A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Âm nhạc là môn học nằm trong chương trình giáo dục của Bộ
Giáo Dục và Đào tạo. Trước đây do đất nước còn gặp nhiều khó khăn
về nhiều mặt, việc giáo dục âm nhạc trong nhà trường chưa được
chú trọng. Ngày nay, Bộ Giáo Dục và Đào tạo đã xác định được tầm
quan trọng của việc giáo dục âm nhạc đối với lứa tuổi học sinh trong
việc phát triển nhân cách toàn diện, từ đó việc giáo dục âm nhạc
trong nhà trường phổ thông ngày càng được quan tâm, củng cố và
phát triển.
Mục tiêu giảng dạy môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông
không nhằm đào tạo các em thành những nhạc sỹ, ca sỹ mà chủ yếu
thông qua môn học này nhằm giúp các em phát triển năng khiếu toàn
diện, hoàn thiện nhân cách của mình.
Trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn được ghép giữa
hai cấp học: cấp Tiểu học và cấp Trung học cơ sở . Việc ghép hai cấp
học cũng là một đặc điểm của những địa bàn vùng sâu, vùng xa, dân
cư thưa thớt, kinh tế còn nhiều khó khăn. Với mô hình của loại
trường ghép hai cấp học, chương trình giáo dục phổ thông của cả hai
cấp, đặc biệt là môn âm nhạc cũng có nhiều đặc thù. Chương trình
chuẩn môn âm nhạc của Bộ Giáo dục và Đào tạo được xây dựng khi
áp dụng tại các trường ghép hai cấp học còn nhiều bất cập.
Hiện nay môn hát nhạc ở cấp Tiểu học của trường Hóa Sơn
vẫn chưa có giáo viên chuyên biệt để giảng dạy, mà các em chỉ được
học môn âm nhạc qua các giáo viên kiêm nhiệm. Bản thân tôi là một
giáo viên âm nhạc chuyên nghiệp, qua quá trình trực tiếp giảng dạy,
đứng trước những yêu cầu thực tiễn của nhà trường, tôi đã mạnh dạn
chọn đề tài: Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Âm nhạc tại trường
Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá Sơn, huyện Minh Hoá- Quảng
Bình. Với đề tài nghiên cứu này, Tôi mong muốn đóng góp một
phần công lao nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng đào tạo

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là toàn bộ các hoạt động giáo
dục âm nhạc của trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn và một
số trường khác trên địa bàn huyện Minh Hoá, Quảng Bình.
2
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là chương trình, giáo trình, chất
lượng và hiệu quả các hoạt động giảng dạy môn âm nhạc tại trường
Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn, Minh Hoá - Quảng Bình.
4. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở đánh giá chất lượng, xác định hiệu quả giảng dạy
môn âm nhạc hiện nay và những yêu cầu nâng cao chất lượng giảng
dạy môn âm nhạc, mục tiêu nghiên cứu của luận văn sẽ đề xuất các
giải pháp thích hợp nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục âm
nhạc của trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn, Minh Hoá -
Quảng Bình, phù hợp với loại mô hình trường ghép hai cấp học nhằm
đáp ứng được yêu cầu của nhà trường và xã hội.
Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là đưa ra những nội dung
cụ thể nhằm triển khai các giải pháp đã đề xuất trong luận văn như:
Đổi mới giáo trình, đổi mới phương pháp dạy và học, đổi mới và đa
dạng hóa các hình thức hoạt động ngoại khóa.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng các phương
pháp sau:
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm việc thu thập
tài liệu, phân tích và tổng hợp để tìm ra những luận cứ lý thuyết
cho đề tài.
Là đề tài thuộc loại hình nghiên cứu ứng dụng, để kiểm chứng
minh các giả thuyết về các giải pháp mà luận văn đã đề xuất, chúng
tôi đã áp dụng các Phương pháp thực nghiệm như: tiến hành tổ chức
dạy thực nghiệm trực tiếp tại trường. Thời gian tiến hành thực nghiệp

phối hợp hoạt động của hai chủ thể: Giáo viên và học sinh; người dạy
và người học, trong đó giáo viên là chủ thể của hoạt động giảng dạy,
giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ quá trình dạy học, là người xây dựng
kế hoạch và trực tiếp tổ chức thực hiện, hướng dẫn thực hành. c.
1.1.2 Về nhiệm vụ của quá trình dạy học
Nhiệm vụ của quá trình dạy học bao gồm:Cung cấp kiến thức;
Phát triển trí tuệ; Giáo dục phẩm chất, nhân cách. Ba nhiệm vụ đồng
thời cũng là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học trong toàn bộ hệ
thống giáo dục quốc dân.
1.1.3.Về Quy luật của quá trình dạy học
- Quy luật thống nhất giữa dạy học và phát triển trí tuệ của
học sinh
- Quy luật thống nhất giữa dạy học và giáo dục nhân cách. cảm
được thể hiện cả ở hai trạng thái: Tình cảm thẩm mỹ (hướng tới cái
đẹp) và tình cảm hành động.
- Quy luật thống nhất biện chứng giữa mục tiêu, nội dung và
phương pháp dạy học.
1.1.4. Về nguyên tắc dạy học
Những lý thuyết về phương pháp dạy học trong giáo dục phổ
thông chủ yếu nhất được đề cập đến là:
- Tính giáo dục; Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. ; Nguyên
tắc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
1.2. Khái quát về công tác giáo dục tại huyện Minh Hoá và
trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn.
1.2.1 Khái quát chung
5
Minh Hoá là một huyện miền núi rẻo cao nằm ở phía Tây của
tỉnh Quảng Bình. có tỷ lệ con em dân tộc rất cao (khoảng 50% là con
em dân tộc thiểu số, chủ yếu là con em dân tộc Sách).
Trường Tiểu học và Trung học cơ Hoá Sơn được thành lập

+ Các nội dung khác:
b. Về giáo án
1.4.3. Về chương trình giáo án cấp Trung học cơ sở:
a. Giáo trình phân môn Học hát từ lớp 6 – lớp 9:
b.Phân môn nhạc lí từ lớp 6 – lớp 9:
c. Phân môn Tập đọc nhạc từ lớp 6 – lớp 9
d. Phân môn Âm nhạc thường thức từ lớp 6 – lớp 9
1.4.4. Một số nhận xét về chương trình, và phương pháp giảng dạy
a. Về chương trình
- Ưu điểm
- Nhược điểm
b. Về phương pháp giảng dạy
- Ưu điểm
+ Cấp Tiểu học:
+ Cấp Trung học cơ sở:
- Nhược điểm
+ Cấp Tiểu học:
+ Cấp Trung học cơ sở:
1.5. Một số đặc điểm về nhận thức và khả năng tiếp thu của
học sinh trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn
1.5.1. Đặc điểm về tâm lý của học sinh
a. Đặc điểm về tâm lý của học sinh Tiểu học.
b. Đặc điểm về tâm lý của học sinh Trung học cơ sở
c. Đặc điểm về khả năng tiếp thu của học sinh tiểu học
- Khả năng về ca hát
- Khả năng tiếp thu môn Tập đọc nhạc
d. Đặc điểm về khả năng tiếp thu của học sinh trung học
cơ sở
- Khả năng cảm thụ âm nhạc
* Tiểu kết chương 1

trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá sơn, nó đã bộc lộ ra những
hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh cũng như
việc giảng dạy của giáo viên.
8
CHƯƠNG II
ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
GIẢNG DẠY MÔN ÂM NHẠC
2.1. Đổi mới giáo trình
Môn âm nhạc ở bậc phổ thông đã được Bộ giáo dục và đào tạo
quy định cụ thể về mặt thời gian cũng như mục tiêu - nội dung
chương trình. Tuy nhiên, với những đặc điểm về đối tượng học là các
em học sinh trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hóa Sơn thuộc
huyện miền núi Minh Hóa, Quảng Bình, mục tiêu của môn học cũng
cần phải có những điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu của thực tế và
nhận thức của các em.
Một trong những hường đổi mới giáo trình là xác định những
kiến thức, kỹ năng cơ bản cần thiết nhất của từng phân môn, từng lớp
học. Để nâng cao được hiệu quả giáo dục chương trình âm nhạc của
trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá Sơn, huyện Minh Hoá, tỉnh
Quảng Bình, qua thời gian tìm hiểu thực tế giảng dạy trực tiếp tại
trường, chúng tôi đã xác định và đề xuất một số giải pháp cụ thể
trong việc đổi mới giáo trình môn âm nhạc của trường như sau:
2.1.1 Đổi mới giáo trình cấp tiểu học
a. Điều chỉnh, bổ sung giáo trình phân môn học hát
b. Các nội dung khác: Tập đọc nhạc; Nhạc lý cơ bản; Âm
nhạc thường thức
2.1.2. Kết quả thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc đổi mới
giáo trình môn học hát, Tập đọc nhạc, Nhạc lý cơ bản và Âm nhạc
thường thức cấp Tiểu học
a. Mô tả thực nghiệm các bài hát được thay thế hoặc bổ

sinh. Qua các tiết giảng dạy thực nghiệm, thông qua kết quả dự giờ,
đánh giá ở các lớp được tiến hành thực nghiệm, chúng tôi nhận thấy
các nội dung được bổ sung vào trong chương trình là hợp lí, nâng cao
chất lượng được hiệu quả giảng dạy âm nhạc tại trường Tiểu học và
Trung học cơ sở Hoá Sơn.
2.2. Đổi mới phương pháp giảng dạy
Trên cơ sở lý luận về dạy học, những đổi mới về phương
pháp giảng dạy sẽ không tách rời việc đổi mới phương pháp học của
học sinh.
10
2.2.1Đổi mới phương pháp giảng dạy cấp Tiểu học
Trong quá trình dạy học phải tuân thủ theo quy định của quá
trình nhận thức: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ
tư duy trừu tượng đến thực tiễn”. Quá trình dạy và học Âm nhạc là
quá trình tư duy trừu tượng. Khi âm nhạc tác động vào các giác quan
con người, thì lúc đó sẽ tạo ra những cảm xúc, tình cảm. Dạy học âm
nhạc khác với các môn học khác, giáo dục âm nhạc liên quan đến
nhiều phương pháp vì nó có nhiều phân môn. Vì vậy phương pháp có
vị trí đặc biệt trong quá trình dạy dạy học. Phương pháp dạy học là
cách thức hoạt động của thầy làm cho trò nắm vững các kiến thức và
các kỹ năng, kỹ xảo, phát huy năng lực nhận thức hình thành thế giới
quan khoa học, phát triển toàn diện và hài hoà nhân cách.
a. Đổi mới Phương pháp thuyết trình.
Trong phương pháp thuyết trình, giáo viên cần tránh độc thoại
trong toàn bộ giờ lên lớp. Tình trạng độc thoại của giáo viên sẽ dẫn
đến học sinh sẽ tiếp thu kiến thức một cách thụ động. Đối với những
nội dung của cả ba phân môn: Hát, Nhạc lí và Tập đọc nhạc, Âm
nhạc thường thức thì trong giờ giảng, giáo viên cần tăng đối thoại, kể
chuyện, tăng cường phần hướng dẫn thực hành. Lồng ghép giữa giải
thích các khái niệm, lý thuyết với các minh họa dẫn chứng cụ thể

