Đề tài: Đô thị hóa và những thách thức của quá trình đô thị hóa ở các nước đang
phát triển hiện nay.
I. Khái niệm liên quan.
1. Khái niệm đô thị hóa.
+ Đô thị hóa là một quá trình phát triển đô thị ở một quốc gia. Đô thị hóa
bao gồm việc mở rộng các đô thị hiện có và việc hình thành các đô thị mới.Một
khu vực lãnh thổ nào đó được hóa thành đô thị khi nó có đầy đủ các tiêu chuẩn của
đô thị…
+ Đô thị hóa là quá trình làm tăng tỉ lệ dân cư đô thị trong tổng số cư dân
quốc gia hay khu vực đồng thời là quá trình chuyển thể nhiều kiểu mẫu của đời
sống xã hội.
II. Đô thị hóa ở các nước đang phát triển.
1. Đặc trưng cơ bản của các nước đang phát triển.
- Thu nhập thấp: ở các nước đang phát triển mức sống nói chung đều rất thấp so với
đại đa số dân chúng. Mức thấp biểu thị ở cả lượng và chất biểu thị bằng thu nhập,
thiếu nhà ở, sức khỏe, tuổi thọ thấp. Hiện các nhà kinh tế lấy mức 2000USD
/người làm mức đánh giá cho vấn đề này, hiện có 100 nước có mức sống dưới
2000USD, 40 nước ở mức 600USD/ người.
- Tỉ lệ tích lũy thấp: Những nước đang phát triển có mức tích lũy là rất thấp, đặc biệt
những nước làm nông nghiệp thì tích lũy là 10% thu nhập, nhưng số này phải chi
phí cho nhà ở và trang thiết bị cần thiết khác.
- Trình độ kỹ thuật và sản xuất thấp: Ở các nước đang phát triển, hoạt động kinh tế
chủ yếu trên quy mô nhỏ, kỹ thuật lạc hậu. Trải qua thời kỳ cách mạng công
nghiệp trên thế giới thì các nước đang phát triển đã có bộ mặt mới toàn xã hội,
nhưng sản xuất vẫn ở mức độ thấp, chế biến thô sơ…
- Năng suất lao động thấp: dân số các nước đang phát triển cao và có nguy cơ bùng
nổ lớn, đời sống người dân thấp, mức tích lũy không cao đã kìm hãm sự phát triển
của xã hội, áp lực xã hội tăng, năng suất sản xuất thấp…
- Siêu đô thị hóa đặc trưng cho các nước phát triển còn sự đô thị hóa giả tạo đặc
trưng cho các nước đang phát triển. Đô thị hóa giả tạo là tình trạng điển hình tại
các nước đang phát triển. Trong bối cảnh này sự đô thị hóa vừa không gắn với việc

tài chính và các nguồn lực khác.
3.2 Quá trình đô thị hóa của các nước đang phát triển theo khu vực.
Khoảng 1/3 đến 2/3 dân số của phần lớn các đô thị thuộc nhóm nước đang
phát triển bị đẩy tới những khu ngoại ô lụp sụp hoặc những nơi những người chiếm
đất xây dựng, họ thường bất chấp chính quyền. Các nhóm người không chính thức
này thường có ít hoặc không có quyền lợi sư dụng các dịch vụ công cộng như
nước, hệ thống cống rãnh và hệ thống thoát nước, vỉa hè và vận chuyển rác.
Khoảng 20% nhà mới ở các thành phố ở nhóm nước đang phát triển là xây
dựng theo luật. Số còn lại phát triển không chính thức.
Các đô thị của Châu phi, Châu á và Châu Mỹ la tinh chưa hoàn thiện về cơ
sở hạ tầng, vật chất kĩ thuật: giao thông vận tải điện nước,…vấn đề sử dụng các
phương tiện giao thông công cộng hiện đại còn rất hiếm hoi do quá trình công
nghiệp hóa chỉ mới phát triển gần đây. Cấu trúc đô thị cũng như văn hóa lối sống
của cư dân khác xa với các nước ở Bắc Mĩ.
Có thể nhận thấy một số đặc trưng chung của các nước nhóm đang phát
triển là sự di dân lâu dài từ các vùng nông thôn vào các thành thị làm cho dân số
thành thị tăng lên nhanh chóng. Cư dân đông đúc các phương tiện giao thông công
cộng và dịch vụ thì ít dẫn đến đời sống của dân cư ở đây gặp nhiều khó khăn và
nhiều tệ nạn xã hội phát sinh.
Một số đô thị còn trong thời kì tiền công nghiệp, chỉ có trung tâm thương
mại hay chợ có quy mô trung bình, ở đây không có trung tâm công nghiệp còn giao
thông công cộng thì rất hiếm hoi. Một số đô thị khác là sản phẩm của thuộc địa
phương Tây, được hình thành từ những cảng hoặc là những tiền của việc điều hành
quản lí và khai thác xây dựng của người châu Âu.
Mặt khác một số nước các đô thị lại phát triển quá lớn theo lối tự phát đã
dẫn đến hệ thống giao thông luôn quá tải và vấn đề giao thông là vấn nạn khó giải
quyết được.
Hơn nữa ở các quốc gia đang phát triển còn nổi bật lên sự tập trung dân số
quá mức vào một số đô thị đặc biệt là trong thủ phủ của các khu vực và của quốc
gia.

2005, có tỉ lệ thị dân là 42% cao hơn mức trung bình của khu vực nhưng lại thấp
hơn mức trung bình của thế giới.
Thái Lan: trung tâm giải trí của thế giới các nước Đông Nam Á, tỉ lệ dân số
đô thị 31% thấp hơn mức trung bình của thế giới tập trung chủ yếu vào thủ đô
Băng Kốc.
Philippin: có mức đô thị hóa khá cao đạt tới 48% năm 2005, tâp trung chủ
yếu ở thủ đô Manila.
Mianma có dân số là 677 nghìn người, tỉ lệ dân cư đô thị là 29%, tập trung
chủ yếu ở thủ đô Yangun với 4 triệu dân chiếm 30% dân số đô thị của cả nước.
Malayxia có 26,1 triệu nười tỉ lệ dân số đô thị là 38%
Việt Nam có khoảng 83 triệu người với dân số đô thị chiếm 20%.
• Đô thị hóa ở các nước châu Phi
Châu phi có dân số đô thị chiếm 36%. Đây là châu lục có mức độ đô thị hóa
thấp nhất và chậm chạp nhất trên thế giới. Tuy nhiên, hiện nay tốc độ đô thị hóa lại
tăng nhanh hơn, chủ yếu là sự di dân từ nông thôn ra thành phố.
Thực dân Châu Âu đã xây dựng những khu trung tâm mới để bóc lột và cai
trị các nước Châu Phi.
Các nuớc Châu Phi tăng dân số đô thị qua nhanh, việc gia tăng dân số đô thị
quá nhanh như là một sự bùng nổ phản ánh việc tập trung hóa của chính phủ, của
sự giàu có và quyền lực và như thế những gì tốt đẹp nhất của đô thị được xem như
biểu tượng của sự phát triển và hiện đại hóa trong nền kinh tế của đất nước họ.
Khu vực đô thị hóa mạnh nhất là khu vực Bắc Phi có tới 47% dân số đô thị,
Nam Phi 50%, Tây Phi 40%, Trung Phi 35% dân số đô thị, Đông Phi 24%.
• Đô thị hóa ở các nước châu Mĩ La Tinh
Khu vực có mức độ đô thị hóa cao nhất nhóm nước đang phát triển
Quá trình đô thị hóa châu Mĩ La Tinh đang phát triển nhanh chóng, biến các
thành phố Mĩ La Tinh thành các thành phố lớn nhất thế giới. Các nhà phân tích tiên
đoán rằng cho đến năm 2010, 6 trong số 28 thành phố lớn nhất thế giới nằm ở khu
vực Mi La Tinh và Rio de Janeiro sẽ hợp nhất với Saopaolô thành một liên hiệp
rộng lớn có chiều dài là 350 dặm với 40 triệu dân.

