Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
CON ĐƯỜNG HỌC SINH ĐẾN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC
Người viết: Vũ Ngọc Thiện
Chức vụ: giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 1 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Đất nước ta đang trên đà đổi mới, ngành giáo dục đang có những bước
chuyển mình theo nhịp bước của thời đại. Do đó, việc đổi mới phương pháp
dạy học là vấn đề cần thiết và quan trọng trong tình hình hiện nay. Một trong
những biện pháp tối ưu trong quá trình dạy học là phương pháp dạy học tích
cực và dạy học theo chuẩn kiến thức và kĩ năng. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả
giáo dục ở bộ môn Ngữ Văn trong nhà trường hiện nay, giáo viên cần đặc biệt
chú trọng hơn nữa trong việc rèn luyện kĩ năng cảm nhận, đọc- hiểu tác phẩm
văn học ở bậc phổ thông theo chuẩn kiến thức và kĩ năng mà ngành yêu cầu.
Mặt khác, hiện nay trong dạy học, người giáo viên đang sử dụng hai
loại hình giáo án: giáo án truyền thống (giáo án viết tay hoặc đánh máy trên
Word) và giáo án điện tử. Thời gian gần đây, loại hình giáo án điện tử đang
được người giáo viên ưu tiên soạn giảng và đã đạt hiệu quả cao. Nhưng không
phải vì thế mà tuyệt đối hóa loại hình giáo án điện tử. Bởi vì, mỗi loại hình
giáo án đều có những ưu – nhược điểm riêng, đặc biệt là trong các giờ dạy
Văn. Vì vậy, tùy vào tính chất của từng bài dạy mà GV lựa chọn sử dụng loại
hình giáo án làm sao cho phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất.
Thực tế mà nói, dù là soạn giảng theo hình thức nào thì giáo án có một
tác dụng rất lớn. Giáo án là một dàn ý chi tiết đã được giáo viên chuẩn bị

nghiệp gần xa để đề tài này được tốt hơn.
II. PHẠM VI ĐỀ TÀI VÀ NGUỒN TƯ LIỆU:
1. Phạm vi đề tài:
Để tiến hành nghiên cứu và rút ra được kinh nghiệm cho đề tài này, chúng
tôi trao đổi, tham khảo ý kiến của giáo viên trong tổ cũng như trao đổi với
giáo viên, bạn bè đồng nghiệp của trường bạn, tìm hiểu và phân tích những
giáo án, các tiết dạy- học của giáo viên và các bài kiểm tra văn của các em HS
lớp 6, 7, 8, 9 trường THCS Nguyễn Chí Thanh, xã Nam Dong, huyện Cư Jút ,
tỉnh Đắk Nông.
2. Nguồn tư liệu:
- Giáo án dạy các tác phẩm văn học của các giáo viên trong và ngoài trường.
- Các tiết dự giờ dạy- học các tác phẩm văn học của các giáo viên trong và
ngoài trường.
- Các bài kiểm tra văn của các em HS lớp 6, 7, 8, 9 trường THCS Nguyễn
Chí Thanh, xã Nam Dong, huyện Cư Jút , tỉnh Đắk Nông.
III. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:
1. Mục tiêu:
- Khảo sát, phân tích, so sánh, đối chiếu và tìm hiểu hai cách soạn giáo án về
tiết dạy học tác phẩm văn học của giáo viên (giáo án truyền thống và giáo án
điện tử).
- Thống kê, phân tích, tổng hợp chất lượng, hiệu quả học tập của học sinh
(thái độ, ý thức học tâp và bài viết) trước hai cách soạn giáo án về tiết dạy học
tác phẩm văn học của giáo viên.
2. Nhiệm vụ:
- Tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân của giờ dạy- học tác phẩm văn học từ đó
tìm hướng để thiết kế bài dạy hiệu quả cao nhất.
- Đề xuất khung sườn cách soạn giáo án tiết dạy- học tác phẩm văn học phù
hợp nhất, khả thi nhất.
- Từ đó, thống nhất dàn ý chung nhất cho tiết dạy- học tác phẩm văn học.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:

Giáo viên không giúp học sinh hình thành những kỹ năng, thái độ đối với bài
học và cuộc sống. Tiết học đó, bài giảng đó không đạt yêu cầu.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác đầy đủ nội dung, nghệ thuật , sử
dụng phương pháp phù hợp với môn học ,thực hiện linh hoạt các khâu lên lớp
, phân phối thời gian cho các khâu hợp lí. Tổ chức cho học sinh học tập tích
cực ,có chú ý giáo dục cho HS. Giáo viên gửi cảm xúc của mình vào bài dạy,
sống cùng với những vui buồn của tác giả, nhân vật. Phải giúp HS xúc động
và cảm nhận được cái hay cái đẹp của tác phẩm , đồng cảm với tác giả (cảm
nhận được những điều mà nhà văn gửi vào tác phẩm), học tập được những đặc
sắc về nghệ thuật của tác phẩm. Giáo viên giúp học sinh hình thành những kỹ
năng, thái độ đối với bài học và cuộc sống. Tiết học đó, bài giảng đó đạt yêu
cầu.
2. Cơ sở thực tiễn
Trong nhà trường hiện nay, giáo viên dạy văn học còn chưa thật sự chú ý
đến đặc trưng của bộ môn. Do nhiều nguyên nhân nên giáo viên không đầu tư
vào bài soạn, kiến thức cung cấp cho học sinh chưa đầy đủ và khách quan,
hoặc chỉ chú ý cung cấp đủ nội dung bài học theo một trình tự cứng nhắc khô
khan, máy móc, thiếu cảm hứng , thiếu sự đồng cảm với nhà văn. Từ đó học
sinh chán học môn văn. Có thể nói tác phẩm văn học là một món ăn tinh thần.
Giáo viên là chế biến, phục vụ, học sinh là thực khách. Khách có ăn ngon hay
không - tâm hồn người thưởng thức có lâng lâng, rung động, say sưa, ngây
ngất hay không - là do ở người chế biến phục vụ . Cùng là một tác phẩm văn
học nếu GV biết cách khai thác, hướng dẫn đúng chỗ, đúng lúc thì HS sẽ rung
động, khắc sâu, yêu thích và nhớ mãi . Vậy GV phải làm gì để dạy một tiết
văn học đạt hiệu quả và có thể xem là đạt yêu cầu ?
II. THỰC TRẠNG.
1. Thực trạng của việc dạy học văn hiện nay.
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 4 -

viết chính tả sai, chữ viết quá xấu, quá cẩu thả. Bố cục và lời văn hết sức lủng
củng, thiếu logic hoặc thậm chí không có bố cục. Đặc biệt có những bài văn
diễn đạt vụng về, lủng củng, câu văn tối nghĩa, Đây là một tình trạng đã trở
nên phổ biến và thậm chí là đáng báo động trong xã hội ta.
Mục tiêu của bậc học phổ thông là đào tạo con người toàn diện, nhưng thực tế
hiện nay cho thấy, các bộ môn khoa học xã hội thường bị học sinh xem nhẹ,
mặc dù kiến thức của các bộ môn này vô cùng quan trọng cho tất cả mọi
người. Muốn khôi phục sự quan tâm của xã hội đối với các bộ môn khoa học
xã hội, không thể chỉ bằng biện pháp kêu gọi mà chúng ta phải tích cực đổi
mới phương pháp dạy học văn, khơi gợi lại hứng thú học văn của học sinh,
hình thành cho các em phương pháp học văn hiệu quả nhất.
2. Nguyên nhân.
a. Đối với giáo viên: Đa số giáo viên đều có tình yêu nghề, mến trẻ, tận
tụy với công tác giảng dạy, chăm lo quan tâm đến học sinh, không ngừng
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 5 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
học tập để nang cao kiến thức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Tuy nhiên,
vẫn còn những mặt hạn chế sau :
- Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phương
pháp trực quan vào tiết học hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bài
của học sinh .
- Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, chưa khơi gợi
được mạch nguồn cảm xúc ẩn sau mỗi trái tim người học.
- Một số giáo viên chưa đầu tư vào việc tìm tòi tài liệu, thiết bị học tập
để thiết kế bài học. Giáo án của giáo viên được sử dụng cho mọi đối tượng
học sinh, mọi năm học không có sự thay đổi cho phù hợp.
b. Đối với học sinh:

