MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH Ở
TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ NGA SƠN
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc ta từng dạy “ Người có
đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, người có tài mà không có đức là
người vô dụng”. Trong di chúc trước lúc người đi xa sang thế giới người hiền của
Bác có viết “ Đoàn viên thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung
phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng ta cần phải chăm lo giáo dục
đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những con người thừa kế xây dựng
chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên” hay nói cụ thể là con người có đức và có
tài .
Nhiệm vụ của nhà trường đã được khẳng định “ Thông qua dạy chữ để dạy
người” và “ Tiên học lễ, hậu học văn”.
Công cuộc đổi mới đang diễn ra sâu sắc, sự nghiệp giáo dục đang dược coi là
“Quốc sách hàng đầu”. Nền kinh tế thị trường đang diễn ra hết sức sôi dộng ở nước
ta một mặt nó thực sự đã làm cho kinh tế nước ta phát triển nhanh, thu nhập quốc dân
trên đầu người ngày càng cao, đời sống nhân dân đang dược cải thiện ngày càng cao
mặt khác sự phân chia giàu nghèo cũng ngày càng gay gắt. Bên cạnh đó do nhu cầu
của sự phát triển và xu thế thời đại, việc hội nhập quốc tế và khu vực trở thành một
nhu cầu tất yếu trong điều kiện không phân biệt giàu nghèo, không phân biệt chế độ
chính trị, những thành tựu tiến bộ của loài người có điều kiện du nhập vào trong nước
đồng thời các hiện tượng tiêu cực, các lực lượng chống phá cách mạng, tư tưởng văn
hoá đồi trụy không phù hợp với nền văn hoá của nước ta cũng có cơ hội xâm nhập vào
nước ta trong điều kiện công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ.
Giáo dục nhằm hình thành nhân cách phát triển toàn diện con người Việt nam.
Trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá đát nước, nhu cầu về nguồn nhân lực chất
lượng cao đang đặt ra hết sức cần thiết, đòi hỏi nhà trường - đặc biệt là trường THPT
cần phải chuyển biến mạnh mẽ đòi hỏi đội ngũ quản lý và nhà giáo không chỉ có năng
lực sư phạm, chuyên môn giỏi mà còn có đạo đức cách mạng để dạy người.
Trường THPT Trần Phú Nga Sơn buổi đầu thành lập là trường bán công học
sinh

nguyên tắc, chuẩn mực xã hội nhờ nó con người tự giác điều chỉnh hành vi của
mình sao cho phù hợp với lợi ích và hạnh phúc của con người, với tiến bộ xã
hội trong quan hệ cá nhân - cá nhân và quan hệ cá nhân - xã hội.
• Nghĩa rộng hơn: Đạo đức là toàn bộ những qui tắc, chuẩn mực nhằm điều
chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người với nhau trong quan hệ xã hội và
quan hệ với tự nhiên.
• Nghĩa rộng: Đạo đức là hệ thống các qui tắc, chuẩn mực biểu hiện sự tự giác
trong quan hệ con người với con người, con người với cộng đồng xã hội, với tự
nhiên và với cả bản thân mình.
2. Một số phạm trù cơ bản của đạo đức :
Nghĩa vụ: Nghĩa vụ của đạo đức thể hiện ở chỗ khi con người tham gia vào
hoạt động sản xuất và hoạt động sống, anh ta ý thức được trách nhiệm của bản thân
đối với người khác và đối với cộng đồng.Nghĩa vụ đạo đức đã xuất hiện rất sớm và nó
tồn tại với thời gian, tồn tại qua các giai đoạn phát triển của lịch sử loài người. Điều
đáng chú ý là việc thực hiện nghĩa vụ đạo đức bao giờ cũng mang tính tự giác và do
chính bản thân đã nhận thức rõ vấn đề. Do vậy, khi thực hiện nghĩa vụ đạo đức con
người luôn có cảm giác hạnh phúc, hài lòng vì tình cảm cao thượng, vì lòng tự trọng
và phẩm giá của con người. Nghĩa vụ đạo đức của con người có mối liên hệ chặt chẽ
với nghĩa vụ pháp lý. Nghĩa vụ đạo đức và nghĩa vụ pháp lý của con người đều có
2
chung mục đích là nhằm điều chỉnh hành vi của con người cho phù hợp với qui tắc,
chuẩn mực chung của xã hội. Nghĩa vụ không hình thành một cách tự nhiên, nhất thời
mà nó được hình thành và hoàn thiện trong cả quá trình giáo dục, tự giáo dục, rèn
luyện trong hoạt động thực tiễn của mỗi cá nhân, thậm chí qua quá trình đấu tranh, thử
thách của cuộc sống.
Lương tâm : Lương tâm có thể được hiểu như tiếng nói bên trong đầy quyền
uy chỉ dẫn, thôi thúc con người ta làm những điều tốt, ngăn cản, chỉ trích làm
những điều xấu. Theo quan điểm biện chứng của đạo đức học thì lương tâm là
ý thức trách nhiệm và tình cảm đạo đức của cá nhân về sự tự đánh giá những
hành vi, cách cư xử của mình trong đời sống xã hội. Sự hình thành lương tâm

3. Quá trình hình thành và phát triển đạo đức, con người . Là quá trình tác động
qua lại giữa xã hội và cá nhân để chuyển hoá những nguyên tắc, yêu cầu, chuẩn mực,
giá trị đạo đức - xã hội thành những phẩm chất đạo đức cá nhân, làm cho cá nhân đó
trưởng thành về mặt đạo đức công dân và đáp ứng yêu cầu của xã hội.
4. Chức năng, nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức
a. Chức năng của giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT:
Làm cho học sinh thấm nhuần sâu sắc thế giới quan Mác Lê Nin, tư tưởng đạo
đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tính chân lí của các giá trị đạo đức, nhân
văn, nhân bản của các tư tưởng đó, coi đó là kim chỉ nam cho mọi hành động của
mình. Trên cơ sở đó thông qua việc tiếp cận với cuộc đấu tranh cách mạng của dân tộc
và hoạt động của cá nhân để củng cố niềm tin và lẽ sống, lối sống theo chủ nghĩa xã
hội.
Học tập và thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước,
biết sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, sống có kỷ cương nền nếp, có văn
hoá trong các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội và giữa con người
với con người. Nhận thức ngày càng sâu sắc các nguyên tắc, yêu cầu, chuẩn mực và
các giá trị đạo đức XHCN. Biến các giá trị đó thành ý thức, tình cảm, hành vi, thói
quen và cách ứng xử trong đời sống hàng ngày.
Trong trường THPT những yêu cầu trên phải được cụ thể là vận dụng các bài
giáo huấn của Bác về thanh niên, 5 điều Bác Hồ dạy thanh niên, di chúc của Bác làm
nòng cốt trong quá trình giáo dục đạo đức học sinh.
b. Nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức:
Phát triển nhu cầu đạo đức cá nhân, hình thành và phát triển ý thức đạo đức, rèn
luyện ý chí, hành vi, thói quen và cách ứng xử đạo đức. Phát triển các giá trị đạo đức
cá nhân theo những định hướng giá trị mang tính đặc thù dân tộc và thời đại.
Những chức năng và nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức này không chỉ
định hướng cho các hoạt động giáo dục đạo đức mà còn định hướng cho hoạt động
dạy học nói chung, dạy học môn đạo đức nói riêng.
Trong trường THPT những yêu cầu đó cần phải được cụ thể hoá việc giáo dục
đạo đức cho lứa tuổi thanh niên vì vậy cần phải có những chủ đề giáo dục đạo đức