vật chất và tinh thần.
4.2. Tác động tiêu cực.
- Qúa trình đô thị hóa làm nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội.
- Đô thị hóa làm cho tình trạng ô nhiễm môi trường diễn ra sâu sắc hơn,
làm suy cạn nhiều nguồn tài nguyên của đất nước.
- Qúa trình di dân vào đô thị đặt ra nhiều vấn đề cho đô thị như nhà ở, điện,
nước, gây nhiều gắng nặng cho hệ thống an sinh xã hội, khả năng mất an toàn xã
hội cao…
III. Thách thức của các nước đang phát triển trong quá trình đô thị hóa.
Đô thị hóa là quá trình tất yếu đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt là
các nước châu Á, trong đó có Việt Nam. Nền kinh tế càng phát triển thì quá trình
đô thị hóa diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh. Đô thị hóa góp phần đẩy mạnh phát
triển kinh tế - xã hội của khu vực, nâng cao đời sống nhân dân. Tuy nhiên, bên
cạnh những mặt tích cực, quá trình đô thị hóa cũng phát sinh nhiều vấn đề, thách
thức cần giải quyết như: vấn đề việc làm cho nông dân bị mất đất, phương pháp
đền bù khi giải phóng mặt bằng, cách thức di dân, dãn dân, nhà ở, môi trường, tệ
nạn xã hôi.…
1.Về việc làm.
Đô thị là nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, xí nghiệp, nơi đây có rất
nhiều loại công việc cho người lao động làm và có thu nhập tương đối. Vì vậy đô
thị thu hút được sự quan tâm của người lao động, nhưng khi dân số dân số tăng các
đô thị lại không đủ sức chứa, việc làm nhiều nhưng người dân về trình độ lại không
đáp ứng được nhu cầu của các nhà kinh doanh vì vậy đô thị luôn tồn tại 2 khía
cạnh của vấn đề là thiếu lao động và thừa việc làm.
Trên thế giới ước tính có 3 tỉ người đang làm việc nhưng hơn một nửa trong
số đó làm việc trong khu vực nông nghiệp, doanh nghiệp nhỏ của gia đình,các
công việc không thường xuyên hoặc theo thời vụ với mức thu nhập khá thấp…
Như vậy đô thị hóa vừa tạo ra nhiều công việc cho người dân nhưng nó lại
đòi hỏi ở người lao động phải có một trình độ tay nghề cao, trong khi đó các nước
đang phát triển người lao động xuất thân chủ yếu từ nông thôn, quen với công việc

nghiệp và sinh hoạt ở các nước đang phát triển đã đưa vào khí quyển một lượng
lớn khí thải gây ra mưa axít, đồng thời khí thải CFC
s
đã làm tầng ôzôn mỏng dần
và làm lỗ thủng tầng ôzôn ngày càng mỏng ra.
- Ô nhiễm đất và nguồn nước.
Các nước đang phát triển đa phần là sản xuất nông nghiệp là chủ yếu nên
quá trình đô thị hóa diễn ra đã áp dụng các khoa học kỹ thuật vào quá trình sản
xuất để tăng năng suất, giảm thời gian lao động như: máy cày, máy gặt và các loại
thuốc trừ sâu trừ cỏ… đó cũng là một trong những nhân tố gây ô nhiễm môi trường
nhất là nguồn nước và làm thoái hóa đất.
Theo Liên hợp quốc có 1.3 tỉ người trên toàn cầu trong đó có hơn 1 tỉ
người ở các nước đang phát triển bị thiếu nước sạch.
- Suy giảm đa dạng sinh học.
Quá trình đô thị hóa ở các nước đang phát triển cùng với đó là việc
khai thác thiên nhiên quá mức của con người làm cho nhiều loài sinh vật tuyệt
chủng và đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Hậu quả làm mất đi nhiều loài sinh vật,
các gen di truyền, nguồn thực phẩm, nguồn thuốc chữa bệnh, nguồn nguyên liệu
của nhiều ngành sản xuất…
Ngoài ra trong đô thị còn những nguồn ô nhiễm khác mà con người ít để ý đến. Đó
là sự ô nhiễm các yếu tố vật lý, cụ thể là do các yếu tố từ trường với tần suất và
cường độ khác nhau (các trạm thu - phát sóng, các đường dây truyền tải điện
năng…). Hơn nữa, cho đến bây giờ chúng ta cũng chưa lường hết được về những
tác động của các loại vật liệu xây dựng đến sức khoẻ của con người, đặc biệt là
những loại vật liệu có nguồn gốc từ các hợp chất vô cơ. Đô thị càng phát triển thì
các nguy cơ ô nhiễm từ các yếu tố đó càng lớn.
Thành phố không những bị ô nhiễm mà khí hậu của nó cũng bị thay đổi. Những
thành phần cơ bản của khí hậu như bức xạ, chế độ nhiệt - ẩm, áp suất không khí,
chế độ gió…luôn bị tác động bởi quá trình đô thị hoá. Nhà càng cao thì mặt đất
càng bị nhiễm khuẩn vì ánh sáng mặt trời bị che khuất không đủ khả năng để tiêu

Ở những khu vực nông thôn của nhiều nước đang phát triển khai lập và phê
duyệt quy hoạch chi tiết, xây dựng các điểm dân cư nông thôn còn nhiều hạn chế,
việc xây dựng nhà ở tuy có tăng về số lượng nhưng chủ yếu là tự phát nên nhà còn
kém chất lượng, chưa có quy mô, chưa có quy định cụ thể về quy hoạch, chất
lượng, quy chuẩn, kiến trúc dường như chỉ mang tính đối phó của các nhà thầu….
Một ví dự cụ thể điển hình là ở Việt Nam: Theo bộ xây dựng nước ta tại các
đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Hải Phòng… nhiều
gia đình vẫn phải sống trong những ngôi nhà kém chất lượng, khu chung cư hư
hỏng có tuổi thọ trên 50 tuổi mà vẫn chưa được tu sửa. Trên cả nước hiện có 7,42%
nhà ở đơn sơ tương ứng là 1,6 triệu căn hộ, 10% tổng số căn hộ có tổng diện tích
dưới 30m2 . Bên cạnh các khu đô thị các tòa nhà cao tầng, siêu ốc, khu chung cư
chất lượng cao thì hàng loạt các khu nhà ổ chuột tại ven sông đang tồn tại rất
nhiều.

Về giao thông vận tải cũng là một vấn đề đáng quan tâm thách thức cho các
nước phát triển. Nhều nước có hệ thống đường kém chất lượng, đường 2 chiều quá
chật chội và thường xuyên xảy ra tai nạn giao thông. Phương tiện đi lại chủ yếu là
xe máy, ô tô vì vậy gây ô nhiễm môi trường rất cao.
Sự bùng nổ các đô thị chính từ quy hoạch thiếu hợp lý, thiếu quy hoạch chi
tiết, quy hoạch phân khu; Hệ thộng kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội chậm
triển khai và thiếu đồng độ; sử dụng năng lượng chưa hiệu quả, lãng phí… đã và
đang ảnh hưởng tới phát triển đô thị hiện tại cũng như trong tương lai. Vì vậy việc
tìm ra các giải pháp hiệu quả, thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng
không chỉ giúp cho các đô thị vượt qua những thách thưc mà còn hướng tới tầm
nhìn dài hạn và phát triển bền vững.
Ví dụ điển hình tại Việt Nam: Trong những năm qua đô thị Việt nam đã có
bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và số lượng và chất lượng, hệ thống đô thị
VN đã tạo ra một diện mạo đô thị mới theo hướng đô thị văn minh, hiện đại tạo
điều kiện cho người dân có cuộc sống chất lượng cao.
5. Vấn đề an sinh xã hội cho đô thị.

sống trong lo sợ. Chính vì vậy khi thực hiện quá trình đô thị hóa, các nước đang
phát triển gặp phải rất nhiều khó khăn, thách thức cần giải quyết. Các tệ nạn xã hội
cần phải ngăn chặn thì đất nước mới phát triển tốt.
IV: Giải pháp.
Để khắc phục được những khó khăn thách thức cho các nước đang phát
triển trong quá trình đô thị hóa chúng tôi xin đưa ra một số giải pháp như sau:
- Phải tập trung vào công tác quy hoạch và đô thị hóa một cách bài bản hơn: quy
hoạch và đô thị hóa phải có tầm nhìn dài hạn và lộ trình thực hiện; quy hoạch và đô
thị hóa phải có sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội; quy hoạch và đô
thị hóa phải tính đến lợi ích của các bên liên quan.
- Thực hiện quy hoạch vùng để có những chính sách điều chỉnh cho phù hợp với
từng vùng như điều chỉnh về dân số, việc làm… hình thành nên các vùng đô thị
chuyên biệt về một vấn đề nào đó.
- Ngoài những khu đô thị trung tâm nên hình thành các vùng ven đô thị để thu hút
người dân, tránh sự tập trung đông đúc dân cư vào đô thị.
- Phát triển đồng bộ cả về kinh tế và xã hội, bảo đảm an sinh cho người dân.
- Không chỉ tập trung đô thị mà các vùng phụ cận, nông thôn cũng cần đầu
tư phát triển nhằm hạn chế các dòng dân cư ra đô thị, tạo nhiều việc làm cho người
dân tại nông thôn.
- Tại các nước có những chính sách riêng nhằm tăng chất lượng dân số như: dạy
nghề cho người lao động …
- Xây dựng và phát triển bền vững các đô thị không gây ảnh hưởng môi trường sống
kể cả tự nhiên hay nhân tạo, tuyên truyền xây dựng một xã hội đô thị lành mạnh
không có tệ nạn xã hội, người dân có ý thức cao.