“Tích hợp Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua
giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ thông”.
Thịnh Tuấn Anh
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, nghiện ma túy là một trong những tệ nạn xã hội hết sức tiêu cực,
đang đe dọa cuộc sống hàng ngày của cộng đồng xã hội. Hàng năm số người
nghiện tăng lên rất nhanh và ngày càng trẻ hóa. Việt Nam đang trở thành thị
trường tiêu thụ ma túy khá lớn, là nơi bị bọn tội phạm quốc tế lợi dụng. Ma túy
đang trở thành hiểm họa của Việt Nam và toàn cầu. Ma túy gây hại cho sức khỏe,
làm ảnh hưởng tới lối sống, đạo đức, nhân cách của con người, đặc biệt là lớp trẻ.
Nó còn gây tổn hại không nhỏ tới nền kinh tế quốc gia. Những đối tượng nghiện
ma túy còn được coi là “ lực lượng hậu bị” cho thế giới tội phạm. Tệ nạn ma túy
là nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, đe dọa sự bền vững của an ninh
quốc gia và sự trường tồn của dân tộc. Nghị quyết 06/CP, ngày 29/01/1993 của
Chính phủ đó khẳng định về tệ nạn ma túy như sau: “ ma túy là dấu hiệu nguy
hiểm làm mất trật tự an toàn xã hội, xâm hại đạo đức truyền thống, phá vỡ
hạnh phúc gia đình, gây ảnh hưởng đến nòi giống và sự tồn vinh của dân
tộc”.
Một trong những nguyên nhân cơ bản của tệ nạn ma túy là do sự thiếu hiểu
biết của con người. Trong tình hình diễn biến phức tạp của tệ nạn ma túy trong xã
hội và của cộng đồng, hơn 22 triệu học sinh, sinh viên ( hơn 1/4 dân số toàn
quốc) ở nhiều độ tuổi, trình độ nhận thức và kinh nghiệm sống khác nhau với sự
đa dạng, phức tạp về tâm lí là những đối tượng có nguy cơ cao để ma túy xâm
nhập. Tuy số học sinh, sinh viên sử dụng ma túy gần đây có giảm nhưng nguy cơ
những người trong độ tuổi này nghiện ma túy vẫn còn cao. Từ nghiện ma túy dẫn
đến trộm cắp, buôn bán ma túy, gây rối trật tự không chỉ ở các trường đại học,
cao đẳng, trung học chuyên nghiệp dạy nghề mà còn ở cả các trường trung học
phổ thông. Việc giáo dục phòng chống ma túy là cần thiết và cấp bách. Nó không
chỉ góp phần thực hiện mục tiêu phấn đấu nhà trường không có ma túy mà còn
ngăn chặn sự phát triển của hiểm họa ma túy trong toàn quốc gia.
Trước tình hình hiểm họa ma túy đang ngày càng gia tăng, ngày 22 tháng

Trong giới hạn của đề tài này, tôi chỉ dừng lại ở việc trình bày một phương
pháp giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện thuộc một trong các hoạt
động ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông đó được thực hiện ban đầu
thu được những hiệu quả rất khả quan.
2
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Những năm qua, cùng với việc nâng cao chất lượng công tác chuyên môn,
ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh hóa đã không ngừng đẩy mạnh công tác
tuyên truyền phòng, chống ma túy và chất gây nghiện trong các đơn vị trường
học và xem đây là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình hành
động của mỗi đơn vị trường, nhằm góp phần nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo
viên, học sinh về tác hại của ma túy, chất gây nghiện và hiểm họa khôn lường của
đại dịch HIV/AIDS.
Với phương châm phòng ngừa là cơ bản, sự phối hợp giữa nhà trường, gia
đình và xã hội là giải pháp chủ lực để loại bỏ ma túy và chất gây nghiện, tội
phạm ra khỏi học đường, ngành giáo dục đã đặc biệt coi trọng công tác tuyên
truyền nhằm nâng cao hiểu biết cho học sinh, sinh viên về ma túy, tệ nạn ma túy
và đại dịch HIV/AIDS. Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh học
sinh, công an và các đoàn thể xã hội khác là rất cần thiết để từng bước đẩy lùi các
tệ nạn xã hội ra khỏi trường học.
Từ nhiều năm nay, công tác phòng, chống ma túy và chất gây nghiện đó
trở thành một nhiệm vụ giáo dục quan trọng trong các nhà trường; nội dung, kiến
thức về phòng, chống ma túy và chất gây nghiện đã được tích hợp vào chương
trình các môn học liên quan và các hoạt động giáo dục ngoại khóa.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1. Thực trạng:
a. Những khó khăn:
Thanh thiếu niên là lứa tuổi chưa thật sự trưởng thành, có đặc điểm tâm lí
lứa tuổi riêng, suy nghĩ non nớt, dễ bị lôi kéo, thích ăn chơi đua đòi “ cho hợp

điều kiện thực tế của nhà trường hay tập quán địa phương nơi trường xây dựng
còn có những khó khăn nhất định.
Hiện nay, giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện cho học
sinh trung học phổ thông là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, không được triển
khai thành một môn học riêng mà tích hợp nội dung Giáo dục phòng, chống ma
túy và các chất gây nghiện vào các môn học, đặc biệt các môn học có liên quan
trực tiếp và gián tiếp như: Sinh học, Hóa học, Giáo dục công dân, Ngữ văn,… và
các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Nguyên nhân này dẫn tới những hạn chế và khó
khăn trong việc lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục phòng, chống ma túy và
các chất gây nghiện vào bài giảng do đặc thù của môn học, bài học, trình độ kiến
thức và năng lực chuyên môn về lĩnh vực giáo dục phòng, chống ma túy và các
4
chất gây nghiện của hầu hết giáo viên còn rất hạn chế. Việc tổ chức các hoạt
động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp trong các nhà trường còn ít và phụ
thuộc vào điều kiện thực tế của mỗi trường, …
b. Những thuận lợi:
Bên cạnh những khó khăn trên, công tác giáo dục phòng, chống ma túy và
các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông có những thuận lợi sau:
Từ năm học 2006 – 2007, bậc trung học phổ thông của cả nước bắt đầu thực
hiện chương trình sách giáo khoa mới nhằm đạt được hiệu quả cao nhất mục tiêu
của giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện”, trong đó,
chương trình thực hiện giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện,
được đưa vào lồng ghép ở các môn học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên
lớp. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm ban hành và tổ chức thực hiện
chương trình giáo dục phòng, chống ma túy; xây dựng, tổ chức thực hiện các dự
án giáo dục phòng, chống ma túy trong nhà trường, các cơ sở giáo dục khác.
Trường THPT Mai Anh Tuấn tuy điều kiện cơ sở vật chất còn có nhiều
khó khăn nhưng luôn có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đúng đắn và tạo nhiều
điều kiện thuận lợi của Ban giám hiệu nhà trường để các hoạt động của đoàn thể
trong đó có Đoàn thanh niên luôn được tổ chức và hoạt động thường xuyên, với

cộng đồng.
+ Trách nhiệm của bản thân trong việc phòng, chống ma túy và các chất
gây nghiện.
+ Nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy và lạm dụng chất gây nghiện.
+ Các biện pháp phòng tránh và cai nghiện.
+ Các quy định của pháp luật, của ngành GD-ĐT, của nhà trường về
phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện, …
Từ thực trạng trên, để góp phần thực hiện công tác giáo dục phòng, chống
ma túy và các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông được tốt hơn,
phù hợp hơn với điều kiện thực tế của phần lớn các trường THPT, tôi xin được
trình bày một trong những kinh nghiệm của bản thân về công tác giáo dục phòng,
chống ma túy và các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông được tôi
đúc kết và rút kinh nghiệm qua thực tê giảng dạy, với đề tài:
“Tích hợp Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua
giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ thông”.
III. CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. Các giải pháp
6
Giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện được thực hiện ở
trường THPT bằng cách khai thác triệt để những hoạt động có nhiều khả năng
tích hợp. Trong đó, biện pháp được tích hợp vào các môn học là một phương
pháp có nhiều ưu điểm và có khả năng mang lại hiệu quả cao.
Do vậy, để việc Tích hợp giáo dục phòng chống ma túy và các chất gây
nghiện qua giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ
thông đạt hiệu quả cao hơn nên thực hiện linh hoạt các giải pháp sau:
1/. Sử dụng phiếu điều tra tìm hiểu về ma túy và các chất gây nghiện.
2/. Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, viết vẽ theo chủ đề, giao bài tập về
nhà, theo các câu hỏi do giáo viên chuẩn bị và cung cấp … về ma túy và các
chất gây nghiện.
3/. Tích hợp một phần nội dung về ma túy và chất gây nghiện vào nội

khỏe:
- Chất capheein có trong cà phê,
một số nước giải khát nếu sử dụng
nhiều gây mất ngủ, lo lắng, trì trệ
và rối loạn dạ dày, làm gảm khả
năng hấp thụ các chất bổ,
- Sử dụng nhiều rượu dễ mắc các
bệnh về đường hô hấp, lao phổi,
gan cổ trướng, xơ gan, dạ dày và
ruột dễ bị viêm loét, chảy máu.
- Nam giới nghiện rượu thường gây
chứng bất lực, phụ nữ gây rối loạn
chu kỳ kinh nguyệt và ảnh hưởng
đến thai nhi trong thời kỳ mang
thai.
Học sinh thảo luận
nhóm về tác động
của các chất gây
nghiện tới sức khỏe
con người.
Bài 17:
Hô hấp ở động vật
Hút thuốc phiện, hút, hít heerroin là
con đường gây nghiện ma túy.
Liên hệ
Bài 18-19:
Tuần hòa máu
Tiêm chích ma túy là con đường
dẫn tới HIV/AIDS nhanh nhất.
Liên hệ

nhi
Liên hệ
Bài 46:
Cơ chế điều hòa
sinh sản
Người nghiện ma túy, thuốc lá,
rượu làm rối loạn quá trình sinh
trứng.
Liên hệ
b. Bài soạn ví dụ:
Tiết 39 .
Bài 38. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘNG VẬT.
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
Học xong bài này học sinh phải:
1. Kiến thức
- Nêu được vai trò của nhân tố di truyền đối với sinh trưởng và phát triển của
động vật.
- Kể tên được các loại hooc môn đó đối với sinh trưởng và phát triển của động
vật có xương sống và động vật không xương sống.
- Phân tích được việc sử dụng ma túy sẽ làm giảm khả năng tiết hoocmôn
enđoocphin(có tác dụng giảm đau) của tuyến yên ở người. Khi cai nghiện ma túy
người nghiện sẽ bị rối lạn sinh lý của hội chứng cai nghiện.
2. Kỹ năng
- Rèn luyện tư duy phân tích tổng hợp, kỹ năng hợp tác nhóm và làm việc độc
lập.
- Từ chối sử dụng ma túy và chất gây nghiện.
3. Thái độ:
9
- Tuyên truyền tác hại và sự lệ thuộc của con người khi mắc nghiện ma túy và

sinh trưởng và phát triển của
động vật có xương sống.
10
Nghiên cứu SGK và hoàn thành nội dung
phiếu học tập sau ?
Tên
hoocmon
Nơi sản
xuất
Tác dụng
sinh lí
HM sinh
trưởng
Tirôxin
Testostêrôn
Ơstrôgen
(Nội dung đáp án PHT1)
* + Nhóm 3,4:
Bằng những hiểu biết của mình về ảnh
hưởng của ma túy và chất gây nghiện tới
sức khỏe con người, em hãy hoàn thành sơ
đồ sau?
+ Trong trạng thái bình thường:

Đau
……………… Hết đau
(Tuyến yên tiết)
+ Trong trạng thái nghiện ma túy:

Đau

Các bộ phận
cơ thể hoạt động
Các bộ phận
cơ thể hoạt động
Các bộ phận
cơ thể hoạt động
Các bộ phận
cơ thể hoạt động
Giai đoạn 1:
- Ma túy Vẫn đau
- Endoocphin
(Tuyến yên vẫn ngừng tiết)
5-15 ngày
Giai đoạn 2:
- Ma túy
+ Endoocphin
(Tuyến yên bắt đầu tiết trở lại
Trạng thái bình thường)
- Endoocphin
(Tuyến yên vẫn ngừng tiết)
5-15 ngày
Giai đoạn 2:
- Ma túy
+ Endoocphin
(Tuyến yên bắt đầu tiết trở lại
Trạng thái bình thường)
- GV giải thích: Ngoài hoocmon sinh trưởng,
tuyến yên còn tiết ra hooc môn enđoocphin có
tác dụng làm giảm đau tương tự như
moocphin, thuốc phiện hoặc opiat khác, do vậy

bớt đau
dần dần
bớt đau
- Nghiên cứu hình 38.3 về tác dụng sinh lý của
ecđixơn và Juvenin, giải thích nguyên nhân lột
xác ở sâu bướm và nguyên nhân sâu bướm
biến thành nhộng và bướm.
- TT 2 : Giáo viên yêu cầu từng nhóm hoàn
thiện và trình bày kết quả của nhóm, các nhóm
khác bổ sung.
- TT 3 : Giáo viên nhận xét và thống nhất các ý
kiến sau đó hoàn thiện kiến thức
V. Củng cố
- Hướng dẫn học sinh đọc lại phần in nghiêng SGK và trả lời các câu hỏi
trong SGK
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP 1 :
Tên hoocmon Nơi sản xuất Tác dụng sinh lí
HM sinh
trưởng
Tuyến yên
- Kích thích phân chia tế bào và tăng kích thước của
tế bào qua tăng tổng hợp Prôtein.
- Kích thích phát triển xương.
Tirôxin Tuyến giáp
- kích thích chuyển hóa ở tế bào.
- Kích thích quá trính sinh trưởng bình thường của
cơ thể.
Testostêrôn Tinh hoàn
- Kích thích quá trính sinh trưởng và phát triển
mạnh ở giai đoạn dạy thì do :

