iĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH
§inh V¨n S¬n
TỔ CHỨC THỰC HIỆN BẢO HIỂM XÃ HỘI
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN,
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ
(Chuyên ngành: Quản lý kinh tế) LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Trường Giang
Th¸i Nguyªn, n¨m 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
i
LỜI CAM ĐOAN
Luận văn thạc sỹ với đề tài: “Tổ chức thực hiện Bảo hiểm xã hội trên
địa bàn thành phố Thái Nguyên, thực trạng và giải pháp” do tôi thực hiện
dưới sự hướng dẫn của Tiến sỹ Bùi Trường Giang- Vụ Trưởng Vụ Tổng hợp,
Văn phòng Chủ tịch nước và sự giúp đỡ của Lãnh đạo Bảo hiểm xã hội tỉnh
Thái Nguyên, đồng nghiệp cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố Thái Nguyên.
Tôi xin cam đoan Luận văn này hoàn toàn do kết quả nghiên cứu của
tôi. Các tài liệu, số liệu có trong Luận văn là do tự tôi thu thập, tổng hợp từ cơ
quan Bảo hiểm xã hội thành phố Thái Nguyên, sách, tạp chí khoa học,
website của Ngành, của tỉnh Thái Nguyên; các kết quả nghiên cứu, chỉ tiêu
thống kê đã được công bố. Các trích dẫn trong Luận văn đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc.
Tôi xin hoàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên./.
của Tiến sỹ Bùi Trường Giang- Vụ Trưởng Vụ Tổng hợp, Văn phòng Chủ
tịch nước. Tôi xin gửi tới Nhà khoa học, Nhà lãnh đạo quản lý - Tiến sỹ Bùi
Trường Giang lời cảm ơn trân trọng nhất.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Bảo hiểm xã hội tỉnh
Thái Nguyên, các đồng chí cán bộ nghiệp vụ Bảo hiểm xã hội thành phố Thái
Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu để hoàn thành Luận
văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2012
Học viên
Đinh Văn Sơn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
iii
MỤC LỤC
STT
Nội dung Trang
Lời cam đoan i
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu 31
2.1 Câu hỏi nghiên cứu 31
2.2. Phương pháp nghiên cứu 31
2.1.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 31
2.1.2 Phương pháp thu thập thông tin 31
2.1.3 Phương pháp tổng hợp thông tin 32
2.1.4 Phương pháp phân tích thông tin 33
2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 33
2.3.1 Mục tiêu, yêu cầu của hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 33
2.3.2 Tổng hợp lao động và số thu BHXH các năm 33
2.3.3 Tổng hợp cơ cấu tham gia BHXH của các loại hình lao động 34
2.3.4 Tổng hợp chi BHXH các năm 34
2.3.5 Tổng hợp cơ cấu tổ chức và quy trình thực hiện BHXH 34
Chương 3. Thực trạng công tác tổ chức thực hiện BHXH
trên địa bàn thành phố Thái Nguyên
36
3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 36
3.2 Phân tích tình hình thực tế về vấn đề nghiên cứu 46
3.2.1 Cơ quan tổ chức thực hiện BHXH ở thành phố Thái Nguyên 46
3.2.1.1
Chức năng nhiệm vụ của BHXH thành phố Thái Nguyên 47
3.2.1.2
Cơ cấu tổ chức của BHXH thành phố Thái Nguyên 48
3.2.2 Thực trạng công tác BHXH ở thành phố Thái Nguyên 49
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
v
Một số kinh nghiệm 65
Chương 4. Giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác tổ
chức thực hiện Luật BHXH trên địa bàn thành phố Thái
Nguyên
67
4.1 Quan điểm định hướng của toàn ngành 67
4.2 Những giải pháp nhằm phát triển BHXH ở thành phố Thái Nguyên
71
4.2.1 Hoàn thiện và đảm bảo về mặt pháp lý 71
4.2.2 Tăng cường lãnh đạo của cấp uỷ Đảng, Chính quyền 72
4.2.3 Mở rộng đối tượng tham gia BHXH 73
4.2.4 Đổi mới cơ chế quản lý tài chính 73
4.2.5 Đổi mới công tác tổ chức cán bộ 74
4.2.6 Tăng cường kiểm tra giám sát các hoạt động BHXH 76
4.2.7 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền 77
4.3 Một số kiến nghị, đề xuất 79
Kết luận 84
Tài liệu tham khảo 86
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
vi
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BHXH: Bảo hiểm xã hội
SL : Sắc lệnh
CP : Chính phủ
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
Bảng 3.1
: Kết quả công tác thu BHXH
52
Bảng 3.2 : Cơ cấu tham gia BHXH của các loại hình lao động 53
Bảng 3.3 : Tổng hợp chi trả các chế độ BHXH 56
Bảng 3.4 : Tổng hợp chi chế độ BHXH ngắn hạn 56
Bảng 3.5: : Tổng hợp chi lương hưu và trợ cấp BHXH 57
Biểu 3.1
: Diễn biến kết quả công tác thu BHXH
52
Biểu 3.2 : Cơ cấu tham gia BHXH của các loại hình lao động 54
Sơ đồ 3.1
: Cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan BHXH
47
Sơ đồ 3.2
:Cơ cấu tổ chức của BHXH thành phố Thái Nguyên
48
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết phải nghiên cứu
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách xã hội lớn của Đảng và
Nhà nước ta. Nó mang trong mình bản chất nhân văn sâu sắc vì cuộc sống an
bình, hạnh phúc của con người. Trong suốt cuộc đời, mỗi con người sinh ra,
ngày 26/5/1995 của Chính phủ.
Điều lệ BHXH đã được thực thi cho thấy tính đúng đắn cần thiết của nó
đối với đời sống xã hội và cũng cho thấy chính sách và chế độ BHXH ở nước
ta thực sự đã trở thành chỗ dựa vững chắc của người lao động và góp phần
tích cực trong sự phát triển nền kinh tế - xã hội đất nước.
Có thể nói BHXH là mảng an sinh xã hội trọng tâm trụ cột của đất
nước, với tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn đó, Quốc hội nước Cộng hoà Xã
hội Chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 9, ngày 29/6/2006 đã xây dựng
thành Luật BHXH.
Cùng với sự hoàn thiện tính pháp lý của hệ thống văn bản pháp quy về
BHXH, Ngành BHXH thành lập và được giao thực hiện nhiệm vụ BHXH từ
năm 1995:
Thực hiện Quyết định số 20/QĐ-CP ngày 22/1/1995 của Chính phủ về
việc thành lập hệ thống BHXH Việt Nam từ Trung ương tới cấp huyện, đã tạo
lập quỹ BHXH tập trung độc lập với ngân sách Nhà nước dưới sự điều hành
trực tiếp của Chính phủ. Sau đó ngày 06/12/2002 Chính phủ ban hành Nghị
định số 10/2002/NĐ-CP quy định chức năng, nhiện vụ, quyền hạn và cơ cấu
tổ chức của BHXH Việt Nam. Tiếp sau là Quyết định số 20/2002/QĐ-CP về
chuyển giao ngành Bảo hiểm y tế (BHYT) sang ngành BHXH. Đây là một sự
thay đổi lớn về chức năng và nhiệm vụ của ngành BHXH - kể từ năm 2003,
ngành BHXH thực hiện cả nhiệm vụ BHYT. Và khi Luật BHXH, Luật BHYT
- số 25/2008/QH12 ngày 14/11/2008 - được triển khai, Chính phủ đã có Nghị
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
định số 94/2008/NĐ-CP ngày 22/8/2008 quy định về chức năng, nhiệm vụ,
quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam.
Qua 4 năm tổ chức thực hiện Luật BHXH cho thấy, chủ trương
chính sách BHXH của Nhà nước đã được mở rộng tới mọi thành phần
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
BHXH hình thành và phát triển; triển khai công tác BHXH ở thành phố
Thái Nguyên: công tác tổ chức bộ máy, cán bộ, công tác thu BHXH, quy trình
thủ tục giải quyết các chế độ, công tác chi trả các chế độ
3.2. Phạm vị nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu không gian hoạt động BHXH bao gồm các mảng
nghiệp vụ trọng tâm là thu, giải quyết chế độ, chi trả và công tác tổ chức bộ
máy thực hiện trong khoảng thời gian trước khi có Luật BHXH (trước ngày
01/01/2007) và thực trạng công tác BHXH tại BHXH thành phố Thái Nguyên
từ khi có Luật đến nay (2007-2010).
4. Những đóng góp mới của luận văn
Qua nghiên cứu, đề tài chỉ ra được các mặt, điểm yếu kém (từ thể chế,
công tác quản lý điều hành đến năng lực cán bộ và các vấn đề khác) cần khắc
phục, đồng thời gợi mở những nhân tố mới, các tác động tích cực đến mục
đích, kỳ vọng của các nhà quản lý, thúc đẩy nhanh, thuận lợi việc thực hiện
chính sách chế độ BHXH của Đảng và Nhà nước đã ban hành.
5. Kết cấu luận văn
Để phục vụ cho quá trình nghiên cứu ngoài phần mở đầu, kết luận,
danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn được cấu trúc bao
gồm 4 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác BHXH
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
5
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu thực hiện BHXH trên địa bàn
thành phố Thái Nguyên.
Chương 3. Thực trạng công tác tổ chức thực hiện BHXH trên địa
bàn thành phố Thái Nguyên.
đề xã hội có ý nghĩa hết sức quan trọng, đó chính là những chính sách xã hội.
Chính sách xã hội được biểu hiện là công cụ của Nhà nước được
thể chế hoá nhằm tác động vào mối quan hệ xã hội, thực hiện công bằng
xã hội, bình đẳng xã hội, tiến bộ xã hội và phát triển toàn diện con
người. Để giải quyết các vấn đề xã hội cần phải đề ra các chính sách xã
hội phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội. Nghị quyết Đại hội Đảng lần
thứ VI (năm 1986) đã đặt đúng vị trí và tầm quan trọng của vấn đề chính
sách xã hội trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Nghị quyết nêu rõ: “Chính sách xã hội bao trùm mọi mặt của cuộc sống
con người: điều kiện lao động và sinh hoạt, giáo dục văn hoá, quan hệ
gia đình, quan hệ giai cấp, quan hệ dân tộc Coi nhẹ chính sách xã hội
tức là coi nhẹ yếu tố con người trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã
hội” (Mục 5, Báo cáo chính trị Đại hội Đảng Toàn quốc lần thứ VI).
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
7
Chính sách xã hội luôn gắn với hệ thống chính trị - xã hội. Mỗi
chế độ chính trị đều phát triển những chính sách xã hội phù hợp với điều
kiện lịch sử của mình. Ở nước ta hiện nay, chủ thể đặt ra các chính sách
xã hội là Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ
nghĩa Việt Nam với sự tham gia tư vấn của các tổ chức chính trị - xã hội,
như: Mặt trận Tổ quốc, Tổng Liên đoàn Lao động, Hội Nông dân, Liên
hiệp các hội Khoa học - kỹ thuật, đại biểu cho giới trí thức, Hội Liên
hiệp Phụ nữ, Hội Liên hiệp Thanh niên. Chính sách xã hội bao quát
nhiều lĩnh vực hoạt động rộng lớn của xã hội, những lĩnh vực hoạt động
đó lại liên quan đến nhiều đối tượng khác nhau trong xã hội.
Thời kỳ đổi mới với những kết quả quan trọng trên mặt trận kinh
tế đã tạo tiền đề vững chắc cho những đổi mới tương ứng về chính sách
xã hội nói chung và chính sách BHXH nói riêng nhằm đảm bảo chỗ dựa
BHXH là chế độ pháp lý bảo vệ quyền lợi người lao động thông qua
việc giải quyết mọi chính sách do pháp luật quy định đối với người tham
gia BHXH.
+ Dưới góc độ chính trị
BHXH được hiểu là sự liên kết giữa Đảng, Nhà nước, chủ sử dụng
lao động với quần chúng nhân dân lao động để thực hiện mục tiêu “Dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”
+ Dưới góc độ kinh tế
BHXH được hiểu đó là sự phân phối quỹ BHXH tập trung được
đóng góp của các bên tham gia BHXH nhằm đảm bảo thu nhập, ổn định
đời sống cho người lao động và gia đình họ khi mất hoặc giảm sút sức
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
9
lao động do tuổi già, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề
nghiệp hoặc chết.
Từ khái niệm trên ta thấy BHXH là nhu cầu cần thiết khách quan
của con người và vì thế BHXH là một bộ phận rất quan trọng trong
chính sách xã hội của mỗi quốc gia.
1.1.2. Các dạng BHXH
Ở nước ta đang hình thành hai loại hình BHXH và bảo hiểm
thương mại, cần phân biệt sự giống và khác nhau giữa hai loại hình này.
Như đã nêu ở trên: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một
phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ
nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm, vì ốm
đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, thất nghiệp, hưu trí hoặc
chết, thông qua việc sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên
tham gia BHXH nhằm góp phần bảo đảm an toàn đời sống của người lao động
và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội.
hoá, đầu tiên là hình thức tự bảo hiểm của những người lao động, sau đó
có sự tham gia của giới chủ và Nhà nước. BHXH thường do một cơ quan
trung gian đảm nhận có nhiệm vụ quản lý quỹ do các bên tham gia đóng
góp và chi trả các trợ cấp cho đối tượng khi có nhu cầu phát sinh. Vì
vậy, có thể tóm tắt những đặc trưng cơ bản của BHXH là:
- Là loại bảo hiểm cho người lao động trong và sau quá trình lao
động;
- Các rủi ro của người lao động như ốm đau, thai sản, tai nạn lao
động, bệnh nghề nghiệp, mất việc làm, già yếu (mất sức lao động),
chết làm người lao động bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập. Họ không
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
11
có nguồn thu nhập khác bù vào để ổn định cuộc sống. Đây là một đặc
trưng cơ bản của BHXH.
Quỹ BHXH được hình thành do sự đóng góp của người sử dụng
lao động, người lao động, Nhà nước hỗ trợ và nguồn khác. Số tiền mà
các bên đóng góp được tập trung vào một quỹ riêng không nằm trong
Ngân sách Nhà nước do tổ chức BHXH Việt Nam thống nhất quản lý để
chi trả các chế độ trợ cấp và hoạt động quản lý BHXH.
BHXH đảm bảo cho người lao động khi gặp rủi ro liên quan đến
các vấn đề như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, già
yếu. Người tham gia BHXH được trợ cấp một khoản tiền nhằm bù đắp
nguồn thu nhập bị giảm hoặc mất để ổn định cuộc sống của bản thân và
gia đình. Quyền được hưởng trợ cấp phụ thuộc vào nghĩa vụ đóng góp,
mức đóng góp và mức hưởng BHXH đều có liên quan đến thu nhập của
người được BHXH.
Các hoạt động của BHXH được thực hiện trong khuôn khổ pháp
luật. Nhà nước bảo hộ cho các hoạt động BHXH bằng cách định ra chính
công chức viên chức Nhà nước, người lao động ở các thành phần kinh tế và
lực lượng vũ trang.
- Luật BHXH số 71/2006/QH11 đã được Quốc hội nước Cộng hoà Xã
hội Chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 29/6/2006.
1.1.5. Tài chính của BHXH
Lợi ích thiết thực của người tham gia bảo hiểm (dù theo loại hình
bảo hiểm bắt buộc hay tự nguyện) là được cơ quan BHXH trợ cấp kịp
thời, nhằm bù đắp một phần thu nhập bị giảm sút hoặc mất đi do gặp rủi
ro. Do vậy, nhiệm vụ của cơ quan BHXH là phải có nguồn tài chính để
sẵn sàng đáp ứng kịp thời nhu cầu của mọi người được bảo hiểm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
13
Nguồn tài chính của BHXH còn phải để trang trải các chi phí quản
lý bộ máy từ trung ương đến địa phương. Nguồn tài chính đó cần phải
vững chắc và đều đặn. Các ngành kinh tế xã hội phải phát triển, tạo điều
kiện thuận lợi cho hoạt động của cơ quan BHXH, phải luôn đảm bảo có
một lượng dự trữ có thể ứng phó những tình huống đột xuất, như dịch
bệnh lan tràn, số người thôi việc có nhu cầu lĩnh trợ cấp một lần, hoặc có
số người về hưu sớm Nguồn tài chính của BHXH được hình thành từ
ba nguồn chính, đó là mức đóng góp của người sử dụng lao động, người
lao động và sự hỗ trợ của Nhà nước. Ở Việt Nam trước khi có Nghị định
số 19/CP thì phần thu của BHXH chủ yếu là do Ngân sách Nhà nước
cấp, sau khi có Nghị định số 19/CP của Chính phủ và Nghị định số
100/2002/NĐ-CP thì nguồn tài chính của BHXH tách dần khỏi ngân
sách Nhà nước thu từ người sử dụng lao động, người lao động được hỗ
trợ của Chính phủ.
Quỹ BHXH được quản lý thống nhất theo chế độ tài chính của nhà
nước, hạch toán độc lập và được Nhà nước bảo hộ. Quỹ BHXH được thực
Nhà nước trong đó có BHXH.
Ở Việt Nam, trong những năm qua mức thu nhập và chi tiêu của
các hộ dân cư ở các vùng miền từ thành thị đến nông thôn đều tăng so với
thời kỳ đầu những năm 90 của Thế kỷ XX. Thu nhập bình quân đầu
người tăng khoảng 3,1 lần, khu vực thành thị tăng 5 lần và khu vực nông
thôn tăng 2,7 lần so với năm 1993. Đây là yếu tố quan trọng để có thể vận
động người dân tham gia.
- Điều kiện pháp lý:
Đây là điều kiện liên quan đến việc ban hành và quản lý Nhà nước
đối với BHXH là tạo ra hành lang pháp lý, chính sách cho BHXH. Đây
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
15
cũng là yếu tố quan trọng then chốt, giúp cho hệ thống BHXH có được
cơ sở vững chắc để tổ chức thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình và
phục vụ tốt hơn cho người lao động. Ở đây, các nội dung BHXH cần
được thể chế hoá trong pháp luật BHXH và trong các ngành luật có liên
quan.
Ngoài ra, phải tiếp tục thể chế hoá chính sách và pháp luật về
BHXH cho phù hợp với từng loại đối tượng tham gia BHXH, đảm bảo
cơ chế quản lý BHXH phải rõ ràng, thông thoáng, đúng luật và tạo điều
kiện thuận lợi cho người tham gia bảo hiểm, có như vậy, mới thu hút
được đông đảo đối tượng tham gia và thực hiện BHXH.
Đồng thời, Nhà nước phải có cơ chế định hướng đầu tư đảm bảo
an toàn và tăng trưởng quỹ, bảo tồn được vốn có lãi. Vấn đề bảo tồn và
tăng trưởng quỹ BHXH là nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH. Do
vậy, Nhà nước phải có chính sách ưu tiên cho việc đầu tư của quỹ
BHXH.
- Điều kiện về tổ chức thực hiện
của mình đóng góp cho quỹ BHXH, nhưng với số đông người tham gia sẽ
có một số tiền đủ lớn, đủ trang trải cho những người không may mắn rủi
ro. Nhờ đó mà BHXH đã tạo ra sự đoàn kết tương trợ và gắn kết lợi ích của
các bên tham gia.
BHXH là một chính sách xã hội quan trọng của mỗi quốc gia, vì
nó liên quan đến đời sống của đông đảo người lao động. Vì vậy, quản lý
BHXH là nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động của hệ thống BHXH.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Copyright: Tài liệu đại học ©