học sinh sẽ ra trường và trực tiếp lao động sản xuất vì vậytất cả cần được quan tâm.
Do đó việc giáo dục chính trị tư tưởng đạo đức cho học sinh THPT là một nhiệm vụ
hết sức quan trọng. Các nhà trường trong hệ thống giáo dục nói chung, giáo dục THPT
nói riêng đều có chương trình giáo dục chính trị tư tưởng, song Trường THPT không
còn bộ môn giáo dục đạo đức như ở cấp học dưới mà chỉ được lồng ghép qua các môn
học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, các hoạt động của tổ chức đoàn và
các quy định của nhà trường ( Nội quy học sinh).
2. Thực trạng học sinh của trường THPT Trần Phú Nga Sơn
*Quá trình phát triển giáo dục của nhà trường trong hơn 12 năm qua. Trường
THPT Trần Phú Nga Sơn từ những năm đầu xây dựng đến nay
Ngày 28 tháng 8 năm 2000 Chủ tịch UBND Tỉnh ra quyết định thành lập thêm
một trường THPT Trần Phú tại huyện Nga Sơn đến tháng 5 năm 2010 trường chuyển
sang hệ công lập.
Trong những năm cả nước thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng và bảo vệ
miềm Bắc XHCN. Giải phóng miềm nam thống nhất đất nước. Con em Nga Sơn được
học trên mái trường cấp ba của Huỵện nhà đặt tại trung tâm đã góp phần tích cực cho
công cuộc xây dựng bảo vệ quê hương đất nước và không ít những học sinh của nhà
trường đã lên đường đi chiến đấu và anh dũng hy sinh, nhân cách con người học sinh
thời kỳ này được rèn luyện trong nhà trường với đạo đức cách mạng sẳn sàng cống
5
hiến và hy sinh cho tổ quốc, sẳn sàng nhận bất cứ nhiệm vụ nào khi tổ chức phân
công, được giáo dục vì cái chung lên trên tất cả, sự phục tùng giường như tuyệt đối.
Học theo thầy, thầy nói cái gì cũng cho là đúng như là định mệnh có sẳn, mà đến nay
người ta xếp cho thế hệ đó là “ Thế hệ vàng”. Thật vậy lớp học sinh thời chiến tranh
học dưới bom đạn của giặc Mỹ chính vì thế đã được tôi luyện trong gian khổ trong
máu lửa, những tấm gương hy sinh anh dũng của nhiều học sinh ở nhiều lứa tuổi đã là
niềm tự hào của lớp thanh niên, họ viết đơn bằng máu sẳn sàng cầm súng đi bảo vệ Tổ
quốc và góp phần giải phóng đất nước, họ ước mơ có hoà bình để học tập lên cao,
nhưng họ không vì thế mà quên đi tinh thần chiến đấu hy sinh, vì vậy khi có lệnh nhập
ngũ họ sẳn sàng gác sách, vỡ, bút nghiên lên đường đi chiến đấu coi đó là một nhiệm

người công dân tốt, trường luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ các năm học là trường
tiên tiến cấp tỉnh . Bên cạnh đó còn có những cá thể học sinh không theo kịp thời đại
ngại khó khăn gian khổ sợ hy sinh, hoặc không chịu rèn luyện phấn đấu vươn lên đó
chính là những tồn tại trong giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng của nhà
trường những năm gần đây.
3. Vấn đề giáo dục đạo đức trong thời kỳ hiện đại. Mục tiêu của giáo dục
không phải là dạy cách kiếm sống hay cung cấp công cụ để đạt được sự giàu
có, mà đó phải là con đường dẫn lối tâm hồn con người vươn đến cái Chân và
thực hành cái Thiện.
Thời kỳ đất nước đổi mới vấn đề giáo dục đạo đức học sinh càng đặt ra quan
trọng hơn lúc nào hết, giáo dục kế thừa phát huy những giá trị văn hoá, nhân cách con
người Việt nam, yêu tổ quốc XHCN, yêu chế độ ta song trong điều kiện kinh tế thị
trường, hội nhập quốc tế. Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là mục tiêu mà chúng ta
phải đi tới, nhưng thời kỳ qúa độ còn dài, cái trước mắt nhiều người nhìn thấy, cái
tương lai sáng lạng đang còn khá xa vì vậy giáo dục chính trị, đạo đức , tư tưởng trong
thời kỳ hiện nay càng phải được quan tâm sâu sắc hơn, cần phải được cải tiến và đẩy
mạnh theo phương pháp tích cực nhằm góp phần quan trọng vào sự nghiệp giáo dục
nhân cách phát triển toàn diện, hài hoà đáp ứng với yêu cầu mới của xã hội.
Những vấn đề đặt ra trong công tác giáo dục đạo đức học sinh hiện nay đó là việc
giáo dục thực hiện các cuộc vận động “ Hai không”. Phong trào “Xây dựng trường
học thân thiện học sinh tích cực” với khẩu hiệu “ Học tập vì ngày mai lập nghiệp”,
“ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” . Học sinh trong nhà
trường hiện nay được xác định vừa là khách thể vừa là chủ thể của quá trình giáo dục.
Cái tôi hơn lúc nào hết được xã hội thừa nhận. Giáo dục biết tác động để mỗi cá nhân
thể hiện cá tính, năng lực của bản thân, đồng thời biết kết hợp hài hoà giữa cái tôi với
cái chung của xã hội hiện đại vừa phát huy được tính cá thể chủ động tích cực tạo ra
năng lực lôi cuốn, tập hợp cộng đồng để tạo nên sức mạnh tổng hợp cho cộng đồng
hay cho một tổ chức nào đó trong xã hội hiện đại.
Từ phân tích khoa học nêu trên bản thân tôi cần đúc rút những bài học kinh nghiệm
và đề xuất một số giải pháp để tổ chức giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT

Bởi mỗi người phải thường xuyên chăm lo tu dưỡng đạo đức hàng ngày, đó là
công việc kiên trì, bền bỉ suốt đời. Trong thực tiễn, có người trong lúc đấu tranh thì
hăng hái, trung thành, không sợ nguy hiểm, không sợ gian khổ, hy sinh, nhưng đến khi
có ít quyền hạn thì đâm ra kiêu ngạo, xa xỉ, phạm vào tham ô, lãng phí, quan liêu, biến
thành người có tội. Đối với mỗi con người việc rèn luyện đạo đức cách mạng phải
được thực hiện trong hoạt động thực tiễn, trong đời tư cũng như trong đời công, sinh
hoạt, học tập, lao động, chiến đấu; trong mọi mối quan hệ xã hội từ hẹp đến rộng, từ
nhỏ đến lớn, từ gia đình đến nhà trường, đoàn thể, xã hội; từ quan hệ bạn bè đến anh
em, cấp trên, cấp dưới, với Đảng, với nước, với dân và cả trong quan hệ quốc tế.

a. Vấn đề giáo dục đạo đức trong thời kỳ hiện đại
Thời kỳ đất nước đổi mới vấn đề giáo dục đạo đức học sinh càng đặt ra quan
trọng hơn lúc nào hết , giáo dục kế thừa phát huy những giá trị văn hoá, nhân cách con
người Việt nam, yêu tổ quốc XHCN, yêu chế độ ta xong trong điều kiện kinh tế thị
trường, hội nhập quốc tế. Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là mục tiêu mà chúng ta
phải đi tới, nhưng thời kỳ qúa độ còn dài, cái trước mắt nhiều người nhìn thấy, cái
tương lai sáng lạng đang còn khá xa vì vậy giáo dục chính trị tư tưởng trong thời kỳ
này càng phải được quan tâm sâu sắc hơn, cần phải được cải tiến và đẩy mạnh theo
8
phương pháp tích cực nhàm góp phần quan trọng vào sự nghiệp giáo dục nhân cách
phát triển toàn diện, hài hoà đáp ứng với yêu cầu mới của xã hội.
Nội dung của công tác giáo dục chính trị tư tưởng cần tập trung vào các vấn đề
chính sau đây:
Tăng cường giáo dục thế giới quan khoa học. Thế giới quan khoa học có một vị
trí đặc biệt quan trọng là nó quyết định xu hướng lý tưởng, đạo dức và các phẩm chất
tư tưởng của con người. Việc tăng cường giáo dục thế giới quan khoa học cho học
sinh sẽ giúp cho các em có những hiểu biết đúng đắn về thế giới hiện thực, có những
suy nghĩ đúng đắn với niềm tin khoa học. Phải giúp các em biết phân tích, đánh giá
các hiện tượng xã hội, các thang giá trị đang có những diễn biến không đơn giản, biết
ủng hộ, bảo vệ và làm theo cái đúng, biết phản đối và ngăn chặn cái sai, biết chống lại

