ĐẠI HỌC THÁI NGUN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LƯU THÚY LAN TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ
CỦA HỒNG QUẢNG UN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

THÁI NGUN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/

Luận văn đã được chỉnh sửa theo sự đóng góp ý kiến của Hội đồng khoa
học chấm luận văn, ngày 7 tháng 6 năm 2014 tại Đại học Sư phạm Thái Ngun. XÁC NHẬN
CỦA KHOA CHUN MƠN

XÁC NHẬN
CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
iLỜI CAM ĐOAN

Tơi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của riêng tơi. Các số liệu trích
dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu trong luận văn đều trung thực
và chưa từng được cơng bố ở bất kỳ cơng trình nào khác.
Thái Ngun, tháng 4 năm 2014
Tác giả
Lưu Thúy Lan

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
iii

MỤC LỤC

Trang
Trang bìa phụ
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5
3.1. Đối tượng nghiên cứu 5
3.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài 6
4. Mục đích nghiên cứu 6
5. Phương pháp nghiên cứu 6
6. Đóng góp mới của luận văn 7
7. Cấu trúc của đề tài 7

2.3.3.1. Tái hiện chân dung ngoại hình 33
2.3.3.2. Tái hiện qua phương diện ngơn ngữ và hành động 36
2.3.3.3. Xây dựng ngun mẫu Hồ Chí Minh thành nhân vật tiểu thuyết với hai
phẩm chất “Vĩ nhân” và “Đời thường” 38
2.3.4. Hư cấu để tái hiện đời sống nội tâm của Bác 55
2.4. Điểm khác biệt trong hai tiểu thuyết: “Mặt trời Pác Bó” và “Giải phóng” khi
sử dụng hư cấu nghệ thuật để xây dựng ngun mẫu Hồ Chí Minh thành nhân vật
văn học 61
2.4.1. Chất kí trong Mặt trời Pác Bó đậm hơn Giải phóng 61
2.4.2. Chất tiểu thuyết trong Giải phóng đậm hơn Mặt trời Pác Bó 64
Chương 3. KẾT CẤU, NGƠN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT
TRONG HAI TIỂU THUYẾT “MẶT TRỜI PÁC BĨ ” VÀ “GIẢI PHĨNG”
CỦA NHÀ VĂN HỒNG QUẢNG UN 68
3.1. Khái niệm “Kết cấu” và kết cấu tiểu thuyết 68
3.1.1. Khái niệm “Kết cấu” và một số hình thức kết cấu trong tác phẩm văn học 68
3.1.2. Kết cấu tiểu thuyết 70
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
v

3.2. Ngơn ngữ nghệ thuật trong hai tiểu thuyết Mặt trời Pác Bó và Giải phóng của
Hồng Quảng Un 71
3.2.1 Khái niệm ngơn ngữ nghệ thuật 71
3.2.2. Ngơn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết của Hồng Quảng Un 72
3.3. Giọng điệu trần thuật trong hai tiểu thuyết Mặt trời Pác Bó và Giải phóng của
Hồng Quảng Un 76
3.3.1. Khái niệm giọng điệu và giọng điệu trần thuật 76
3.3.2. Giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết của Hồng Quảng Un 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO 90
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
1

mài với q trình sáng tạo nghệ thuật, ơng đã tạo được dấu ấn riêng trong lòng
độc giả với một cá tính sáng tạo độc đáo.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
2

