Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn/
TRIỆU TIẾN TRƢỜNG

VẬN DỤNG BỘ TIÊU CHÍ XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN XÃ HẢI YẾN,
HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN
GIAI ĐOẠN 2011 - 2013

Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

ii

i
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả.
Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc
công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trích dẫn trong quá
trình nghiên cứu đều đƣợc ghi rõ nguồn gốc.

Thái Nguyên, ngày 01 tháng 4 năm 2014
Tác giả luận văn Triệu Tiến Trƣờng

ii
LỜI CẢM ƠN

Luận văn đƣợc hoàn thành là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu
lý luận và tích luỹ kinh nghiệm thực tế của tác giả. Những kiến thức mà thầy
cô giáo truyền thụ đã làm sáng tỏ những ý tƣởng, tƣ duy của tác giả trong suốt
quá trình thực hiện luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy, cô giáo trong khoa
kinh tế, Phòng quản lý đào tạo sau đại học, Trƣờng Đại học Kinh tế và
Quản trị Kinh doanh, Đại học Thái Nguyên.
Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và kính trọng sâu sắc đối với
Tiến sỹ Trƣơng Duy Hòa ngƣời thầy đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn
thành luận văn này.
Trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi đã nhận đƣợc sự quan
tâm giúp đỡ rất nhiệt tình và có hiệu quả của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á
và, Ủy ban Nhân dân huyện Cao Lộc, Đảng ủy và Ủy ban Nhân dân xã Hải

1.1.1. Lý luận về nông thôn 5
1.1.2. Xây dựng nông thôn mới 6
1.2. Những chủ trƣơng chính sách của Đảng và Nhà nƣớc trong xây
dựng nông thôn mới ở nƣớc ta 11
1.2.1. Các chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc 11
1.2.2. Mục tiêu của các chƣơng trình xây dựng nông thôn mới 14
1.2.3. Các nguồn lực cho chƣơng trình xây dựng nông thôn mới 14
1.3. Kinh nghiệm thực tiễn 16
1.3.1. Ngoài nƣớc 16
1.3.2. Trong nƣớc 19

iv
Chƣơng 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29
2.1. Cách tiếp cận 29
29
29
29
2.1.4. Tiếp cận theo hai khu vực kinh tế công và tƣ 29
2.1.5. Tiếp cận vùng miền 30
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu 30
2.2.1. Điều tra thống kê 30
2.2.2. Các phƣơng pháp tổng hợp thống kê 31
2.2.3. Các phƣơng pháp phân tích thống kê 32
2.2.4. Phƣơng pháp chuyên gia, chuyên khảo 33
2.2.5. Phƣơng pháp dự báo 33
33
2.4. Phƣơng án phối hợp với các tổ chức 33
2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 33
Chƣơng 3. THỰC TRẠNG VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở
XÃ HẢI YẾN HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN GIAI ĐOẠN

4.1.4. Đảm bảo môi trƣờng sinh thái xanh-sạch-đẹp 69
4.2. Một số định hƣớng cơ bản xây dựng nông thôn mới của xã Hải
Yến hƣớng tới 2020 70
4.2.1. Xây dựng xã có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại 70
4.2.2. Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý 70
4.2.3. Gắn nông nghiệp với phát triển dịch vụ và từng bƣớc phát
triển một số ngành công nghiệp chế biến nông sản 70
4.2.4. Phát triển mạnh mẽ văn hóa giáo dục và giữ gìn bản sắc
văn hóa địa phƣơng 71

vi
4.3. Một số giải pháp nhàm thúc đẩy xây dựng nông thôn mới ở xã
Hải Yến 72
4.3.1. Tăng cƣờng xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế-kỹ thuật 72
4.3.2. Đẩy mạnh đổi mới tổ chức sản xuất và chuyển đổi cơ cấu sản
xuất nông nghiệp gắn với chế biến nông sản và phát triển dịch vụ 73
4.3.3. Chú trọng phát triển văn hóa - giáo dục và đào tạo nguồn nhân
lực ở địa phƣơng gắn với truyền thống và hiện đại 73
4.3.4. Tăng cƣờng về xây dựng hệ thống chính trị - xã hội vững mạnh 73
4.4. Triển vọng về mô hình nông thôn mới ở xã Hải Yến, huyện Cao
Lộc, tỉnh Lạng Sơn hƣớng tới 2020 75
4.4.1. Xét từ góc độ chính trị 75
4.4.2. Về kinh tế 76
4.4.3. Về khía cạnh văn hóa - xã hội, giáo dục 76
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 vii
DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT

Ủy ban nhân dân
viii
DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Thực trạng sử dụng đất tại xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh
Lạng Sơn qua 3 năm 2011 - 2013 42
Bảng 3.2: Thực trạng dân số xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng
Sơn năm 2013 43
Bảng 3.3: Thực trạng lao động xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh
Lạng Sơn năm 2013 43
Bảng 3.4: Thực trạng về thực hiện tiêu chí quy hoạch - Hạ tầng kỹ thuật
trong xây dựng nông thôn mới xã Hải Yến 61
Bảng 3.5: Thực trạng về thực hiện tiêu chí Kinh tế và hình thức tổ
chức sản xuất và Văn hóa - Xã hội - Môi trƣờng trong xây
dựng nông thôn mới xã Hải Yến 62
Bảng 3.6: Thực trạng về thực hiện tiêu chí Hệ thống chính trị trong
xây dựng nông thôn mới xã Hải Yến 63 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 01: Bản đồ hành chính xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn 38
hoá, hiện đại hoá trên địa bàn một số xã của cả nƣớc.

2
Xã Hải Yến thuộc huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn là một trong những
địa phƣơng đƣợc chọn làm xã điểm trong chƣơng trình xây dựng nông thôn
mới của tỉnh. Với lợi thế là một xã vùng cao có diện tích đất đai lớn, Hải Yến
có nhiều thế mạnh để thực hiện thành công chƣơng trình xây dựng nông thôn
mới. Tuy nhiên, cũng nhƣ nhiều địa phƣơng khác trong tỉnh, việc thực hiện
chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở đây đang gặp không ít khó khăn, do
xuất phát điểm của địa phƣơng còn thấp, còn nhiều tiêu chí nông thôn mới
chƣa đạt đƣợc, nguồn lực còn hạn chế, việc tổ chức thực hiện còn gặp nhiều
lúng túng, sự tham gia của ngƣời dân còn hạn chế, v.v Do đó, chƣơng trình
xây dựng nông thôn mới ở địa phƣơng diễn ra chậm chạp, thiếu thống nhất,
hiệu quả thực hiện chƣơng trình chƣa cao.
Xuất phát từ thực tế và những lý do trên, việc nghiên cứu thực xây dựng
nông thôn mới, và đƣa ra các giải pháp có tính thực thi nhằm thúc đẩy mạnh
mẽ việc xây dựng nông thôn mới ở xã Hải Yến, huyện Cao Lộc đang đặt ra yêu
cầu bức thiết, tôi quyết định chọn: "Vận dụng bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới
trên địa bàn xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011 - 2013"
làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Mục tiêu chung: Nghiên cứu các vấn đề mang tính lý luận và thực
tiễn trong xây dựng nông thôn mới ở nƣớc ta trong thời kỳ công nghiệp hóa
hiện đại hóa. Từ đó, rút ra những nhận xét, đánh giá có tính khoa học và thực
tiễn cho việc áp dụng xây dựng nông thôn mới trên các địa bàn cụ thể.
- Mục tiêu cụ thể: Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng nông thôn ở xã Hải
Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, dựa vào các tiêu chí nông thôn mới do
Chính phủ ban hành, luận văn đặt ra mục tiêu nhận diện và phân tích các giải
pháp mang tính khả thi nhằm thực hiện thành công chƣơng trình xây dựng
nông thôn theo mô hình nông thôn mới đạt chuẩn quốc gia. Từ đó, có thể rút ra

dựng nông thôn ở nhiều nơi trong cả nƣớc.

4
6. Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục,
luận văn gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản trong xây dựng nông thôn mới ở
Việt Nam
Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng về xây dựng nông thôn mới ở xã Hải Yến,
huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011 - 2013
Chƣơng 4: Định hướng, giải pháp và triển vọng xây dựng nông thôn
mới ở xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. 5
Chƣơng 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI Ở VIỆT NAM
1.1. Lý luận về nông thôn và xây dựng nông thôn mới
1.1.1. Lý luận về nông thôn
1.1.1.1. Khái niệm
Nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc
trƣng riêng biệt nhƣ một xã hội thu nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các
vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội. Nông thôn đƣợc xem xét nhƣ một cơ
cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối
quan hệ chặt chẽ với nhau.
1.1.1.2. Đặc trưng cơ bản của nông thôn
Hệ thống xã hội nông thôn đƣợc xác định theo ba đặc trƣng cơ bản sau:
- Về các nhóm giai cấp, tầng lớp xã hội: Ở nông thôn, đặc trƣng chủ

dân ngày càng đƣợc nâng cao. Bốn là bản sắc văn hóa dân tộc đƣợc giữ gìn và
phát triển. Năm là xã hội nông thôn đƣợc quản lý tốt và dân chủ.
Để xây dựng nông thôn với năm nội dung đó, Thủ tƣớng Chính phủ
cũng đã ký Quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về
nông thôn mới bao gồm 19 tiêu chí.
Có thể hiểu NTM là một vùng nông thôn có những đặc điểm theo tiêu
chí mới mà Đảng và Nhà nƣớc đƣa ra về NTM. NTM là một vùng nông thôn
có nền sản xuất tiếp thu đƣợc những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại
mà vẫn giữ đƣợc nét đặc trƣng, tinh hoa văn hóa của nông thôn truyền

7
thống. Có thể quan niệm: “Mô hình NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu
trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu
cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn
được xây dựng trên cơ sở nông thôn cũ (truyền thống, đã có) nhưng mang
tính tiên tiến về mọi mặt”.
NTM trƣớc hết là một vùng nông thôn chứ không phải đô thị. Bởi nó
vẫn mang những nét đặc trƣng vốn có của nông thôn truyền thống, cả về quan
hệ sản xuất và lực lƣợng sản xuất, cả về hình thái bên trong và bên ngoài (về
cơ sở hạ tầng, về quy hoạch bố trí nhà ở, hình thức nhà ở, đƣờng làng ngõ
xóm… và về quan hệ xóm giềng, về phong cách sống của ngƣời dân nông
thôn). Tuy nhiên, NTM là vùng nông thôn có những nét hiện đại mà nông
thôn truyền thống không có đƣợc. Đó là việc canh tác theo kiểu hiện đại, sử
dụng các công nghệ kĩ thuật hiện đại vào trong sản xuất nông nghiệp. NTM
ngoài sản xuất nông nghiệp còn phải phát triển mạnh các ngành sản xuất CN-
TTCN và các ngành thƣơng mại, dịch vụ, du lịch… Ngoài sự thay đổi về mặt
kinh tế, ở vùng NTM đời sống văn hóa tinh thần của ngƣời dân cũng đƣợc
nâng cao. Quyền tự do dân chủ của ngƣời dân đƣợc phát huy cao độ, ngƣời
dân đƣợc tham gia vào quá trình lập và đề ra các quy hoạch, đƣợc đóng góp ý
kiến vào việc xây dựng và phát triển địa phƣơng.

làng, nhà văn hoá, hệ thống tiêu thoát nƣớc…
- Cải thiện nhà ở cho các hộ nông dân: Tăng cƣờng thực hiện xoá nhà
tạm, nhà tranh tre nứa, hỗ trợ ngƣời dân cải thiện nhà ở, nhà vệ sinh, chuồng
trại chăn nuôi, hầm biogas cho khu chăn nuôi…

9
 Hỗ trợ người dân phát triển sản xuất hàng hoá, dịch vụ nâng cao
thu nhập
Căn cứ vào các điều kiện cụ thể của mỗi thôn để xác định một cơ cấu
kinh tế hợp lý, có hiệu quả, trong đó:
- Sản xuất nông nghiệp: Lựa chọn tập trung phát triển cây trồng, vật
nuôi là lợi thế, có khối lƣợng hàng hoá lớn và có thị trƣờng, đồng thời đa
dạng hoá sản xuất nông nghiệp trên cơ sở phát huy khả năng về đất đai, nguồn
nƣớc và nhân lực tại địa phƣơng.
- Cung ứng các dịch vụ sản xuất và đời sống nhƣ: Cung ứng vật tƣ,
hàng hoá, nƣớc sạch cho sinh hoạt, nƣớc cho sản xuất, điện, tƣ vấn kỹ thuật
chuyển giao tiến bộ khoa học, tín dụng…
- Hỗ trợ trang bị kiến thức và kỹ năng bố trí sản xuất, thay đổi cơ cấu
cây trồng, vật nuôi hợp lý.
- Củng cố, tăng cƣờng quan hệ sản xuất, tƣ vấn hỗ trợ việc hình
thành và hoạt động của các tổ chức: Tổ hợp tác, khuyến nông, khuyến lâm,
khuyến ngƣ… tạo mối liên kết bốn nhà trong sản xuất, chế biến, và tiêu thụ
sản phẩm.
 Xây dựng nông thôn gắn với phát triển ngành nghề nông thôn tạo
việc làm phi nông nghiệp
- Đối với những thôn chƣa có nghề phi nông nghiệp: Để phát triển đƣợc
ngành nghề nông thôn cần tiến hành "cấy nghề" cho những địa phƣơng còn
"trắng" nghề.
- Đối với những thôn đã có nghề: Củng cố tăng cƣờng kỹ năng tay nghề
cho lao động, hỗ trợ công nghệ mới, quảng bá và mở rộng nghề, hỗ trợ xử lý


11
1.1.2.3. Sự khác biệt giữa xây dựng nông thôn trước đây với xây dựng nông
thôn mới
Có thể nói, xây dựng nông thôn cũng đã có từ lâu tại Việt Nam. Trƣớc
đây, có thời điểm chúng ta xây dựng mô hình nông thôn ở cấp huyện, cấp thôn,
nay chúng ta xây dựng nông thôn mới ở cấp xã. Sự khác biệt giữa xây dựng
nông thôn trƣớc đây với xây dựng nông thôn mới chính là ở những điểm sau:
- Thứ nhất, xây dựng nông thôn mới là xây dựng nông thôn theo tiêu
chí chung của cả nƣớc đƣợc định trƣớc.
- Thứ hai, xây dựng nông thôn địa bàn cấp xã và trong phạm vi cả
nƣớc, không thí điểm.
- Thứ ba, cộng đồng dân cƣ là chủ thể của xây dựng nông thôn mới,
không phải ai làm hộ, ngƣời nông dân tự xây dựng làng xã của mình.
- Thứ tư, đây là một chƣơng trình khung, bao gồm 11 chƣơng trình
mục tiêu quốc gia và 13 chƣơng trình có tính chất mục tiêu đang diễn ra tại
nông thôn có sự chỉ đạo của Nhà nƣớc.
1.2. Những chủ trƣơng chính sách của Đảng và Nhà nƣớc trong xây dựng
nông thôn mới ở nƣớc ta
1.2.1. Các chủ trương của Đảng và Nhà nước
- Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung
ƣơng Đảng khoá X “Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn”
Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ƣơng
Đảng khoá X đã đề ra chủ trƣơng xây dựng nông thôn mới, vừa phát triển
kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân nói chung vừa phát triển nông
nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cƣ dân sống ở
nông thôn nói riêng, đồng thời nhằm khắc phục những mặt yếu kém trên của
bộ mặt nông thôn.

12

phê duyệt chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai
đoạn 2010-2020.
- Quyết định số 193/QĐ-TTg ngày 4/6/2010 của Thủ tƣớng Chính phủ
phê duyệt chƣơng trình rà soát quy hoạch xây dựng nông thôn mới.
- Thông tƣ số 07/2010/TT-BNNPTNT ngày 08/02/2010 của Bộ Nông
nghiệp và phát triển nông thôn hƣớng dẫn quy hoạch phát triển sản xuất nông
nghiệp cấp xã theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới;
- Kế hoạch số 18-KH/TU ngày 14/10/2008 của Ban chấp hành Đảng bộ
Tỉnh thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ƣơng
Đảng khoá X “ Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn”;
- Kế hoạch số 435/KH-BCĐXDNTM ngày 20/9/2010 của Ban chỉ đạo
Trung ƣơng chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới về
triển khai chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn
2010-2020.
Nhƣ vậy, từ chủ trƣơng về xây dựng nông thôn mới của Đảng đã dẫn
tới việc ban hành các Nghị quyết, Quyết định của Thủ tƣớng Chính phủ và
đƣợc cụ thể hóa bằng các Thông tƣ hƣớng dẫn của Bộ nông nghiệp và phát
triển nông thôn và kế hoạch thực hiện của các tỉnh, Đảng bộ, cho thấy việc
xây dựng nông thôn mới là một chủ trƣơng lớn và nhất quán của Đảng và
Nhà nƣớc ta. Đó là quyết sách và là chƣơng trình quốc gia thống nhất từ
Trung ƣơng đến cơ sở, có sự đồng thuận của các bộ, ngành và các cấp chính
quyền địa phƣơng trong cả nƣớc.

14
1.2.2. Mục tiêu của các chương trình xây dựng nông thôn mới
1.2.2.1. Mục tiêu tổng thể
- Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cƣ dân nông thôn
đƣợc nâng cao;
- Phát triển nông thôn theo quy hoạch, gắn nông nghiệp với phát triển
nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị;