B GIÁO DC VÀ ÀO TO
IăHCăTHỄIăNGUYểN
ậậậậậậậậậậậậậậậậậ
BỐIăNăHOĨNGăANH
GIIăPHỄPăNỂNGăCAOăHIUăQUăKINHăTă
TRONGăSăDNGăTăNỌNGăNGHIPăTIăYểNăBỄIă
GIAIăONă2012ă- 2020

LUNăỄNăTINăSăNỌNGăNGHIP THÁI NGUYÊN, 2013

i


ii

LIăCAMăOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cu do chính tôi thc hin. Các s
liu s cp và kt qu nghiên cu trong lun án là trung thc và cha đc ai công b
trong bt c công trình nào khác.

Tácăgi
iii
LIăCM N Tôi xin trân trng cm n Ban Giám đc i hc Thái Nguyên, Ban ào
to Sau i hc, Ban Giám hiu trng i hc Kinh t và Qun tr kinh doanh,
Phòng Qun lý ào to Sau i hc, các Thy Cô giáo Khoa Kinh t thuc trng
i hc Kinh t và Qun tr kinh doanh đã to điu kin giúp đ tôi trong sut quá
trình hc tp.
Tôi xin bày t lòng bit n chân thành và sâu sc ti Phó Giáo s - Tin s Trn
Chí Thin, ngi Thy tâm huyt đã tn tình hng dn, đng viên khích l, dành nhiu
thi gian và đnh hng và ch bo tôi trong quá trình thc hin lun án.
Tôi xin gi li cm n chân thành ti U ban nhân dân tnh Yên Bái, S
Nông nghip và PTNT tnh Yên Bái, S Khoa hc và Công ngh tnh Yên Bái, S
Tài nguyên và Môi trng tnh Yên Bái, Chi cc Thng kê tnh Yên Bái, U ban
nhân dân huyn Yên Bình, U Ban nhân dân huyn Vn Chn, U ban nhân dân

2
2.2. Mc tiêu c th
2
3. i tng và phm vi nghiên cu
2
3.1. i tng nghiên cu………………………………………………
2
3.2. Phm vi nghiên cu………………………………………………
2
3.2.1. Phm vi không gian …………………………………………
2
3.2.2. Phm vi thi gian………………………………………………
3
3.2.3. Phm vi ni dung………………………………………………
3
4. Câu hi nghiên cu
3
5. óng góp mi ca lun án………………………………………………
3
Chngă1.ăCăSăLụăLUNăVĨăTHCăTINăVăHIUăQUăKINHă
TăTRONGăSăDNGăTăNỌNGăNGHIP
4
1.1. CăsălỦălunầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ
4
1.1.1.C s lỦ lun v đt nông nghip…………………………………
4
1.1.1.1. Khái nim và phân loi đt nông nghip………………………
4
1.1.1.2. Vai trò và Ủ ngha ca đt nông nghip………………………
7

1.2.1. Hiu qu s dng đt nông nghip trên th gii………………….
25
1.2.2. Hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip  Vit Nam……
28
1.2.2.1. Din tích đt nông nghip
28
1.2.2.2. Tình trng mt đt nông nghip
29
1.2.2.3. Hiu qu s dng đt nông nghip  Vit Nam
33
1.2.3.4. Thách thc v an ninh lng thc
36
1.2.3. Chính sách đt nông nghip ca Vit Nam………………………
37
1.2.3.1. Thc trng……………………………………………………
37
1.2.3.2. Tác đng ca chính sách đt đai đn hiu qu s dng đt
nông nghip và đi sng ca nông dân

41
Chngă2. TNGăQUANăVNăăNGHIểNăCU
45
2.1. Nhng nghiên cu v hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip
45
2.1.1. Nghiên cu  nc ngoài
45
2.1.1.1. Nhng nghiên cu phân tích xu hng suy gim đt nông
nghip và vn đ phát trin bn vng…………………………
45
2.1.1.2. Phân tích nhng nhân t nh hng đn hiu qu s dng đt

62
3.2. Tngăhpăthông tin
65
3.2.1. Phân t thng kê
65
3.2.2. Bng thng kê
65
3.2.3.  th thng kê
66
3.3. Phân tích thông tin
66
3.3.1. Phng pháp phân tích dưy s thi gian
66
3.3.2. Phng pháp phân tích xu th phát trin c bn ca hin tng
68
3.3.3. Phng pháp ch s
68
3.3.4. Phng pháp phân tích tài chính
68
3.3.5. Phng pháp phân tích SWOT
69
3.3.6. Phng pháp xây dng “Cây vn đ”
69
3.3.7. Phng pháp d báo
69
3.3.7.1. Phng pháp Categories……………………………………
69
3.3.7.2. ánh giá đ tin cy ca thang đo tính nht quán bên trong
69
3.3.7.3. Mô hình s liu hn hp (d liu bng)

4.1.2. c đim kinh t - xư hi
79
4.1.2.1. Dân s và lao đng
79
4.1.2.2. C cu kinh t
80
4.1.2.3. C s h tng
80
4.1.2.4. i sng - xư hi
82
4.1.3. c đim ca các huyn điu tra
83
4.1.3.1. Huyn Yên Bình
83
4.1.3.2. Huyn Vn Chn
85
4.1.3.3. Huyn Mù Cang Chi
86
4.1.4. ánh giá chung
86
4.2. Hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip
87
4.2.1. Tình hình bin đng đt đai
87
4.2.2. c đim đt nông nghip ca Yên Bái
88
4.2.3. Tình hình bin đng đt nông nghip………………………………
89
4.2.3.1. Bin đng din tích đt sn xut nông nghip
90

4.2.6.3. Ti vùng cao……………………………………………………
112
4.2.6.4. Hiu qu kinh t ca mt s cây lâu nm………………………
116
4.3. Cácă nhơnătă nhăhngăđnăhiuăquăkinhătătrongăsă dngăđtă
nôngănghipầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ

117
4.3.1. Kt qu tng hp và kim đnh các bin…………………………….
117
4.3.2. Kt qu phân tích mô hình s liu hn hp………………………….
118
4.4. Cácăktăquănghiênăcuăkhácầầầầầầầầầầầầầầầầ.
121
4.4.1. Kt qu phân tích SWOT…………………………………………
121
4.4.1.1. Kt qu phân tích SWOT cho vùng thp………………………
123
4.4.1.2. Kt qu phân tích SWOT cho vùng gia………………………
124
4.4.1.3. Kt qu phân tích SWOT cho vùng cao……………………….
125
4.4.2. “Cây vn đ”………………………………………………………
127
4.5. Gii pháp nâng cao hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip

127
4.5.1. Cn c đ xut gii pháp…………………………………………
127
4.5.1.1. iu kin t nhiên - kinh t - xư hi ca tnh…………………

147
KTăLUNăVĨăKINăNGHầầầầầầầầầầầầầầầầầ
149
1. Kt lun…………………………………………………………………
149
2. Kin ngh…………………………………………………………………
150
TÀI LIU THAM KHOầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ
151
PHăLCầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ
158
Ph lc 1. Giá bán ca mt s nông sn…………………………………….
158
Ph lc 2. Các bng biu……………………………………………………
160
Ph lc 3. Biu đ và s đ…………………………………………………
184
Ph lc 4. Minh ha kt qu x lỦ các bin trong mô hình…………………
185 v
DANHăMCăBNGăSăLIU

STT
Săhiuă
bng
Tênăbng
Trang
1

4.3.
Lao đng ca tnh Yên Bái giai đon 2005 - 2010……
163
9
4.4.
GDP ca tnh Yên Bái…………………………………
164
10
4.5.
Mt s ch tiêu phn ánh đi sng - xư hi ti tnh Yên Bái
165
11
4.6.
Bin đng v din tích đt theo mc đích s dng ca
tnh Yên Bái giai đon 2006 – 2010…………………….
166
12
4.7.
T l đt nông nghip  các cp đ dc………………
88
13
4.8.
T l đt nông nghip phân theo mc đ phì nhiêu……
89
14
4.9.
Bin đng din tích đt sn xut nông nghip giai đon
2000 - 2010 (vùng thp)………………………………
168
15

173
20
4.15.
Nguyên nhân bin đng đt lâm nghip  vùng cao giai đon
2005 – 2010………………………………………………
94
21
4.16.
Bin đng đt nuôi trng thy sn giai đon 2000 - 2010
174
22
4.17.
Bin đng đt nông nghip khác giai đon 2005 - 2010
175
23
4.18.
Các loi cây trng theo mùa v giai đon 2000 - 2010
176
24
4.19.
Din tích, nng sut, sn lng ca mt s loi cây
trng chính và thu sn  vùng thp…………………….
97
25
4.20.
Din tích, nng sut, sn lng ca mt s loi cây
trng chính và thu sn  vùng gia…………………….
100
26
4.21.

Kt qu và hiu qu kinh t ca mt s loi hình s dng đt
nông nghip  vùng thp…………………………………
113
34
4.29.
Kt qu và hiu qu kinh t ca mt s loi hình s dng đt
nông nghip  vùng gia…………………………………
114
35
4.30.
Kt qu và hiu qu kinh t ca mt s loi hình s dng đt
nông nghip  vùng cao……………………………………
115
36
4.31.
Thu chi trong sn xut kinh doanh cây bi đc sn và chè
ti vùng thp
178

v
STT
Săhiuă
bng
Tênăbng
Trang
37
4.32.
Thu chi trong sn xut kinh doanh cây n qu và chè ti
vùng gia
179

4.39
D báo nhu cu lng thc, thc phm và cht đt giai
đon 2015 – 2020……………………………………….
182
45
4.40
Thi gian và nhit đ bo qun mt s sn phm qu
vùng TDMNPB………………………………………….
182
46
4.41
iu kin cn lu Ủ khi quy hoch s dng đt nông
nghip có đ dc > 15
0
……………………………………
183
47
4.42
Mt đ thích hp ca mt s cây n qu trên đt dc
vùng TD và MNPB……………………………………
183
vi
DANH MC CÁC CH VIT TT


Hiu sut s dng vn
10
KCN
Khu công nghip
11
KCX
Khu ch xut
12
KH - CN
Khoa hc - Công ngh
13
KT - CN
K thut – Công ngh
14
LN
Lâm nghip
15
NN & PTNT
Nông nghip và Phát trin nông thôn
16
NTTS
Nuôi trng thu sn
17
NN
Nông nghip
18
NN & PTNT
Nông nghip và phát trin nông thôn
19
NS

Xây dng c s h tng

vi
STT
Dngăvitătt
Dngăđyăđ
Ting nc ngoài
30
AE
Allocative Efficiency
31
APEC
Asia-Pacific Economic Cooperation
32
DEA
Data Envelopment Analysis
33
EE
Economic Efficiency
34
FAO
Food and Agriculture Organization
35
FEM
Fixed Effect Model
36
GDP
Gross Domestic Product
37
KIP

47
TE
Technical Efficiency
48
WHO
World Health Organization
49
WTO
World Trade Organization vii
DANHăMCăBIU , S , HÌNH

STT
Să
hiu
Tênăbiuăđ,ăsăđ,ăhình
Trang Biu đ

1
3.1.
Din tích mt s loi đt tnh Yên Bái nm 2010……………
78
2
3.2.
Din tích các loi đt nông nghip tnh Yên Bái nm 2010…

Trc
trang 61
10
3.2.
Khung logic phng pháp nghiên cu t thc trng đn gii pháp
Trc
trang 61
11
4.1.
Khung logic v ni dung, phng pháp và kt qu nghiên cu
Trc
trang 76
12
4.2.
Ma trn SWOT………………………………………………
122
13
4.3
a
.
“Cây vn đ” ca vùng thp…………………………………
Trc
trang 127
14
4.3
b

“Cây vn đ” ca vùng gia…………………………………
Trc
trang 127

1
MăU
1.ăTệNHăCPăTHITăCAăăTĨI
S dng đt nông nghip nh th nào đ đm bo an ninh lng thc và phát trin
bn vng trong bi cnh bin đi khí hu cùng vi sc ép ca s gia tng dân s, ca
quá trình công nghip hoá, hin đi hoá đang tr thành mt vn đ vn đ bc thit ca
các nc đang phát trin.
Vit Nam đn nay vn c bn là mt nc nông nghip. Nông nghip, nông thôn,
nông dân Vit Nam đư, đang và s có mt v trí quan trng trong nn kinh t ca đt
nc. T mt nn kinh t nông nghip tp trung mang nng tính bao cp chuyn sang
nn kinh t th trng, nc ta đang phi đi mt vi hàng lot các vn đ v kinh t, xư
hi cng nh môi trng.  đt đc mc tiêu phát trin bn vng, Vit Nam cn phi
nâng cao hiu qu s dng đt nông nghip, trên c s đó nâng cao thu nhp cho ngi
dân, ci thin cnh quan, bo v môi trng và h sinh thái.
Sc ép ca quá trình đô th hoá và s gia tng dân s khin đt nông nghip nc
ta đang suy gim nhanh chóng c v s lng cng nh cht lng. Con ngi đư và
đang khai thác quá mc mà cha có bin pháp hp lỦ đ bo v ngun tài nguyên quỦ
giá này. Trong bi cnh hin nay, s nh hng ca bin đi khí hu vi kch bn
nc bin dâng làm cho din tích đt canh tác  các vùng đng bng ven bin ngày
càng b thu hp, vic nghiên cu tim nng đt đai, tìm hiu mt s loi hình s dng
đt nông nghip, đánh giá mc đ thích hp ca các loi hình s dng đt đó đ làm
c s cho vic đ xut gii pháp s dng đt hp lỦ, hiu qu  các tnh min núi là
vn đ có tính chin lc và cp bách ca tng đa phng cng nh ca c nc
nhm đm bo mc tiêu an ninh lng thc, phát trin bn vng.
Yên Bái là mt tnh min núi phía Bc Vit Nam. t đai ca Yên Bái đa dng v
chng loi, đt nông nghip chim ti gn 80% tng din tích t nhiên, nhng phn
ln din tích là đt dc. Tuy có din tích tng đi ln nhng đa hình phc tp, ch
yu là đi núi, trình đ dân trí cha cao nên kh nng khai thác ngun tài nguyên đt
nói chung và đt nông nghip nói riêng phc v sn xut còn hn ch. Sn xut kém
phát trin, hiu qu kinh t không cao, trong khi ngun thu nhp chính ca ngi dân

3.2. Phmăviănghiênăcu
3.2.1.Phm vi không gian
 tài đc nghiên cu trên đa bàn tnh Yên Bái. iu tra thc đa đc tin hành
ti 3 huyn mang đc trng ca 3 vùng:
- Vùng thp: điu tra nghiên cu ti huyn Yên Bình;
- Vùng gia: điu tra nghiên cu ti huyn Vn Chn;
- Vùng cao: điu tra nghiên cu ti huyn Mù Cang Chi.

3
3.2.2.Phm vi thi gian
- S liu th cp: thu thp trong giai đon 2000 - 2012;
- S liu s cp: Thu thp thông tin v tình hình s dng đt nông nghip ca các
nông h đc điu tra trong giai đon 2008 - 2011;
- Các gii pháp đc nghiên cu và đ xut trong giai đon 2012 - 2020.
3.2.3. Phm vi ni dung
- ánh giá hiu qu kinh t ca mt s loi hình s dng đt nông nghip chính;
- Mt s gii pháp c bn nhm nâng cao hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip.
4.ăCỂUăHIăNGHIểNăCU
1. t nông nghip ca tnh Yên Bái có nhng đc đim gì?
2. Hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip ti Yên Bái hin nay ra sao?
3. Nhng nhân t nào tác đng đn hiu qu kinh t trong s dng đt nông nghip
ti Yên Bái?
4. Gii pháp nào cn đc thc thi đ nâng cao hiu qu kinh t trong s dng đt
nông nghip ti Yên Bái trong thi gian ti?
5. ịNG GÓP MI CA LUN ÁN
1. ư gn hiu qu s dng đt nông nghip vi vn đ an ninh lng thc và
phát trin bn vng trong bi cnh bin đi khí hu. Cng c quan đim mi v vai trò
ca đt nông nghip ti vùng cao trong vic đm bo an ninh lng thc, chng thoái
hóa đt, duy trì ngun nc, điu hoà khí hu và gim nh thiên tai.
2. ư đa ra đc khái nim v “ảiu qu kinh t trong s dng đt nông

mc đích chn nuôi. Loi này bao gm đt trng lúa, đt c dùng vào chn nuôi, đt
trng cây hàng nm khác.
+ ) t trng lúa (LUA): là rung, nng ry trng lúa t mt v tr lên hoc trng
lúa kt hp vi s dng vào các mc đích khác đc pháp lut cho phép nhng trng lúa là
chính; bao gm đt chuyên trng lúa nc, đt trng lúa nc còn li, đt trng lúa nng.
- t chuyên trng lúa nc (LUC): là rung lúa nc cy trng t hai v lúa
mi nm tr lên k c trng hp luân canh vi cây hàng nm khác, có khó khn đt
xut mà ch trng cy đc mt v hoc phi b hóa không quá mt nm.
- t trng lúa nc còn li (LUK): là rung lúa nc không phi chuyên trng
lúa nc.
- t trng lúa nng (LUN): là đt nng, ry đ trng t mt v lúa tr lên.
+) t c dùng vào chn nuôi (COC): là đt trng c hoc đng c, đi c t
nhiên có ci to đ chn nuôi gia súc; bao gm đt trng c và đt c t nhiên có ci to.
- t trng c (COT): là đt gieo trng các loi c đc chm sóc, thu hoch
nh các loi cây hàng nm.

5
- t c t nhiên có ci to (CON): là đng c, đi c t nhiên đư đc ci to,
khoanh nuôi, phân thành tng tha đ chn nuôi đàn gia súc.
+) t trng cây hàng nm khác (HNK): là đt trng cây hàng nm không phi
đt trng lúa và đt c dùng vào chn nuôi gm ch yu đ trng mu, hoa, cây thuc,
mía, đay, gai, cói, s, dâu tm, c không đ chn nuôi; gm đt bng trng cây hàng
nm khác và đt nng ry trng cây hàng nm khác.
- t bng trng cây hàng nm khác (BHK): là đt bng phng  đng bng, thung
lng, cao nguyên đ trng cây hàng nm khác.
- t nng ry trng cây hàng nm khác (NHK): là đt nng, ry  trung du và
min núi đ trng cây hàng nm khác.
 t trng cây lâu nm (CLN): là đt trng các loi cây có thi gian sinh
trng trên mt nm t khi gieo trng ti khi thu hoch k c cây có thi gian sinh
trng nh cây hàng nm nhng cho thu hoch trong nhiu nm nh Thanh long,

trng nhng cha đt tiêu chun rng.
 t rng phòng h (RPH): là đt đ s dng vào mc đích phòng h đu
ngun, bo v đt, bo v ngun nc, bo v môi trng sinh thái, chn gió, chn cát,
chn sóng ven bin theo quy đnh ca pháp lut v bo v và phát trin rng; bao gm
đt có rng t nhiên phòng h, đt có rng trng phòng h, đt khoanh nuôi phc hi
rng phòng h, đt trng rng phòng h.
+) t có rng t nhiên phòng h (RPN): là đt rng phòng h có rng t
nhiên đt tiêu chun rng theo pháp lut v bo v và phát trin rng.
+) t có rng trng phòng h (RPT): là đt rng phòng h có rng do con
ngi trng đt tiêu chun rng theo pháp lut v bo v và phát trin rng.
+) t khoanh nuôi phc hi rng phòng h (RPK): là đt rng phòng h đư có
rng b khai thác, cht phá, ho hon nay đc đu t đ phc hi rng.
+) t trng rng phòng h (RPM): là đt rng phòng h nay có cây rng mi
trng nhng cha đt tiêu chun rng.
 t rng đc dng (RDD): là đt đ s dng vào mc đích nghiên cu, thí
nghim khoa hc, bo tn thiên nhiên và đa dng sinh hc, vn rng quc gia, bo v
di tích lch s, vn hoá, danh lam thng cnh, bo v môi trng sinh thái theo quy
đnh ca pháp lut v bo v và phát trin rng; bao gm đt có rng t nhiên đc
dng, đt có rng trng đc dng, đt khoanh nuôi phc hi rng đc dng, đt trng
rng đc dng.
+) t có rng t nhiên đc dng (RDN): là đt rng đc dng có rng t nhiên
đt tiêu chun rng theo pháp lut v bo v và phát trin rng.
+) t có rng trng đc dng (RDT): là đt rng đc dng có rng do con
ngi trng đt tiêu chun rng theo pháp lut v bo v và phát trin rng.
+) t khoanh nuôi phc hi rng đc dng (RDK): là đt rng đc dng đư có
rng b khai thác, cht phá, ho hon nay đc đu t đ phc hi rng.
+) t trng rng đc dng (RDM): là đt rng đc dng nay có cây rng mi
trng nhng cha đt tiêu chun rng.

7

sut cây trng, vt nuôi ph thuc rt nhiu vào cht lng đt đai. Din tích, cht
lng ca đt đai quy đnh li th so sánh ca mi vùng cng nh c cu sn xut ca
tng nông tri và ca c vùng. Vì vy, vic qun lỦ, s dng đt đai nói chung cng
nh đt nông nghip nói riêng mt cách đúng hng, có hiu qu, s góp phn làm
tng thu nhp, n đnh kinh t, chính tr và xư hi.

8
Bên cnh đó, mt b phn ln đt ngp nc: các đm ly, sông ngòi, kênh rch,
rng ngp mn, các vng, vnh ven bin, h nc nhân to,…còn có nhiu vai trò quan
trng khác. ây là ni cung cp nhiên liu, thc n, là ni din ra các hot đng gii
trí, nuôi trng thy sn, lu tr các ngun gien quỦ him. Ngoài ra, đt nông nghip
cng đóng vai trò quan trng trong vic lc nc thi, điu hoà dòng chy (gim l lt
và hn hán), điu hòa khí hu đa phng, chng xói l  b bin, n đnh mch nc
ngm cho ngun sn xut nông nghip, tích ly nc ngm, là ni c trú ca các loài
chim, phát trin du lch,….
Hng s dng đt quy đnh hng s dng các t liu sn xut khác và hiu qu
sn xut. Ch có thông qua đt, các t liu sn xut mi tác đng đn hu ht các cây
trng, vt nuôi. Vì vy, mun làm tng nng sut đt đai, gi gìn và bo v đt đai đ
đm bo c li ích trc mt cng nh mc tiêu lâu dài, cn s dng đt tit kim có
hiu qu, cn coi vic bo v lâu bn ngun tài nguyên vô giá này là nhim v vô cùng
quan trng và cp bách đi vi mi quc gia. [6]
1.1.1.3. c đim kinh t ca đt nông nghip
Trên phng din kinh t, đt nông nghip có nhng đc đim c bn sau:
*) t đai là t liu sn xut đc bit không th thay th
Nét đc bit ca loi t liu sn xut này chính là s khác bit vi các t liu sn
xut khác trong quá trình s dng. Các t liu sn xut khác sau mt thi gian s dng
s b hao mòn và hng hóc, còn đt đai nu s dng hp lỦ, khoa hc s li càng tt
hn. c đim này có đc là do đt đai có đ phì nhiêu. Tùy theo mc đích khác
nhau, ngi ta chia đ phì nhiêu thành các loi khác nhau. C th là:
+)  phì t nhiên: đc to ra do quá trình phong hóa t nhiên.  phì loi này


*)V trí đt đai là c đnh
Các t liu sn xut khác có th đc di chuyn trong quá trình s dng t v trí
này sang v trí khác thun li hn, nhng vi đt đai vic làm đó là không th. Chúng
ta không th di chuyn đc đt đai theo Ủ mun mà ch có th canh tác trên nhng v
trí đt đai đư có sn. Chính v trí c đnh đư quy đnh tính cht hóa - lý - sinh ca đt
đai đng thi cng góp phn hình thành nên nhng li th so sánh nht đnh v sn
xut nông nghip.
T vic nghiên cu đc đim này cn phi b trí sn xut hp lỦ cho tng vùng đt
phù hp vi li th so sánh và nhng hn ch ca vùng; thc hin quy hoch, phân b
đt đai cho các mc tiêu s dng mt cách thích hp; xây dng c s h tng, nht là
h thng thy li, giao thông cho tng vùng đ to điu kin s dng đt tt hn. [6]
*) t đai là sn phm ca t nhiên
t đai là sn phm mà t nhiên ban tng cho con ngi. Song, thông qua lao
đng đ tha mưn mong mun ca mình, con ngi làm thay đi giá tr và đ phì
nhiêu ca đt đai. t đai xut hin, tn ti ngoài Ủ mun ch quan ca con ngi và
thuc s hu chung ca toàn xư hi. Tuy nhiên, Lut đt đai cng khng đnh quyn s
dng đt nông nghip s thuc ngi sn xut. Nông dân có quyn s dng, chuyn
nhng, tha k, th chp và thuê mn đt. [31]