1.3. Nhà văn Hồng Quảng Un sáng tác rất nhiều thể loại văn học khác nhau
như: Kí, lý luận phê bình, tiểu thuyết Độc giả vẫn chú ý đến ơng ở thể loại kí với
các tác phẩm tiêu biểu như: Bài kí Thầy giáo Đại học - tác phẩm đặc sắc được trao
giải B (khơng có giải A) của Bộ Đại học, Trung học chun nghiệp 1988; Bút kí Trí
thức tỉnh lẻ, in trên Báo Văn nghệ, những năm đầu “đổi mới” Song 2 năm trở lại
đây, từ khi tập tiểu thuyết Mặt trời Pác Bó ra đời và được trao giải thưởng trong cuộc
vận động sáng tác và quảng bá các tác phẩm Văn học - Nghệ thuật và Báo chí về
cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", đánh dấu
bước tiến mới trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn thì ơng lại được độc giả biết đến
với thể loại tiểu thuyết.
1.4. Có thể nói, trong tồn bộ khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, từ trước tới
nay, chúng ta mới thấy xuất hiện 2 nhà văn tiêu biểu viết tiểu thuyết lịch sử. Đó là
nhà văn Nguyễn Trường Thanh và nhà văn Hồng Quảng Un. Nhà văn Nguyễn
Trường Thanh với những tập tiểu thuyết lịch sử tái hiện chân dung của các nhân vật
lịch sử gắn với vùng đất và con người xứ Lạng. Riêng Hồng Quảng Un là người
dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc Việt Nam đầu tiên viết tiểu thuyết lịch sử về Bác
Hồ kính u. Đó là một cố gắng, một tình u đáng ghi nhận của nhà văn Hồng
Quảng Un trong việc tái hiện nhân vật lịch sử là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Bởi
vậy, việc nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử của Hồng Quảng Un là một cơng việc cần
thiết, mang ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn.
1.5. Hiện nay, văn học địa phương cũng đã đưa vào giảng dạy tại hai cấp
học là bậc Trung học cơ sở và bậc Tiểu học. Do đó, việc thực hiện đề tài này
cũng sẽ góp một phần tư liệu bổ ích cho sự nghiệp giáo dục tại tỉnh Cao Bằng -
q hương của tác giả Hồng Quảng Un. Bên cạnh đó, rất nhiều nhà khoa học
tại Đại học sư phạm - Đại học Thái Ngun đã và đang bắt tay vào xây dựng bộ

để đi học. Đó là cuộc trò chuyện giữa nhà văn Hồng Quảng Un với Phong Điệp
về việc "đào tạo nhà văn" [41] và q trình Hồng Quảng Un đã từng là học viên
khố ba của trường viết văn Nguyễn Du; Về việc ơng theo học lớp lý luận phê bình
văn học khố I (đuợc tổ chức trong tháng 7 và tháng 8 năm 2008) do Hội nhà văn tổ
chức khi ơng đã ở độ tuổi sáu mươi. Ơng rất tự hào khi nhắc đến việc “làm mới” kiến
thức cho mình. Trong bài phỏng vấn ơng tự khẳng định: “Tơi học khóa 3 trường viết văn
Nguyễn Du năm 1988. Năm nay là năm 2008. Nghĩa là 20 năm trơi qua, kiến thức của
tơi đã cũ đi nhiều và tơi có nhu cầu được làm mới. Khóa học này, tơi vẫn được học các
thầy như Nguyễn Đăng Mạnh, Hồng Ngọc Hiến, Nguyễn Khắc Phi … nhưng những
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
4

kiến thức các thầy dạy chúng tơi hơm nay đã được bổ sung hơn rất nhiều so với 20 năm
trước. Vậy tại sao tơi lại khơng học cho được?”[41]. Bài phỏng vấn giúp người đọc có
cái nhìn mới mẻ về nhà văn Hồng Quảng Un – một con người ln vượt lên trên mọi
hồn cảnh để khơng ngừng học hỏi, tìm tòi, khám phá cái mới và làm phong phú thêm,
mở rộng thêm cũng như bồi đắp thêm nguồn tri thức mới cho bản thân.
Còn với Y Phương – người bạn chí cốt tâm giao của Hồng Quảng Un lại có bài
viết: Tản mạn cùng Hoảng Quảng Un đăng tải trên trang nhất Báo Văn nghệ cơng an,
mục đời sống văn hóa số ra ngày 10/11/2009 với lời mở đầu: “Phải đến hơn một năm rồi
nhà văn Hồng Quảng Un chẳng có việc gì liên quan mà xuống Hà Nội. Sáng nay bỗng
nghe ai nói lống thống Un đang có mặt ở Hội nhà văn [42]. Y Phương đã cho người
đọc thấy một Hồng Quảng Un “còn ham sống và ham viết lắm” [42].
2.3. Những bài viết về tiểu thuyết lịch sử của nhà văn Hồng Quảng Un
Đặc biệt phải kể đến bài viết của Trần Hồng Thiên Kim có tựa đề Nhà văn Hồng
Quảng Un: viết văn cùng cực như đi săn được đăng tải trên mạng Internet ngày 28
tháng 2 năm 2011 từ hai nguồn cand.com.vn và nguoibanduong.net ngay khi ơng vừa
xuất bản cuốn tiểu thuyết Mặt trời Pác Bó (NXB Hội nhà văn 2010) - Giải thưởng
cuộc vận động sáng tác và quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật và báo chí về
cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", nhân kỷ