biên soạn những nội dung cơ bản theo các câu hỏi, bài tập như sau:
Câu 1. Chất nào là ma túy? Chất nào là chất gây nghiện?
Chất gây
nghiện
Ma
túy
Chất gây
nghiện
Ma
túy
1. Thuốc phiện 5. Rượu
2. Thuốc lá 6. Hêrôin
3. Moocphin 7. Bia
4. Càphê 8. Côcain
Câu 2. Khi nói về tình trạng hút thuốc lá đang có nguy cơ lan rộng đến lứa
tuổi học sinh, có bạn lập luận: “Ai cũng biết hút thuốc lá là độc hại. Nhưng ai sợ
thì đừng hút. Còn những người không sợ thì cứ hút. Đó là quyền tự do lựa chọn
của cá nhân, không cần phải góp ý” Bạn có đồng ý với ý kiến trên hay kh00ng?
Hãy trình bày ý kiến của bạn về vấn đề trên?
Câu 3. Theo bạn, nếu học sinh chúng ta mắc phải tệ nạn may túy thì sẽ ảnh
hưởng như thế nào đến bản thân, gia đình và cộng đồng?
Câu 4. Người bạn thân của em gần đây có nhiều biểu hiện rất khác lạ: trong
lớp hay ngáp vặt, thiếu tập trung nghe giảng, đôi lúc người cứ đờ ra, có lúc ngồi
14
một mình thì vò đầu gãi tai, không biết bệnh tật gì mà chân tay cứ run lẩy bẩy.
Trước tình trạng này của bạn, em sẽ làm gì để hiểu và giúp bạn?
Câu 5. Bạn hãy nêu những tác hại của thuốc lá?
Câu 6. Nếu trong gia đình chẳng may có người mắc nghiện ma túy. Bạn sẽ tư
vấn như thế nào để người thân có thể tự cai nghiện tại nhà hoặc tại cơ sở cai
nghiện?

Kết quả nghiên cứu.
So sánh kết quả giữa các lớp sau một năm học tổ chức thực hiện tích hợp
giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện và các lớp không thực hiện tích
hợp theo các biện pháp tổ chức như trên, tôi nhận thấy kết quả khá khả quan.
Không những số lượng học sinh tham gia trả lời câu hỏi về phòng chống ma túy
và chất gây nghiện tăng nhanh mà chất lượng nhận thức của các em đối với
những kiến thức cơ bản về ma túy, chất gây nghiện, tác hại, nguyên nhân dẫn đến
gây nghiện, các biện pháp nhận biết, phòng tránh, các quy định của pháp luật về
phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện ngày một nâng cao mà còn có sự
phân hóa rõ ràng.
Bảng 1
Kết quả điều tra thăm dò những kiến thức về tác hại, nguyên nhân, biện pháp
phòng tránh, trách nhiệm, các quy định về ma túy và các chất gây nghiện ở
các lớp đã thực hiện việc tích hợp 11E, 11G, 11P ở trường THPT Mai Anh
Tuấn
năm học 2012-2013.
Lớp Sĩ số
Giới tính
Kết quả
Tốt Đạt yêu cầu
Không đạt yêu
cầu
Nam Nữ SL % SL % SL %
11E 44 16 28 20 45.5 19 43.2 5 11.4
11G 45 20 25 22 48.9 17 37.8 6 13.3
11P 40 9 31 21 52.5 16 40.0 3 7.5
Tổng 129 45 84 63 48.8 52 40.3 14 10.9
(Viết tắt: SL – Số lượng; % - Phần trăm)
16
Bảng 2

các quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện còn
chiếm tỉ lệ rất cao với 50.4 %, số học sinh đạt yêu cầu cơ bản trở lên chỉ chiếm
19
40.3%
10,9%
(B)
50.4%
%
28.0%
%
21.6%
%
48,8%
(A
)
49.6%. Đây là một tỉ lệ không mong muốn và đáng báo động. Nhưng những con
số này đó được cải thiện một cách khả quan và rất tích cực khi thực hiện điều tra
ở các lớp được tích hợp. Kết quả điều tra cho thấy, số học sinh đạt yêu cầu trở lên
đó đạt tới 89.1%, số học sinh không đạt yêu cầu về những kiết thức cơ bản chỉ
còn 10.9%.
Những thay đổi khả quan trên đã phản ánh hiệu quả của phương pháp tích
hợp đã được thực hiện.
VI. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.
Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện ở trường THPT, nếu chỉ
tích hợp vào các hoạt đông ngoài giờ lên lớp thì hiệu quả sẽ hạn chế do các hoạt
động ngoài giờ lên lớp ở hầu hết các trường THPT còn rất hạn chế mà chủ yếu
chú trọng vào các môn văn hóa.
Thực hiện Tích hợp giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện
qua các môn học ở trường Trung học phổ thông nhất là bộ môn Sinh học 11,
sẽ mang lại những kết quả khả quan hơn, khắc phục một phần những hạn chế trên