các môn học khác. Nhưng cho đến nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau cũng như
do nhiều thói quen của các giáo viên dạy Ngữ Văn , chưa tổ chức hoạt động dạy học
đúng đắn, đạt hiệu quả cao nhất. Hoặc thiên về hoạt động của giáo viên trên tác
phẩm mà coi nhẹ lao động của học sinh, coi học sinh là khách thể, thụ động trong
quá trình tiếp cận tác phẩm văn học; hoặc thiên về hoạt động của thầy mà coi nhẹ
hoạt đông của trò, hoặc thiên về hoạt đông trên lớp mà bỏ rơi hoặc không chú trọng
hướng dẫn cho học sinh tự hoạt động ở ngoài lớp, ngoài trường… Cách nghĩ và tiến
hành một bài văn thường đơn giản, phiến diện. Thực chất quá trình tổ chức học sinh
đến với tác phẩm văn học là một quá trình phức tạp, đa dạng, hỗn hợp nhiều quá
trình văn học, ngôn ngữ, tâm lý sư phạm; bao gồm nhiều khâu, nhiều công đoạn,
nhiều hoạt động của thầy và trò.
Giờ giảng dạy, học tập trên lớp thể hiện đầy đủ, tập trung nhận thức đúng đắn,
toàn diện về cơ chế mới, về nhiệm vụ, mục đính của việc dạy- học văn đồng thời là
sự vận dụng một cách sáng tạo linh hoạt những phương pháp đặc thù của giảng dạy
văn nhằm phát huy sự chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh…
2. Cơ sở lý luận.
Trong tiến trình tổ chức giờ dạy- học văn, giáo viên đứng trước nhiều thử thách
về năng lực văn học (cảm thụ, phân tích, bình giá, khái quát- tổng hợp…) để tiếp
cận đúng đắn, đầy đủ, sâu sắc những thông điệp mà nhà văn muốn nhắn gửi. Mặt
khác, giáo viên cần phải có bản lĩnh, kỹ năng sư phạm, biết cách tổ chức cho học
sinh tích cực chủ động …tiếp cận, chiếm lĩnh tác phẩm văn học một cách có hiệu
quả nhất. Chính ở khâu này giáo viên mới bộc lộ rõ tài năng văn học của mình, kể
cả những kỹ năng về nghiệp vụ sư phạm, bởi vì “cảm thụ đã khó làm cho học sinh
cảm thụ lại càng khó hơn”. Một giáo viên giỏi không phải là người nói hay, giảng
tài mà là người biết cách tổ chức học sinh đến với tác phẩm văn học.
Thông qua kinh nghiệm “Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”, tôi
muốn nêu lên kinh nghiệm tổ chức học sinh giúp các em tiếp cận và chiếm lĩnh tác
phẩm văn chương một cách khoa học nhất. Bài viết này không tránh khỏi những hạn
chế rất mong được các đồng chí đồng nghiệp góp ý, sửa chữa, bổ sung để xây dựng
………………………………………………………………………………………………

- 8 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
Cơ chế 3: đây là cơ chế tối ưu nhất, có sự tương tác qua lại giữa giáo viên- học
sinh- tác phẩm.
Sơ đồ tương tác ba chiều:
Trong cơ chế này, học sinh có mối liên hệ với giáo viên, với tác phẩm. Học sinh
được thừa nhận, tôn trọng là chủ thể của hoạt động tiếp nhận. Học sịnh có thể trực
tiếp đọc tác phẩm, tìm tòi, phân tích, bình giá tác phẩm.
2. Xác định mục đích, nội dung và phương pháp.
Giáo viên phải xác định được mục đích của việc dạy học tác phẩm là gì? Nội
dung và phương pháp dạy tác phẩm đó như thế nào? Muốn vậy giáo viên phải nắm
vững những yếu tố sau:
- Bản thân bài văn (tác phẩm), đối tượng học sinh.
- Mục đích, vị trí của bài văn với cả quá trình.
- Nhiệm vụ chính trị, xã hội và nhà trường đặt ra…
2.1. Bài văn (Tác phẩm văn học) sẽ được giảng dạy là công cụ, phương tiện giáo
dục, là cơ sở cho tiến trình sư phạm theo một mục đích xác định. Dạy cái gì? Là câu
hỏi đầu tiên mà giáo viên phải xác định và trả lời thật rõ ràng, cụ thể trước khi đi
vào dạy học. Giáo viên phải nắm vững mục đính, nội dung của bài học. Nếu không
nắm vững nội dung, không hiểu những lời mà nhà văn muốn nói thì tiết học sẽ trở
nên nhạt nhẽo, vô vị. Hiểu đúng, hiểu hết, hiểu sâu sắc cái hay, cái đẹp, cái độc đáo
về nội dung và nghệ thuật của bài văn là tiền đề quyết định chất lượng giờ dạy học.
Câu hỏi tiếp theo là dạy ai? Điều này không phải giáo viên nào cũng xác định được
đúng đối tượng mình sẽ dạy. Nhiều giáo viên theo thói quen nghề nghiệp hoặc chưa
tiếp cận kịp thời với cơ chế dạy học mới, nên xem nhẹ học sinh. Chưa đặt ra nhiệm
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 9 -
HN

vụ cụ thể mà Nhà trường và xã hội đặt ra. Cần phải có sự liên hệ đa chiều thì bài văn
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 10 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
mới được tổ chức giảng dạy đúng đắn hiệu quả. Đó cũng là mục đích, nội dung,
phương pháp giảng dạy một bài văn.
3. Bước học sinh chuẩn bị ở nhà.
Đã từng có ý kiến phản đối việc học sinh chuẩn bị, nghiên cứu trước bài học vì
người ta cho rằng:
Thứ nhất: việc chuẩn bị ở nhà của học sinh làm cản trở sự tiếp thu trên lớp, cản
trở khả năng sáng tạo, nhanh nhạy tiếp thu cái mới.
Thứ hai: học sinh tự mình học sẽ có những ấn tượng sai lạc ban đầu.
Thứ ba: Day- học văn không cần cho học sinh chuẩn bị ở nhà như các môn khoa
học khác.
Vì vậy, khâu chuẩn bị bài ở nhà của học sinh đã bị nhiều giáo viên xem nhẹ,
thậm chí bỏ qua, hoặc có hướng dẫn nhưng hoàn toàn không liên quan đến những
hoạt động của thầy và trò trên lớp.
Như chúng ta đã biết: tiếp cân, chiếm lĩnh đúng đắn, đầy đủ, sâu sắc một tác
phẩm văn chương không phải dễ, cũng không thể nhanh chóng, thuận lợi…mà nó là
một quá trình từ thấp đến cao, từ ngoài vào trong, từ nông đến sâu, từ cảm tính đến
khái quát tổng hợp (lí tính) trên cơ sở nhiều khâu, nhiều hoạt động, nhiều thao tác,
năng lực tâm lí của bản thân… Vì vậy không cho học sinh chuẩn bị trước thì giờ học
không đạt hiệu quả như mong muốn. Chuẩn bị ở nhà là bước tập dượt cho sự tiếp
thu trên lớp, giúp cho học sinh có cái nhìn sơ lược về tác phẩm. Trên cơ sở những
cảm nhận ban đầu, giáo viên khơi sâu, gợi mở cho học sinh phát huy những ấn
tượng đúng đắn của mình. Nếu học sinh có cảm thụ sai lạc thì các em cũng biết tìm
ra nguyên nhân, điiều chỉnh, sửa chữa những sai sót đó. Mặt khác, cuối mỗi bài văn
đều có hệ thống câu hỏi hướng dẫn đọc- hiểu văn bản, các em có thể dựa vào những

trò thi công…” là hoạt động đặt trong mối liên hệ giữa ba yếu tố cơ bản: học sinh-
giáo viên- nhà văn (tác phẩm).
4.3.1. Lời vào bài.
Cho đến nay lời vào bài của giáo viên chưa được quy định. Có người chuyển tiếp
từ bài cũ sang bài mới. Có người theo cách tác giả tác phẩm… có người kiểm tra bài
cũ, có người tạo tình huống có vấn đề để dẫn dắt học sinh vào bài học. Có giáo viên
chuẩn bị công phu đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng học sinh nhưng có người
chỉ đem đến cho học sinh sự thờ ơ, lãnh đạm với bài văn. Lời vào bài không cần là
tình huống “giật gân” lạnh lùng để cho học sinh xa lánh tác phẩm, vô hồn vô cảm
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 12 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
mà nó phải thiết lập trật tự cho giờ học, khơi gợi tâm thế cho học sinh cảm thụ bài
văn. Nếu chỉ là rung cảm bước đầu mà không xác lập trật tự, nội dung bài học thì
không đạt mà nó phải có sức khơi gợi và sự tò mò, ham hiểu biết của học sinh, từ đó
các em có hứng thú tìm hiểu trọn vẹn tác phẩm.
4.3.2. Tổ chức cho học sinh nghiên cứu tác phẩm.
Khi tổ chức cho học sinh nghiên cứu tác phẩm, giáo viên cần tránh lối trình diễn,
đọc thoại. Giáo viên nắm vững nội dung bài học là điều bắt buộc. nhưng không nên
đóng vai là người hùng biện, diễn thuyết. mà phải đặt trong sự liên hệ đa chiều giữa
nhiều yếu tố, phải biết tổ chức cho học sinh chủ động tích cực chiếm lĩnh tác phẩm
theo tài năng văn học và nghiệm vụ sư phạm của minh. Do đó giáo án không phải là
đề cương sơ sài hay chi tiết hoạt động của thầy mà phải là hoạt động song phương
của thầy và trò với tinh thần “thầy chủ đạo, trò chủ động”gõ vào sự tò mò, ham hiểu
biết và trí thông minh, óc sáng tạo, năng nỗ của học sinh. Giáo viên vừa là người am
hiểu tác phẩm vừa là người nắm chắc học sinh, vừa là nhà phân tích sâu sắc, tinh tế,
vừa là nhà kĩ sư thiết kế tỉ mỉ tiến trình giờ học hướng vào mục tiêu, nội dung,
phương pháp định sẵn.