hơn về giá trị của thể loại tiểu thuyết về đề tài lịch sử trong dòng chảy của nền
Văn học dân tộc thiểu số Việt Nam. Đồng thời, việc nghiên cứu tiểu thuyết lịch
sử của nhà văn Hồng Quảng Un sẽ bổ sung nguồn tư liệu bổ ích cho cơng tác
dạy và học văn học địa phương cũng như cho việc giảng dạy học phần này trong
trường Đại học sư phạm – Đại học Thái Ngun nói riêng và trong hệ thống nhà
trường trên khắp cả nước Việt Nam nói chung. Hơn nữa, thơng qua việc nghiên
cứu đề tài này còn giúp chúng tơi hiểu và kính u hơn về Bác, đặc biệt là những
ngày tháng Bác sống và hoạt động ở Việt Bắc. Là một người con của núi rừng
Việt Bắc, tơi ln khao khát được tìm hiểu và khám phá về mảnh đất q hương
mình, khao khát tìm hiểu cội nguồn của nơi “chơn nhau cắt rốn”. Chính vì thế,
việc tìm hiểu, nghiên cứu đề tài này đối với riêng tơi là một cơng việc u thích
và rất cần thiết.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề ngun mẫu và hư cấu, kết cấu,
ngơn ngữ nghệ thuật và giọng điệu trần thuật trong 2 tập tiểu thuyết lịch sử Mặt trời
Pác Bó, Nxb Hội nhà văn Việt Nam, năm 2010 và Giải phóng, Nxb Hội nhà văn Việt
Nam, năm 2013 của nhà văn Hồng Quảng Un viết về Bác Hồ.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
6

3.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài
Đề tài đi sâu vào nghiên cứu “Tiểu thuyết lịch sử của Hồng Quảng Un”
qua 2 tác phẩm đó là: Mặt trời Pác Bó – tiểu thuyết, NXB Hội nhà văn 2010 và Giải
phóng – tiểu thuyết, NXB Hội nhà văn 2013 ở các phương diện:
- Ngun mẫu và hư cấu nghệ thuật; Kết cấu, ngơn ngữ và giọng điệu trần thuật
- Trong phạm vi cho phép, chúng tơi có so sánh vấn đề nghiên cứu trong tiểu
thuyết lịch sử của Hồng Quảng Un với một số tiểu thuyết lịch sử viết về Bác Hồ
của một số nhà văn khác như Sơn Tùng với Búp sen xanh, Bơng sen vàng và nhà văn
Hồ Phương với Cha và con

quan trọng để khẳng định thêm những đóng góp mới của nhà văn Hồng Quảng Un
trong việc xây dựng chân dung nhân vật lịch sử bằng hư cấu nghệ thuật.
7. Cấu trúc của đề tài
Ngồi phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài được cấu trúc thành
ba chương gồm:
Chương 1: Tiểu thuyết lịch sử của Hồng Quảng Un và một số vấn đề lý
thuyết liên quan đến đề tài.
Chương 2: Ngun mẫu Hồ Chí Minh và hư cấu nghệ thuật trong hai tiểu
thuyết Mặt trời Pác Bó và Giải phóng.
Chương 3: Kết cấu, ngơn ngữ nghệ thuật và giọng điệu trần thuật trong hai tiểu
thuyết Mặt trời Pác Bó và Giải phóng của nhà văn Hồng Quảng Un.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
8Chương 1
TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ CỦA HỒNG QUẢNG UN VÀ MỘT SỐ VẤN
ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1. Tiểu sử và q trình sáng tác văn học của Hồng Quảng Un
1.1.1. Tiểu sử của nhà văn Hồng Quảng Un
Nhà văn Hồng Quảng Un (tên khai sinh là Hồng Dương Q), sinh ngày
27/9/1950 tại làng Pác Cam, xã Quốc Phong, huyện Quảng Un, tỉnh Cao Bằng.
Ơng là người dân tộc Nùng. Bút danh Hồng Quảng Un được lấy từ họ Hồng
ghép với tên huyện Quảng Un (nơi ơng được sinh ra).
Hồng Quảng Un đã từng theo học trường cấp 1 và cấp 2 tại trường huyện
Quảng Un. Vốn là một học sinh thơng minh, học giỏi nên khi học hết cấp 2, ơng thi
đỗ vào lớp chun Tốn của tỉnh Cao Bằng. Thời gian sau đó (từ năm 1968 đến năm
1972), ơng thi đỗ và vào học khoa Vật Lý trường Đại học sư phạm Việt Bắc (nay là

phong nghề nghiệp cần có trong q trình sáng tác của một người viết văn. Nhờ thế,
sau thời gian học ở trường (1986 – 1989), Hồng Quảng Un đã có nhiều tác phẩm
được đơng đảo bạn đọc đón nhận.
Đến năm 1990, Hồng Quảng Un nghỉ chế độ khi ơng vừa tròn 39 tuổi.
Từ năm 1998 đến năm 2000, Hồng Quảng Un cơng tác ở báo Văn nghệ
(phóng viên hợp đồng). Năm 2006, Hồng Quảng Un là đặc phái viên của Hội
nhà văn Việt Nam sang Trung Quốc để tìm hiểu thời gian 2 năm (1942 – 1943)
Chủ tịch Hồ Chí Minh bị Tưởng Giới Thạch bắt giữ ở Quảng Tây – Trung Quốc,
bị đày ải trong các nhà tù và sáng tác tác phẩm thơ “Nhật kí trong tù”. Đến năm
2007, Hội nhà văn Việt Nam mở trại sáng tác tiểu thuyết, từ đó Hồng Quảng
Un “gõ cửa” với thể loại tiểu thuyết. Tuy ơng mới chuyển hướng sáng tác của
mình theo thể loại này song ngòi bút của ơng ln tinh tế, sắc sảo và đã có thành
cơng bước đầu. Trước hết phải kể đến cuốn tiểu thuyết Mặt trời Pác Bó được
xuất bản năm 2010. Với cuốn tiểu thuyết này, Hồng Quảng Un đã vinh dự
được nhận giải thưởng trong sáng tác và quảng bá các tác phẩm Văn học - Nghệ
thuật và Báo chí về cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh", 2010. Đến năm 2013, tiểu thuyết Giải phóng ra đời và được xem như
là tập 2 trong bộ tiểu thuyết dài tập mà nhà văn dự định viết về Bác Hồ. Hiện
nay, ơng là thành viên của Hội nhà văn Việt Nam và đang tiếp tục cống hiến
khơng ngừng nghỉ cho sự nghiệp sáng tác văn chương.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
10

1.1.2. Sự nghiệp sáng tác văn học của nhà văn Hồng Quảng Un
Nhà văn Hồng Quảng Un là cây bút trưởng thành sau năm 1975. Những tác
phẩm của ơng ln có sức hấp dẫn, lay động người đọc bởi sức sáng tạo dồi dào của
nhà văn ln ẩn sâu trong từng câu chữ. Trong vòng hơn 20 năm cầm bút, ơng đã có
một sự nghiệp sáng tác đáng tự hào và có giá trị thể hiện trên nhiều thể loại khác
nhau, từ thể loại kí cho đến tiểu thuyết, các bài phóng sự. Nhà văn Hồng Quảng
Un đã gặt hái được nhiều thành cơng với 2 tập kí, 2 tập truyện, 3 tập lí luận phê

Un cho ra đời cuốn Giải phóng với gần Giải phóng với 25 chương và hơn 600
trang, được tặng thưởng của Hội nhà văn Việt Nam trong sáng tác và quảng bá các
tác phẩm Văn học - Nghệ thuật và Báo chí về cuộc vận động "Học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", 2013. Đây là tập 2 trong bộ tiểu thuyết 5 tập
trong dự định sáng tác của nhà văn Hồng Quảng Un, mà tập 1 là tiểu thuyết Mặt
trời Pác Bó. Nội dung tập Giải phóng tái hiện q trình hoạt động cách mạng của
Bác từ năm 1945 đến năm 1954.
Với những giải thưởng đã đạt được cùng sự u mến của đơng đảo bạn đọc dành
cho cây bút miền núi này, nhà văn Hồng Quảng Un từng bước khẳng định vị trí
vững chắc của mình trong nền văn xi các dân tộc thiểu số Việt Nam.
1.2. Sáng tác của Hồng Quảng Un trong bộ phận văn xi các dân tộc thiểu
số Việt Nam
Nhìn chung, văn xi các dân tộc thiểu số ra đời muộn, phát triển chậm và
khơng đồng đều. Trong sự hình thành văn xi các dân tộc thiểu số, văn học của
người Việt (dân tộc Kinh) có ảnh hưởng rất lớn. Nhiều nhà văn dân tộc thiểu số được
tiếp xúc với văn học Việt từ rất sớm. Những tiểu thuyết và truyện ngắn của Khái
Hưng, Nhất Linh, Thạch Lam, Nguyễn Cơng Hoan … trước cách mạng tháng Tám năm
1945, nhất là những tác phẩm viết về miền núi của những nhà văn người Kinh sau này
như: Tơ Hồi, Nam Cao … đối với sự phát triển văn hóa, văn nghệ của các dân tộc thiểu
số Việt Nam, do Đảng đề ra, đã tạo điều kiện để văn học dân tộc thiểu số nói chung, văn
xi dân tộc thiểu số nói riêng hình thành và ngày càng phát triển mạnh mẽ. Mặt khác,
việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở miền núi còn nhiều hạn chế đã ảnh hưởng
khơng nhỏ đến tư duy nghệ thuật của một số nhà văn dân tộc. Trong tình hình ấy, sự phát
triển nhanh hay chậm của văn xi các dân tộc thiểu số phụ thuộc rất lớn vào tài năng, sự
nỗ lực lao động nghệ thuật của người sáng tạo ra nó.
Trong văn xi các dân tộc thiểu số, đề tài về thiên nhiên đất nước, phong tục
tập qn và con người miền núi được các nhà văn phản ánh một cách chân thực, sinh
động. Tất cả những gì gắn bó với đời sống vật chất và đời sống tinh thần của đồng bào
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
12

trong một cách hiểu khác, nhận định của Belinski: "tiểu thuyết là sử thi của đời
tư" chỉ ra khái qt nhất về một dạng thức tự sự, trong đó sự trần thuật tập trung
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
13