a. Học hát
Trong chương trình sách giáo khoa mỗi bài hát các em thường
được học trong 3 tiết, như vậy tiết 2 và tiết 3 sẽ bỏ bớt phần giới
thiệu tác giả, tác phẩm hay hát mẫu để tập trung vào ôn luyện, sửa
chữa và cũng cố bài hát. Linh hoạt trong giáo án giảng dạy, giảm bớt
những nội dung lý thuyết (giới thiệu về thân thê, sự nghiệp ), tăng
thời lượng cho thời gian thực hành, chất lượng giờ học sẽ được tăng
cường, gây được hứng thú học tập cho các em.
b. Tập đọc nhạc
Các bước giảng dạy một bài Tập đọc nhạc nên được tiến hành
như sau: Bước 1: Giới thiệu bài Tập đọc nhạc. Bước 2: Luyện đọc
cao độ. Bước 3: Luyện tập tiết tấu. 4: Tập đọc nhạc từng câu. Bước
5: Ghép lời, đọc bài hoàn chỉnh.
Việc tiến hành các bước như trên sẽ giúp cho các em từng
bước nâng cao khả năng đọc nhạc. Nếu các em học ghép lời trước khi
đọc được cao độ (tương tự như kỹ năng đọc xướng âm) sẽ dẫn tới giờ
12
học tập đọc nhạc cũng chỉ có giá trị như một giờ học hát, không còn
ý nghĩa của môn học Tập đọc nhạc.
2.2.3. Thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc đổi mới phương
pháp giảng dạy.
Dưới đây là một vài thực nghiệm chúng tôi đã tiến hành tại
trường để kiểm chứng các đề xuất, giải pháp đã nêu trong luận văn.
a.Mô tả thực nghiệm
b. Đánh giá kết quả thực nghiệm
Với những kết quả thwckj nghiệm được đánh giá qua các giáo
án đã được đổi mới về phương pháp dạy học thông qua nội dung môn
học đã được điều chỉnh, có thể nói hiệu quả của môn học âm nhạc tại
trường Tiểu học và Trung học Hóa Sơn đã từng bước được nâng cao.
2.3. Đổi mới hoạt động ngoại khóa

việc không hề dễ dàng. Tuy nhiên, với kinh nghiệm thực tiễn của bản
thân và những kiến thức đã được trau dồi trong quá trình học cao học,
chúng tôi đã cố gắng nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phù hợp
nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng giảng dạy môn âm nhạc, góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục chung của nhà trường. Các giải
pháp được đề xuất trong luận văn đó là: Đổi mới giáo trình ở hai cấp
học; Đổi mới phương pháp giảng dạy và đa dạng hóa các hoạt động
ngoại khóa. Tất cả các giải pháp được đề ra trong luận văn đều quán
triệt tính thực tiễn, phù hợp với điều kiện nhà trường, năng lực của
giáo viên và khả năng tiếp thu của học sinh.
Để có thể khẳng định được tính hiệu quả của các giải pháp đổi
mới, chúng tôi đã biên soạn các giáo án mẫu cho từng môn học, từng
cấp học. Các giải pháp đó được cụ thể hóa cho từng phân môn âm
nhạc. Tiếp theo, chúng tôi tổ chức dạy thực nghiệm, đánh giá kết quả
thông qua nhận xét của giáo viên dạy thể nghiệm, đánh giá nhận xét
của bộ môn. Các kết quả đánh giá dạy thực nghiệm đã chứng minh
các giải pháp đổi mới có giá trị nhất định trong việc nâng cao chất
lượng đào tạo, có khả năng áp dụng vào thực tế tại trường và có thể
được áp dụng cho các trường thuộc các huyện miền núi Quảng Bình
có quy mô tổ chức tương đương như trường Tiểu học và Trung học
Hóa Sơn.
Đúng như tác giả Phạm Viết Vượng đã viết trong cuốn “Giáo
dục học” “Nâng cao chất lượng dạy và học là con đường cơ bản để
14
nâng cao chất lượng đào tạo”. [22, 72]. Mục tiêu đào tạo sẽ xác định
nội dung đào tạo và chính nội dung đào tạo sẽ xác lập phương pháp
dạy học. Để nâng cao được chất lượng đào tạo, việc điều chỉnh, thay
đổi hoặc đổi mới nội dung là con đường tất yếu. Chính vì vai trò
quan trọng của việc đổi mới nội dung mà trong luận văn này, chúng
tôi cố gắng vận dụng những kinh nghiệm đã trải qua trong thực tế