Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
ĐẶNG THỊ HOÀI THU
ÁP DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 12
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN - 2013
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết
quả nghiên cứu là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình
nào khác.
Tác giả luận văn
Đặng Thị Hoài Thu
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ii
LỜI CẢM ƠN
Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn cô giáo hƣớng dẫn
khoa học PGS.TS.Vũ Thị Thái đã tận tình hƣớng dẫn, hết lòng giúp đỡ em trong
suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này.
Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong Tổ bộ môn
Phƣơng pháp giảng dạy môn Toán Trƣờng Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên,
Đại học Sƣ phạm Hà Nội; Ban giám hiệu, Ban Chủ nhiệm khoa Toán, Ban
Chủ nhiệm khoa Sau Đại học Trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Thái
Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập,
thực hiện và hoàn thành luận văn.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn,
Lãnh đạo trƣờng trung học phổ thông Việt Bắc cũng nhƣ toàn thể các đồng
6. Phạm vi nghiên cứu 3
7. Phƣơng pháp nghiên cứu 3
8. Cấu trúc của luận văn 4
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5
1.1. Nhu cầu và định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học 5
1.1.1. Nhu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học 5
1.1.2. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng THPT 6
1.2. Một số phƣơng pháp dạy học tích cực 13
1.3. Một số kĩ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh 15
1.3.1. Mô hình quan điểm dạy học - phƣơng pháp dạy học - kĩ thuật dạy học 15
1.3.2. Kĩ thuật dạy học tích cực 16
1.4. Thực tiễn áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học Toán ở
trƣờng THPT 24
1.5. Chƣơng trình sá ch giá o khoa và thực trạng dạy học Toán 12 THPT 29
1.5.1. Chƣơng trình sách giáo khoa Toán 12 29
1.5.2. Thực trạng dạy học Toán 12 THPT 30
Kết luận chƣơng 1 32
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
iv
Chƣơng 2. XÂY DỰNG MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY HỌC MÔN TOÁN
CÓ ÁP DỤNG KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC 33
2.1. Một số định hƣớng khi tổ chức áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực 33
2.1.1. Bám sát mục tiêu dạy học và chuẩn kiến thức 33
2.1.2. Lựa chọn các kĩ thuật dạy phải học đảm bảo tính tiên tiến, phát huy 33
2.1.3. Bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của phƣơng án đề xuất 33
2.2. Một số tiêu chí lựa chọn những kĩ thuật dạy học có thể áp dụng trong
tiết học 33
2.3. Một số kĩ thuật dạy học tích cực áp dụng vào soạn giáo án 34
BPT
Bất phƣơng trình
02
BTVN
Bài tập về nhà
03
CNTT
Công nghệ thông tin
04
DH
Dạy học
05
ĐK
Điều kiện
06
ĐS
Đáp số
07
ĐVĐ
Đặt vấn đề
08
GV
Giáo viên
09
GQVĐ
Giải quyết vấn đề
11
HĐ
Hoạt động
12
SGK
Sách giáo khoa
23
THPT
Trung học phổ thông
24
VTCP
Vectơ chỉ phƣơng
25
VTPT
Vectơ pháp tuyến
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
vi
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Bảng so sánh PPDH hiện đại và PPDH truyền thống 10
Bảng 1.2: Một số hình thức dạy học tích cực 15
Bảng 1.3: Kết quả sử dụng PPDH 27
Bảng 3.1: Kết quả thi học kỳ I môn Toán ở lớp 12C2 và 12C1 trƣờng
THPT Việt Bắc Lạng Sơn năm học 2012 - 2013 67
Bảng 3.2: Kết quả bài kiểm tra môn Toán ở lớp 12C2 và 12C1trƣờng
THPT Việt Bắc Lạng Sơn năm học 2012 - 2013 71 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
vii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Đổi mới phƣơng pháp dạy học là một nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng
cao chất lƣợng giáo dục, và đào tạo ra những con ngƣời phát triển toàn diện đáp
ứng nhu cầu phát triển kinh tế hiện nay. Điều 28.2 của Luật Giáo dục có nêu:
“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn
học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện
kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh’’.
Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng phổ thông trong
giai đoạn hiện nay là dạy học theo “phương pháp dạy học tích cực” nhằm
giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo, rèn luyện thói
quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào
các tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn, tạo niềm tin, niềm
vui hứng thú trong học tập. Làm cho “Học” là quá trình ngƣời học tìm tòi
khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí thông tin để chiếm lĩnh tri
thức, tự hình thành phẩm chất và năng lực cho bản thân.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2
Theo Nguyễn Văn Cƣờng và Bernd Meier [dự án phát triển THPT - Hà
Nội 2010] [6], Các kĩ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của PPDH, là
những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình
huống, hoạt động nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Kĩ thuật dạy
học có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của HS vào quá
trình dạy học, kích thích tƣ duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của HS.
Để đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học, việc vận dụng
các kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh đang
đƣợc nhiều giáo viên nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn dạy học trong
trƣờng phổ thông nƣớc ta.
6. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu việc áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn
Toán 12 theo chƣơng trình và SGK dành cho ban cơ bản.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các văn bản, tài liệu có liên quan tới đổi mới phƣơng
pháp dạy học, các phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học tích cực.
- Nghiên cứu nội dung, chƣơng trình SGK Toán 12, các sách tham khảo
khác và các tài liệu có liên quan đến đề tài.
7.2. Điều tra, quan sát
- Quan sát điều tra về thực trạng sử dụng các kĩ thuật dạy học ở một số
trƣờng THPT tỉnh Lạng Sơn. Dự giờ, tổng kết rút kinh nghiệm.
- Tham khảo ý kiến đồng nghiệp, học sinh về việc áp dụng kĩ thuật dạy
học tích cực vào dạy học Toán 12.
7.3. Thực nghiệm sư phạm
- Dạy thử nghiệm một số tiết trên lớp trong đó có sử dụng một số kĩ
thuật đã đề xuất trong luận văn nhằm đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả
của đề tài.
- Dùng phiếu điều tra đánh giá tính hiệu quả của đề tài thông qua ý kiến
đánh giá của giáo viên, phiếu trƣng cầu ý kiến của học sinh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
7.4. Thống kê toán học
Dùng phƣơng pháp thống kê toán học để xử lý số liệu trƣớc và sau khi
thực nghiệm sƣ phạm.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của
luận văn gồm ba chƣơng:
đảm bảo cho việc tự học suốt đời.
Bên cạnh đó, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh
hội nhập quốc tế, đòi hỏi đất nƣớc cần có nguồn nhân lực có trình độ học vấn
rộng, có thể thực hiện đƣợc nhiều nhiệm vụ và chuyên môn hóa nhằm đảm
bảo chất lƣợng. Nhƣ vậy ngành giáo dục phải không ngừng đổi mới trong đó
cần quan tâm đến đổi mới phƣơng pháp dạy học để đào tạo nguồn nhân lực
đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội.
Ngoài ra, những nghiên cứu đƣợc thực hiện ở nhiều quốc gia trong một
phần tƣ thế kỉ qua chứng minh rằng mỗi học sinh đều có một cách học theo sở
thích riêng hay còn gọi là phong cách học. Có học sinh thích học theo cách
nghiên cứu tài liệu, phân tích dựa trên lý thuyết, có học sinh thích học qua trải
nghiệm, khám phá, làm thử, có học sinh thích học qua thực hành áp dụng, có
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
học sinh thích học qua quan sát. Nếu nhƣ dạy học không quan tâm đến đặc
điểm của ngƣời học, giáo viên truyền thụ một chiều, dạy kiến thức mang tính
thông báo đồng loạt thì sẽ hạn chế khả năng tiếp thu của ngƣời học.
Suất phát từ những nhu cầu trên, đổi mới phƣơng pháp là yêu cầu tất
yếu của giáo viên nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục, đào tạo ra nguồn nhân
lực chủ động, tích cực, sáng tạo cho xã hội.
1.1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
Luật Giáo dục năm 2005 nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới phƣơng
pháp dạy và học theo hƣớng tích cực. Trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy và
học theo hƣớng tích cực thì phƣơng pháp học của học sinh là mối quan tâm
hàng đầu.
Theo [7, Tr.15-16], để thiết kế và tổ chức dạy học hiệu quả, giáo viên
cần suy nghĩ đến các vấn đề sau:
- Đâu là mối quan tâm hàng đầu của ngƣời học ?
Dạy theo hƣớng này, giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức
mà còn hƣớng dẫn hành động. Nội dung và phƣơng pháp dạy học phải giúp
cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chƣơng trình hành
động của cộng đồng.
Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
Phƣơng pháp tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập cho học
sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một
mục tiêu dạy học.
Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh với sự bùng nổ thông tin ,
khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển nhƣ vũ bão thì không thể nhồi nhét
vào đầu óc trẻ khối lƣợng kiến thức ngày cà ng nhiều . Phải quan tâm dạy cho
trẻ phƣơng pháp học ngay từ cấp tiểu học và càng lên cấp học cao hơn càng
phải đƣợc chú trọng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
Trong các phƣơng pháp học thì cốt lõi là phƣơng pháp tự học. Nếu rèn
luyện cho ngƣời học có đƣợc phƣơng pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học
thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con ngƣời,
kết quả học tập sẽ đƣợc nhân lên gấp bội. Vì vậy, ngày nay ngƣời ta nhấn
mạnh mặt hoạt động học trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến
từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay
trong trƣờng phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả
trong tiết học có sự hƣớng dẫn của giáo viên.
Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác
Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tƣ duy của học sinh không
thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phƣơng pháp tích cực buộc phải chấp
nhận sự phân hoá về cƣờng độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là
khi bài học đƣợc thiết kế thành một chuỗi công việc độc lập.
đóng vai trò đơn thuần là ngƣời truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành
ngƣời thiết kế, tổ chức, hƣớng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ
để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu
kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình. Trên lớp, HS hoạt
động là chính, GV có thể nhàn nhã hơn nhƣng trƣớc đó, khi soạn giáo án, giáo
viên đã phải đầu tƣ công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ
động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là ngƣời gợi mở, xúc tác,
động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận
sôi nổi của học sinh. GV phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sƣ
phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hƣớng dẫn các hoạt động của HS nhiều
khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của GV. Có thể so sánh đặc trƣng của dạy
học không tích cực với dạy học tích cực nhƣ sau:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
10
Bảng 1.1: Bảng so sánh PPDH hiện đại và PPDH truyền thống
SO SÁNH
PPDH
TRUYỀN THỐNG
PPDH HIỆN ĐẠI
QUAN
NIỆM
Dạy là quá trình thông báo,
chuyển tải hết nội dung qui
định trong chƣơng trình.
Học là quá trình tiếp nhận, lĩnh
hội, trên cơ sở đó hình thành
kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, tƣ
tƣởng, thái độ, tình cảm.
Kiến thức sau khi thi xong
thƣờng mau chóng quên, ít
đƣợc sử dụng đến.
Coi trọng hình thành các
năng lực hoạt động: độc lập,
sáng tạo, hợp tác.
Học để đáp ứng những yêu
cầu của cuộc sống hiện đại
và tƣơng lai.
Các tri thức lĩnh hội đƣợc trở
thành sản phẩm văn hóa cần
thiết và bổ ích cho bản thân
và sự phát triển xã hội.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
11
SO SÁNH
PPDH
TRUYỀN THỐNG
PPDH HIỆN ĐẠI
NỘI DUNG
DẠY HỌC
Chủ yếu từ nộ i dung sách
giáo khoa và từ sự lựa câu
hỏi của GV.
Từ nhiều nguồn khác nhau:
sách giáo khoa, sách giáo
viên, các tài liệu khoa học
phù hợp, thí nghiệm, bảo
hiện trƣờng, trong thực tế…
học cá nhân, học đôi bạn,
học theo nhóm, cả lớp đối
diện với GV.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
12
SO SÁNH
PPDH
TRUYỀN THỐNG
PPDH HIỆN ĐẠI
PHƢƠNG
TIỆN DẠY
HỌC
Phấn, bảng đen, sách giáo
khoa. Kênh truyền tin chủ yếu
là lời nói.
Phấn, bảng đen, sách giáo
khoa. Phát huy nhiều kênh
truyền tin: nói, hình, với sự
hỗ trợ của các phƣơng tiện kĩ
thuật hiện đại, radio, tivi,
máy tính, máy chiếu…
KIỂM
TRA,
ĐÁNH GIÁ
Đánh giá theo nội dung dạy
học, yêu cầu chính là tài liệu
kiến thức.
13
- Đổi mới phƣơng pháp đánh giá, kết hợp đánh giá của thầy, với tự
đánh giá của trò.
- Tăng cƣờng học tập cá thể phối hợp với học tập tƣơng tác: Hoạt động
theo nhóm…
- Tăng cƣờng các hoạt động hỗ trợ: Tự học, chuyên đề, hội thảo, báo
cáo thực hành.
- Rèn luyện phong cách hòa nhập với cộng đồng.
Nhìn chung tƣ tƣởng chủ đạo của phƣơng pháp đổi mới là: tập trung
vào các hoạt động của trò; trò tự nghiên cứu, tìm tòi, khám phá; tăng cƣờng
giao lƣu trao đổi giữa trò và trò.
Các định hƣớng này phù hợp với quan điểm tâm lý học cho rằng hoạt
động có ảnh hƣởng trực tiếp tới sự hình thành và phát triển nhân cách, phù hợp
với luận điểm cơ bản của giáo dục học Macxit: Con ngƣời phát triển trong
hoạt động và học tập diễn ra trong hoạt động.
Đồng thời, khi thực hiện đổi mới PPDH cần phải tham khảo có chọn
lọc kinh nghiệm của thế giới, đặc biệt là phải bám sát các hƣớng đổi mới của
họ. Chẳng hạn nhƣ thực hiện các phƣơng pháp đổi mới dạy học sau:
+ Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
+ Dạy học hợp tác.
+ Dạy học sử dụng phiếu học tập.
+ Dạy học theo tƣ tƣởng của lý thuyết kiến tạo.
+ Dạy học với sự trợ giúp của máy tính điện tử nói riêng và dạy học có
tính áp dụng các thành tựu của công nghệ thông tin nói chung.
1.2. Một số phƣơng pháp dạy học tích cực
- DH phát hiện và GQVĐ là kiểu DH mà ở đó thầy giáo tạo ra những
tình huống gợi vấn đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, HĐ tích cực, tự giác,
chủ động, sáng tạo để GQVĐ, thông qua đó kiến tạo tri thức, rèn luyện kĩ
năng và đạt đƣợc các mục tiêu học tập khác.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
15
Bảng 1.2: Một số hình thức dạy học tích cực
Các hình thức dạy học trên lớp
Các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp
Giờ lý thuyết tích hợp
Làm việc nhóm
Làm việc nhóm
Thực hiện dự án
Thực hành thí nghiệm
Tƣ vấn
Thảo luận
Tự học, tự nghiên cứu
…
Tham quan, điều tra 1.3. Một số kĩ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh
1.3.1. Mô hình quan điểm dạy học - phương pháp dạy học - kĩ thuật dạy học
Phƣơng pháp dạy học có thể đƣợc chia theo ba cấp độ: cấp độ vĩ mô
(Quan điểm dạy học), cấp độ trung gian (Phƣơng pháp dạy học cụ thể), cấp độ
vi mô (Kĩ thuật dạy học). [7, tr. 45]
- Quan điểm dạy học (QĐDH) là những định hƣớng mang tính chiến
lƣợc, cƣơng lĩnh, là mô hình lý thuyết của phƣơng pháp dạy học (có thể hiểu
QĐDH tƣơng đƣơng với các trào lƣu sƣ phạm). Ví dụ: dạy học nghiên cứu,
dạy học theo tình huống, dạy học khám phá, dạy học định hƣớng học sinh.
[7, tr. 45]
- Phƣơng pháp dạy học (PPDH) là những cách thức, con đƣờng dẫn đến
mục tiêu của bài học. Ví dụ: phát hiện và giải quyết vấn đề, khám phá, dự án.
Ngày nay ngƣời ta chú trọng phát triển và sử dụng các KTDH phát huy
tính tích cực, sáng tạo của ngƣời học nhƣ:
1.3.2.1. Kĩ thuật động não
Động não tức là đứng trƣớc một sự vật, một hiện tƣợng cá nhân suy
nghĩ để sáng tạo ra những nhận xét, ý tƣởng mới không theo lối mòn kinh
nghiệm hoặc tìm ra tối đa những yếu tố liên quan đến sự vật, hiện tƣợng đó.
Copyright: Tài liệu đại học ©