vào số phận của một cá nhân trong q trình hình thành và phát triển của nó. Sự
trần thuật ở đây được khai triển trong khơng gian và thời gian nghệ thuật đến
mức đủ để truyền đạt cơ cấu của nhân cách” [48].
Đặc trưng lớn nhất của tiểu thuyết chính là khả năng phản ánh tồn vẹn và
sinh động đời sống theo hướng tiếp xúc gần gũi nhất với hiện thực. Là một thể loại
lớn tiêu biểu cho phương thức tự sự, tiểu thuyết có khả năng bao qt lớn về chiều
rộng của khơng gian cũng như chiều dài của thời gian, cho phép nhà văn mở rộng tối
đa tầm vóc của hiện thực trong tác phẩm.
“Thể loại văn học lịch sử còn bao gồm các tác phẩm văn học nghệ thuật, sáng
tác về các đề tài và nhân vật lịch sử như tiểu thuyết lịch sử Các tác phẩm viết về đề
tài lịch sử có chứa đựng các nhân vật và các chi tiết hư cấu. Tuy nhiên, nhân vật
chính và sự kiện chính thì được sáng trên các sử liệu xác thực trong lịch sử, tơn trọng
lời ăn tiếng nói, trang phục, phong tục tập qn phù hợp với giai đoạn lịch sử Tác
phẩm văn học lịch sử thường mượn chuyện xưa để nói chuyện đời nay, hấp thu những
bài học của q khứ, bày tỏ sự đồng cảm với những con người và thời đại đã qua, song
khơng vì thế mà hiện đại hóa người xưa, phá vỡ tính chân thật lịch sử của thể loại này.”
[32, tr.302].
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Sử trong bài viết Suy nghĩ về lịch sử và tiểu
thuyết lịch sử (nguồn trandinhsu.wordpress.com): “Trong những năm gần đây, tiểu
thuyết lịch sử đã thực sự trở thành mối quan tâm của nhiều người, nhất là sau những
thành cơng của Nguyễn Xn Khánh, Nguyễn Mộng Giác, Hồng Quốc Hải, Võ Thị
Hảo, Nam Dao … những sáng tác đó khơi gợi cho chúng ta những suy nghĩ mới về
tiểu thuyết lịch sử và số phận của nó”. Ơng còn nhận định: “Cái chính của tiểu thuyết
lịch sử là sáng tạo nhân vật và đời sống của một thời kì lịch sử cụ thể khơng lặp lại
đó. Sự kiện lịch sử là dấu ấn của một thời, khơng thể thiếu đối với tiểu thuyết lịch sử.

khuynh hướng sáng tác tiểu thuyết lịch sử như sau:
1.3.3.1. Khuynh hướng thứ nhất: Đây là khuynh hướng sáng tác tơn trọng tối
đa, chính xác tính khách quan của tiểu thuyết lịch sử và hư cấu có hạn chế trong phạm vi
cho phép để tái hiện sự thật lịch sử. Tiêu biểu cho khuynh hướng này có: Hà Ân với “Sát
thát”, “Bão táp triều Trần” (Hồng Quốc Hải) …
1.3.3.2. Khuynh hướng thứ hai: Đây là khuynh hướng sáng tác tiểu thuyết lịch
sử mà sự thật lịch sử chỉ là cái cớ để từ đó qua những hư cấu tự do, nhà văn gửi gắm
dụng ý nghệ thuật của mình. Tiêu biểu cho khuynh hướng này có các tác phẩm
như:“Giàn thiêu”của Võ Thị Hảo, “Hồ Q Ly” của Nguyễn Xn Khánh … Trong
số những nhà văn viết tiểu thuyết kể trên thì nhà văn Hồng Quảng Un là một cây
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
15

bút mới với hai 2 cuốn tiểu thuyết Mặt trời Pác Bó và Giải phóng. Những sáng tác về
tiểu thuyết lịch sử của nhà văn Hồng Quảng Un ln bám sát khuynh hướng thứ
nhất, đó là tơn trọng tối đa sự kiện lịch sử và hư cấu sự kiện, nhân vật trong phạm vi
cho phép. Nhân vật, sự kiện trong sáng tác của ơng còn rất mới mẻ và xuất hiện trong
một q khứ gần, còn nóng hổi tính thời sự, đây cũng là một khó khăn mà nhà văn
phải vượt qua. Đọc tiểu thuyết của Hồng Quảng Un viết về Bác Hồ cho ta thấy rõ
điều đó. Ơng viết theo trình tự niên biểu của hệ thống sự kiện có trong lịch sử, dù hư
cấu có hạn chế nhưng vẫn theo ngun tắc tơn trọng tối đa sự thật lịch sử.
1.4. Tiểu thuyết lịch sử của Hồng Quảng Un trong bộ phận tiểu thuyết lịch sử
viết về Bác Hồ.
Tuy khơng nhiều nhưng đã có một số nhà văn viết tiểu thuyết lịch sử và thành
cơng với đề tài Bác Hồ. Có thể kể đến nhà văn Sơn Tùng với tiểu thuyết Búp sen
xanh, Bơng sen vàng và nhà văn Hồ Phương với Cha và con Đã có khơng ít cuốn
sách viết về Bác và những người thân trong gia đình Bác, nhưng có lẽ tiểu thuyết Cha
và con của nhà văn Hồ Phương là một cuốn sách lần đầu tiên được viết ở thể loại tiểu
thuyết, trong đó đề cập sâu tới vai trò ảnh hưởng của người cha đến việc hình thành
tư tưởng u nước ở Bác cũng như tình cảm sâu đậm giữa hai cha con. Với hơn 300

cách nhân bản trong cốt cách thanh cao của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Với những trang viết đầy xúc động, nhà văn Sơn Tùng đã lay động lòng người
bằng những tình cảm kính u dành cho vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam.
Nhưng đối với nhà văn Hồng Quảng Un thì ơng lại có cái nhìn riêng và cách suy
nghĩ khác. Ơng đã từng tâm sự: “Tơi đã rất “liều” khi đưa một bậc vĩ nhân như Chủ
tịch Hồ Chí Minh thành nhân vật tiểu thuyết trong khi rất nhiều người ngại viết. Ngại
nữa là những con người và giai đoạn lịch sử nói đến trong tiểu thuyết còn q gần, nó
như một vòng kim cơ trói buộc sự hư cấu, mà hư cấu và tưởng tượng là thủ pháp,
"thao tác" quan trọng của thể loại tiểu thuyết …” [30].
Nhà văn Hồng Quảng Un là người “viết Sử bằng Văn”. Bởi trong quan
niệm của ơng: “Ngơn tri bất văn, truyền tri bất viễn”. Nghĩa là: lời nói khơng có văn thì
khơng truyền đi xa được. Nhân vật và sự kiện trong tác phẩm của Hồng Quảng Un
còn rất gần với hiện tại và tất cả đều rất trung thành với lịch sử. Chính vì vậy, ơng từng
tâm sự rằng: “Ơng thích được mọi người gọi ơng là Hồng Quảng Un – người kể
chuyện về Bác Hồ và Pác Bó”.
Một trong những ngun cơ quan trọng nhất để Hồng Quảng Un chun
tâm viết tiểu thuyết lịch sử về Bác chính là niềm say mê đi tìm lý tưởng cộng sản, của
cuộc cách mạng tại q hương ơng. Nhà văn Hồng Quảng Un kể lại: năm 2003,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn/
17

ơng tình cờ đọc một bài báo của Hồng Khanh đăng trên báo Nhân dân có tựa đề:
“Niềm vui của Bác Hồ khi nhận lại tập Nhật kí trong tù”, Hồng Quảng Un đã
phát hiện ra chi tiết: tập Nhật kí trong tù do Bác để qn ở nhà một người dân Cao
Bằng. Đến năm 1955, người dân đó đã gửi về văn phòng Chính phủ trả lại cho Bác.
Từ đó, Hồng Quảng Un biết được tập Nhật kí trong tù của Bác có liên quan đến
Cao Bằng – q hương thân u của ơng nên ln trăn trở và ấp ủ viết về q trình
hoạt động cách mạng của Bác tại căn cứ địa cách mạng Cao Bằng.
Trong các sáng tác về Bác Hồ, bao giờ Hồng Quảng Un cũng có ý thức
khắc họa hình tượng Bác Hồ như một con người đời thường chứ khơng phải đề cao