm do trượt giá.
Trên cơ sở tổng chi ngân sách địa phương được Trung ương giao và định mức
phân bổ ngân sách do Thủ tướng Chính phủ ban hành, địa phương phải xây
dựng và ban hành các định mức phân bổ cho các ngành, các cấp, các đơn vị
thụ hưởng NSĐP, phù hợp với khả năng tài chính - ngân sách và đặc điểm
tình hình ở địa phương mình. Định mức phân bổ ngân sách là căn cứ để phân
bổ chính thức tổng mức kinh phí trong hệ thống các đơn vị dự toán.
- Định mức sử dụng ngân sách: Biểu hiện của loại định mức này là chế
độ tiền lương, phụ cấp lương, chế độ công tác phí, chế độ hội nghị,… Loại
định mức này khá đa dạng do chi thường xuyên bao gồm nhiều lĩnh vực khác
nhau. Theo quy định hiện hành, phần lớn các định mức sử dụng ngân sách do
Bộ Tài chính và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phối hợp với Bộ Tài
chính ban hành. Đối với địa phương thì HĐND tỉnh được phân cấp ban hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

16
một số định mức, chế độ chi tiêu phù hợp với đặc thù địa phương. Đây là cơ
sở pháp lý để các đơn vị sử dụng ngân sách chấp hành khi chi tiêu ngân sách
được cấp và cũng là căn cứ pháp lý để KBNN thực hiện kiểm soát chi.
Do tầm quan trọng của định mức đối với công tác quản lý chi thường
xuyên nên khi xây dựng định mức cần chú ý các yêu cầu sau: