ĐỀ TÀI
PHƯƠNG PHÁP PHÁT VẤN HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TOÁN 7 GIÚP
HỌC SINH TIẾP CẬN VẤN ĐỀ CHÍNH XÁC
1
PHẦN I. MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thế kỉ XXI,với sự phát triển nhanh chóng và đa
dạng của khoa học kĩ thuật trên toàn thế giới, trong khi nước ta đang ở tình trạng
lạc hậu về nhiều mặt. Để vượt qua được thử thách đó, ta phải phát huy được nguồn
lực con người, phát huy cao tiềm năng trí tuệ để vượt qua được nguy cơ tụt hậu, bắt
kịp trình độ phát triển hoà nhập với khu vực và thế giới. Xuất phát từ thực tế đó,
Đảng ta đã đặc biệt coi trọng sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Nghị quyết Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra cho ngành Giáo
dục nhiệm vụ: “Đổi mới phương pháp dạy và học,phát huy tư duy sáng tạo và năng
lực tự đào tạo của người học”. Bản thân tôi khi được tiếp cận tài liệu liên quan đến
vấn đề thay đổi sách giáo khoa, đổi mới chương trình và phương pháp dạy học, tôi
rất tâm đắc với phương pháp dạy học môn Toán ở trường THCS theo hướng hình
thành và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh. Ở đây tôi chỉ nêu ra một vài
kinh nghiệm của mình được rút ra trong việc tìm hiểu và áp dụng phương pháp
mới. Đó là “Phương pháp đặt câu hỏi trong dạy học môn toán ở trường THCS”.
Thực tế đứng lớp cọ sát với chương trình, trao đổi thảo luận với đồng nghiệp qua
các tiết dự giờ đánh giá xếp loại, tôi thấy rất trăn trở với việc áp dụng phương pháp
mới, đặc biệt là phương pháp đặt câu hỏi. Đó cũng chính là lí do tôi chọn đề tài
này.
Toán học là công cụ giúp học tốt các môn học khác, chính vì vậy nó đóng một
vai trò vô cùng quan trọng trong nhà trường. Bên cạnh đó nó còn có tiềm năng phát
triển các năng lực tư duy và phẩm chất trí tuệ,giúp học sinh hoạt động có hiệu quả
trong mọi lĩnh vực của đời sống sản xuất.
Toán học mang sẵn trong đó chẳng những phương pháp quy nạp thực nghiệm,
mà cả phương pháp suy diễn lôgic. Nó tạo cho người học có cơ hội rèn luyện khả
năng suy đoán và tưởng tượng. Toán học còn có tiềm năng phát triển phẩm chất

nhất để trong quỹ thời gian cho phép hoàn thành được một hệ thống chương trình
quy định và nâng cao thêm về mặt kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo trong việc giải các
bài toán. Từ đó phát huy, khơi dậy, sử dụng hiệu quả kiến thức vốn có của học
sinh, gây hứng thú học tập cho các em.
III. Nhiệm vụ nghiên cứu.
Sáng kiến kinh nghiệm có nhiệm vụ giải đáp các câu hỏi khoa học sau đây:
- Kỹ năng là gì? Cơ chế hình thành kỹ năng là như thế nào?
- Những tình huống điển hình nào thường gặp trong quá trình giải quyết những
vấn đề liên quan.
- Trong quá trình giải quyết các vấn đề liên quan, học sinh thường gặp những
khó khăn và sai lầm nào?
- Những biện pháp sư phạm nào được sử dụng để rèn luyện cho học sinh kỹ
năng giải quyết các vấn đề liên quan?
- Kết quả của thực nghiệm sư phạm là như thế nào?
IV. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu:
- Các dạng toán về và phương pháp giảng dạy toán để giúp nâng cao hứng thú và
kết quả học tập của học sinh.
- Học sinh lớp trường THCS XXX
V. Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu, sáng kiến kinh nghiệm sử dụng những phương
pháp sau: Nghiên cứu lý luận, điều tra quan sát thực tiễn, thực nghiệm sư phạm.
Trên cơ sở phân tích kỹ nội dung chương trình của Bộ giáo dục và Đào tạo,
phân tích kỹ đối tượng học sinh (đặc thù, trình độ tiếp thu…). Bước đầu mạnh dạn
thay đổi ở từng tiết học, sau mỗi nội dung đều có kinh nghiệm về kết quả thu được
(nhận thức của học sinh, hứng thú nghe giảng, kết quả kiểm tra,…) và đi đến kết
luận.
4
Lựa chọn các ví dụ các bài tập cụ thể phân tích tỉ mỉ những sai lầm của học
sinh vận dụng hoạt động năng lực tư duy và kỹ năng vận dụng kiến thức của học
sinh để từ đó đưa ra lời giải đúng của bài toán.
A
B
C
+Vẽ
ABC∆
?
+Vẽ I là giao điểm hai đường phân giác góc B, C
+Vì sao IL=IH (1) ?
+Vì sao có IK=IH (2) ?
+Từ (1) và (2) suy ra điều gì ?
+Vì sao từ IL=IK lại suy ra được I nằm trên tia phân của góc A
+Vì sao I cách đều ba cạnh của
ABC∆
•
Ví dụ 2: Cho hai phân số
4
6
và
5
6
. Xét xem phân số nào lớn hơn
+Em hãy xác định phân số
4
6
bằng hình vẽ trên đoạn thẳng thứ nhất ?
+Xác định phân số
5
6

Câu hỏi đóng
∗
Câu hỏi mở
•
Ví dụ 3: Điền các số 6; 12; 8; 36 vào chỗ trống và giải bài toán
Từ thị trấn A, lúc ……giờ, ông Hán đi xe đạp ra thành phố H với vận tốc
…….km/h. lúc ……Anh thành đi mô tô từ thị trấn A đến thành phố H với vận tốc
…….km/h. Hai người cùng đến thành phố H cùng một lúc, hỏi lúc đó là mấy giờ
và và thành phố H cách thị trấn A bao nhiêu kilômét?
•
Ví dụ 4: (Dạng loại trừ )
Hãy chỉ ra kết quả đúng trong số các kết quả đã cho,mà không tính kết quả
đó:
a) 11 495 : 95 bằng: A)90; B)230; C)121 (Đáp:
121)
b) 46 201 :47 bằng: A)1 102; B)983; C)1 024 (Đáp:
983)
c) 84
×
63 bằng: A)4 612; B)4 732; C)5 292 `
(Đáp:5292)
d) 198
×
42 bằng: A)8 526; B)8 316; C)8 234 (Đáp:
8316)
e) 35
×
107 bằng: A)3 475; B)3 647; C)3 745 (Đáp: 3745)
8
4. Cấp độ câu hỏi

sinh có những kết quả khác nhau sau khi thực hiện các hoạt động còn lại.
9
E
I
D
F
-Việc lựa chọn cách làm việc của học sinh không phải theo hình thức cá
nhân mà có thể theo nhóm tạo điều kiện để có thể trao đổi giữa các thành viên
trong từng nhóm, từ đó thấy được quan niệm khác nhau của học sinh về cách vẽ ba
điểm, dẫn dắt học sinh tiến hành hoạt động tìm tòi lời giải bài toán.
-Học sinh có thể nêu ra một số chiến lược về vẽ các điểm A, M, B, và các
đoạn thẳng AM, MB, AB như sau:
+)Ba điểm A, M, B thẳng hàng
+)Ba điểm A, M, B không thẳng hàng
-Từ những chiến lược vẽ ba điểm: Học sinh rút ra những nhận xét tương
ứng:
+)Ba điểm A, M, B thẳng hàng. Khi đó
o
Nếu M nằm giữa A và B thì AM +MB =AB (Hình a)
o
Nếu M không nằm giữa A và B thì AM +MB
≠
AB (Hình c)
+)Ba điểm A, M, B không thẳng hàng thì AM + MB
≠
AB (Hình b)
-Xét về mặt sư phạm:Tiến trình của tiết học phụ thuộc chủ yếu vào hoạt
động của các nhóm học sinh và những kiến thức sẵn có trước đó mà học sinh có thể
huy động được. Giáo viên đóng vai trò là người cố vấn, gợi ý, tháo gỡ một số hoạt
động học sinh gặp khó khăn trong việc giải quyết tình huống -vấn đề đặt ra

+Qua câu hỏi và hình tượng có sẵn học sinh dự đoán, mò mẫm, có thể đo đạc
để nhận biết
µ
µ
C D=
•
Ví dụ 8: Cho hai tam giác DEG và ACB như hình vẽ.
+
ABC∆
đồng dạng với
DEG∆
? Nếu có, hãy tính tỉ số đồng dạng ?
+
DEG∆
có đồng dạng với
ABC∆
không ? Nếu có, hãy tính tỉ số đồng
dạng ?
+Em có nhận xét gì về hai tỉ số đồng dạng ở hai câu trên ?
Để đi đến tính chất :
ABC∆
:

DEG∆
(theo tỉ số k)thì
DEG∆

:

ABC∆


E

3

2.5

3.5

7.5

10.5

9

nếu x
≥
0
nếu x<0
Giáo viên đặt hệ thống câu hỏi như sau:
a) Cho x =3.5 thì
x

=
….
Cho x=
4
7
−
thì

Học sinh được rèn luyện tác phong làm việc luôn phải suy nghĩ, phải chú ý vận
dụng kiến thức cũ để hình thành kiến thức mới
Trong quá trình giảng dạy, mỗi giáo viên cần định ra cho mình một phương
pháp phù hợp với đặc trưng bộ môn do mình đảm nhiệm, để việc dạy và học tập đạt
kết quả cao. Theo tôi để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học
toán, người giáo viên cần tạo ra cho học sinh các tình huống có vấn đề để làm xuất
hiện ở học sinh nhu cầu nghiên cứu kiến thức mới. Muốn làm tốt điều này thì người
giáo viên phải chọn hệ thống câu hỏi gợi ý hợp lý để giúp học sinh phát hiện và giải
quyết vấn đề. Tăng cường các câu hỏi mà học sinh phải phán đoán và lựa chọn
Biết phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong học toán,cũng như
khai thác được khả năng vô tận của các em thì kết quả học tập của các em sẽ nâng
cao rõ rệt. Chúng ta sẽ góp phần hình thành cho các em những phẩm chất năng
động, sáng tạo, những phẩm chất cần thiết cho con người phát triển toàn diện, để
thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước và sự
nghiêp. “trồng người “
2. KIẾN NGHỊ
1. Với Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT
- Quan tâm hơn nữa đến việc bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo
viên dạy toán. Nên tổ chức các hội thảo chuyên đề chuyên sâu cho giáo viên trong
tỉnh.
2. Với BGH nhà trường
- Hiện nay, nhà trường đã có một số sách tham khảo tuy nhiên có vẻ như
chưa đầy đủ. Vì vậy nhà trường cần quan tâm hơn nữa về việc trang bị thêm sách
tham khảo môn Toán để học sinh được tìm tòi, học tập khi giải toán để các em có
13
thể tránh được những sai lầm trong khi làm bài tập và nâng cao hứng thú, kết quả
học tập môn toán nói riêng, nâng cao kết quả học tập của học sinh nói chung.
3. Với PHHS
- Quan tâm việc tự học, tự làm bài tập ở nhà của con cái. Thường xuyên
kiểm tra sách, vở và việc soạn bài trước khi đến trường của các con