nghệ thuật, để tiếng nói nhà văn và học sinh hòa làm một
Vẫn là hào kiệt vẫn phong lưu
Chạy mõi chân thì hãy ở tù
Hai câu đầu trong bài thơ “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”, của Phan Bội
Châu cần đọc với giọng vui vẻ, tự hào pha chút trào lộng để thấy rõ khí phách, hào
khí, phong thái của nhà lãnh tụ yêu nước khi bị bắt giam vào nhà ngục mà vẫn lẫm
liệt, đàng hoàng, vươn lên làm chủ hoàn cảnh…
Đã khác không nhà trong bốn biển
Lại người có tội giữa năm châu
Giọng điệu thống thiết, trầm lắng diễn tả nỗi đau cố nén trong lòng của bậc anh
hùng khi sự nghiêp không thành…
e. Khắc họa điểm sáng thẩm mĩ.
Những “nhãn tự” “danh cú” hay những nhân vật điển hình, khái quat, tiêu biểu…
phải phân tích, bình giá được. Điều này là then chốt, là coots lõi khi phân tích tác
phẩm văn học.
g. Định hướng vào những vấn đề cốt lõi của tác phẩm.
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 14 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
Điều quan trọng là học sinh phải rút ra được nội dung chính của tác phẩm. từ đó
mà liên hệ với bản thân mình, sống tốt hơn và đẹp hơn. Văn học có sức thanh lọc
tâm hồn của con người là ở điều này.
h. Đối chiếu tác phẩm dạy với những tác phẩm cùng thời
Đây chính là công đoạn rất quan trọng giúp các em có thể liên hệ và hiểu sâu sắc
hơn. Ngoài ra còn có thể cho học sinh liên hệ với các loại hình hình nghệ thuật khác:
phim, tranh ảnh…
Dạy “Chuyện người con gái Nam Xương” có thể cho học sinh liên hệ với Thúy
Kiều, Hồ Xuân Hương…

%
Sl Tỉ lệ
%
Sl Tỉ lệ
%
9A ( 33) 2 6 12 36 17 52 2 6
9B (34) 2 6 12 35 18 53 2 6
Năm học 2010-2011
Mức
Lớp
Giỏi Khá Trung bình Yếu
Sl Tỉ lệ
%
Sl Tỉ lệ
%
Sl Tỉ lệ
%
Sl Tỉ lệ
%
9A ( 33) 2 6 13 41 17 52 1 3
9B (34) 2 6 14 41 17 50 1 3
III. KẾT LUẬN.
Toàn bộ phần trình bày trên là kinh nghiệm tổ chức cho học sinh đến với tác
phẩm văn học của bản thân tôi. Nhưng quá trình vận dụng vào thực tế giảng dạy
phải hết sức linh hoạt, phụ thuộc vào nhiều yếu tố cả chủ quan và khách quan nhằm
mục đích là đem lại hiệu quả cao nhất cho học sịnh. Trong bài viết này chắc chắn có
nhiều hạn chể. Rất mong được sự góp ý, sửa chữa của các đồng nghiệp để hoàn
thành kinh nghiệm này, đồng thời giúp tôi vững vàng tự tin hơn trong công việc
giảng dạy của mình đáp lại lòng tin của Đảng, Nhà Nước, của nhân dân … giao phó.


2
2
2
3
5
5
8
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 17 -
Kinh nghiệm “ Con đường học sinh đến với tác phẩm văn học”
………………………………………………………………………
Tài liệu tham khảo.
1. Phương pháp dạy học văn.
2. Lý luận văn học.
3. Sách giáo khoa ngữ văn.
4. Ngôn ngữ học.
………………………………………………………………………………………………
Giáo viên- Vũ Ngọc Thiện Trường THCS Nguyễn Chí Thanh
- 18 -