trọng. Nó góp phần tích cực vào bồi dưỡng các em hiểu biết về nghĩa vụ quyền lợi
9
người công dân cũng như nghĩa vụ quyền lợi của người học sinh đã được pháp chế
hoá. Từ đó giáo dục các em ý thức và thói quen sống, làm việc và học tập theo pháp
luật, có kỷ luật ở mọi nơi mọi lúc. Trong hoàn cảnh xã hội hiện nay cần quan tâm giáo
dục các em có ý thức ngăn ngừa và khắc phục tình trạng tự do vô kỷ luật, không chấp
hành nghiêm chỉnh các điều đã được nhà nước, nhà trường, tập thể quy địnhcó thể
phạm pháp dưới nhiều hình thức khác nhau ( Cướp giật, ăn cắp, đánh người, không
chấp hành luât lệ giao thông vv ) thờ ơ hoặc không giám đấu tranh với các hành vi vi
phạm pháp luật hoặc a dua làm theo kẻ xấu.
Tăng cường giáo dục lòng yêu thương con người và hành vi ứng xử có văn
hoá. Việc giáo dục học sinh biết yêu quý và kính trọng ông bà, cha mẹ, anh chị em,
những người thân thích trong gia đình, họ hàng, quý trọng và biết ơn sự dạy bảo của
các thầygiáo, cô giáo, lòng thương yêu và giúp đỡ bạn bè, những người xung quanh,
trong quan hệ cá nhân với cá nhân; biết thông cảm và quan tâm giúp đỡ người khác,
nhất là những người già cả, những người bệnh tật, những người gặp tai nạn rủi ro, phụ
nữ có thai, trẻ em, biết đem lại niềm vui cho người khác; biết hy sinh quyền lợi của
bản thân, biết ứng xử lễ phép, tế nhị, lịch sự, biết và giám đấu tranh với những biểu
hiện coi thường và chà đạp lên nhân phẩm. Trong điều kiện hiện nay nền kinh tế – xã
hội có nhiều diễn biến phức tạp thì việc giáo dục cho học sinh ý thức và khả năng
ngăn ngừa, khắc phục nhiều biểu hiện sai trái như: Ích kỷ, chỉ quan tâm đến lợi ích của
bản thân, nặng về đòi hỏi người khác quan tâm đến mình, thờ ơ, lạnh lùng với người
khác, bắt nạt bạn bè, em nhỏ, ăn nói cục cằn, thô lỗ, thiếu lễ độ và thiếu tôn trọng
người khác đặc biệt là đối với thầy, cô giáo và mọi người trong không gian sống.
Giáo dục đạo đức trong các mối quan hệ xã hội:
Quan hệ cá nhân với xã hội cộng đồng Trong nhà trường hiện nay, các phẩm chất
đạo đức cần chău dồi cho học sinh: Trung thành với lý tưởng CNXH và CNCS.
CNXH và CNCS hiện nay là vấn đề cần phải được quan tâm bởi nhẽ nền kinh tế thị
trường, lối sống thực dụng, chạy theo mốt đang có xu hướng lấn át, lý tưởng XHCN
và CSCN còn đang trìu tượng trong thế hệ trẻ, nếu không được quan tam giáo dục

Giáo dục đạo đức trong tình bạn.
Bạn bè phải đoàn kết thương yêu và giúp đỡ lẫn nhau, nhất là trong những hoàn
cảnh khó khăn hoạn nạn, biết chia sẽ niềm vui và nỗi buồn , động viên an ủi , góp ý
xây dựng cho bạn những điều hay lẽ phải để bạn bè cùng tiến bộ , không a dua với bạn
vào những việc làm không tốt, không đúng với phẩm chất của người học sinh, phải
biết tôn trọng lẫn nhau và giữ chữ tín đối với bạn bè và mọi người, giáo dục lòng biết
ơn, sự lễ độ và lòng bao dung sẳn sàng tha thứ, lòng tự trọng, tính trung thực thật thà,
sự giản dị khiêm tốn, tính tự tin, lòng dũng cảm, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng , tính
cần cù chịu khó siêng năng, ý chí tự lập tự cường trong mỗi con người học sinh.
Thông qua các bài giảng trên lớp các thầy cô bồi dưỡng cho các em học sinh sự say
mê, tính năng động và sáng tạo giúp cho các em học sinh nâng cao trình độ kiến thức,
đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng mới.
b, Phát huy tối đa vai trò của ban đức đạo:
Lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, tổ chức học tập các chuyên đề đã đề
ra, thường xuyên kiểm tra đôn đốc ở tất cảc các mặt hoạt động , qua đó nắm bắt thông
tin hai chiều về việc học tập và rèn luyện của các em học sinh từng tuần, từng tháng,
học kỳ để kịp thời uốn nắn bổ sung những sai lệch trong các tập thể học sinh và cá
nhân các em học sinh, lãnh đạo và chỉ đạo các tổ chức chính trị xã hội: Đoàn thanh
niên cộng sản Hồ chí Minh - Công đoàn - Hội khuyến học – Hội chữ thập đỏ – Hội
phụ huynh làm tốt nhiệm vụ của mình với chức trách và nhiệm vụ được giao .
Phương pháp tiến hành : Ngoài việc lên lớp về mặt lý thuyết, chúng ta cần tổ
chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý
thuyết với thực hành, thông qua đó nhằm giúp cho các em học sinh tính năng động
sáng tạo, các phẩm chất, nhân cách của các em học sinh được bộc lộ và hình thành và
phát triển nhanh ( Tổ chức sân khấu văn hóa, văn nghệ, các hoạt động thể dục , thể
11
thao, tổ chức các chuyên đề nói chuyện, thi kể chuyện, sưu tầm, sáng tác, theo các
chuyên đề về đạo đức) . Nếu chỉ giảng giải và nói suông thì sẽ không hiệu quả mà phải
tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp không khô cứng, luôn vui tươi, thoải
mái bổ ích phù hợp với tâm lý lứa tuổi, mang đậm sắc văn hóa dân tộc kết hợp với tinh

Nguyễn Chí Cường
12