BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
––––––––––––––––––––
NGUYỄN THỊ THANH VÂN
VĂN XUÔI TRƯƠNG TỬU TRONG TIẾN TRÌNH
VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. NGUYỄN HỮU SƠN THÁI NGUYÊN - 2014i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả được nêu trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công
trình khoa học nào. Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Thái Nguyên, tháng 12 năm 2014
Tác giả luận án Nguyễn Thị Thanh Vân
ii
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3
4. Phương pháp nghiên cứu 4
5. Đóng góp mới của luận án 5
6. Cấu trúc luận án 5
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6
1.1. Khái quát tình hình nghiên cứu về Trương Tửu 6
1.1.1. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 6
1.1.2. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 9
1.2. Tiếp nhận văn xuôi của Trương Tửu 26
1.2.1. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 26
3.1. Đề tài 66
3.1.1. Đề tài tình yêu 67
3.1.2. Đề tài tệ nạn xã hội trong hiện thực xã hội đô thị Việt Nam trước1945 74
3.1.3. Đề tài lịch sử 80
3.2. Hệ thống nhân vật - yếu tố quan trọng trong việc phát triển đề tài 88
3.2.1. Nhân vật tích cực 88
3.2.2. Nhân vật tiêu cực 91
3.2.3. Một số nhân vật ảnh hưởng của phân tâm học Freud 99
3.3. Cảm hứng chủ đạo trong văn xuôi Trương Tửu 101
3.3.1. Cảm hứng phê phán 102
3.3.2. Cảm hứng bi kịch 106
Chương 4: MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TRONG VĂN XUÔI
TRƯƠNG TỬU 112
4.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua phương thức trần thuật 112
4.1.1. Phương thức trần thuật khách quan với những nhân vật tượng trưng 112
4.1.2. Phương thức trần thuật chủ quan với những nhân vật “tôi” 118
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 169
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Trong những năm đầu thế kỷ XX, sau những biến động lịch sử to lớn, xã
hội Việt Nam có những thay đổi sâu sắc trên nhiều lĩnh vực. Chịu sự tác động của
hoàn cảnh xã hội, với một nội lực mạnh mẽ, nền văn học cũng chuyển mình nhanh
chóng trên con đường hiện đại hóa và đạt được nhiều thành tựu xuất sắc. Đặc biệt,
trong giai đoạn này, nền văn học nước ta đã hình thành một lực lượng sáng tác đông
đảo và tài năng, góp phần không nhỏ vào sự thay đổi diện mạo văn học một cách rõ
rệt từ nội dung đến hình thức nghệ thuật. Trương Tửu là một trong những đại diện
tiêu biểu của đội ngũ này.
1.2. Trương Tửu (1913 - 1999) là nhà giáo, nhà văn, nhà nghiên cứu văn học
Việt Nam được nhiều người biết tiếng. Trần Đình Sử đã khẳng định “Trương Tửu
có lối viết khá khúc triết, chặt chẽ và hấp dẫn. Ông có một khí văn mạnh mẽ, lời văn
đa dạng, biến hóa, giàu chất hùng biện với một niềm tin xác tín không lay chuyển
đã làm nên sức lôi cuốn để dẫn dắt người đọc vào những lập luận khác lạ” [131].
Điều đó chứng minh từ những năm 30 của thế kỷ XX, tên tuổi Trương Tửu -
Nguyễn Bách Khoa đã nhanh chóng thu hút công chúng độc giả và được ghi danh
trên văn đàn công khai. Trong khoảng hơn hai mươi năm cầm bút, ông đã để lại một
văn nghiệp đáng trân trọng với trên 30 đầu sách về lý luận, phê bình, nghiên cứu và
sáng tác. Ông là một trong những nhà phê bình tiên phong đã đưa phê bình Việt
Nam vào thời hiện đại. Với tinh thần khách quan khoa học, nhà phê bình Trương
Tửu - Nguyễn Bách Khoa đã tạo được dấu ấn đặc biệt trong những công trình
nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học của mình; trong đó có những công trình “bề
thế” như Triết lý Truyện Kiều (1931), Nguyễn Du và Truyện Kiều (1941), Văn
chương Truyện Kiều (1944), Trần Đình Sử thể hiện thái độ và tình cảm trân
trọng đối với Trương Tửu “chúng tôi không thể không biểu hiện niềm cảm phục
ông như một nhà nghiên cứu có nhân cách cao thượng” [131]. Trong lĩnh vực sáng
Trương Tửu một cách hệ thống và sâu sắc để xác định rõ diện mạo và đóng góp của
nhà văn trong lĩnh vực sáng tác đối với tiến trình văn học hiện đại của dân tộc và đối
với đời sống văn hóa đương thời. Tiếp nối những công trình đã có về cuộc đời, con
người, sự nghiệp của Trương Tửu, đề tài luận án đi sâu nghiên cứu: "Văn xuôi
3
Trương Tửu trong tiến trình văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX" sẽ có được những
khảo sát, nhận định, đánh giá mới về đối tượng nghiên cứu.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu: Lựa chọn đề tài "Văn xuôi Trương Tửu trong
tiến trình văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX", luận án xác định mục đích nghiên cứu
những phương diện cơ bản trong văn xuôi Trương Tửu, đặt văn xuôi Trương Tửu
trong tiến trình phát triển của văn học hiện đại Việt Nam đầu thế kỷ XX để xác định
những thành công và hạn chế (nếu có) của cây bút này, thấy được những đóng góp
và vị trí của nhà văn trong nền văn học hiện đại của dân tộc.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: Tìm hiểu tình hình văn hóa, văn học trong giai
đoạn đầu thế kỷ XX với những giao lưu và tiếp biến văn hóa đã tác động tới ngòi
bút văn xuôi của Trương Tửu; đi sâu phân tích, lý giải những điểm cơ bản về nội
dung và nghệ thuật trong các sáng tác văn xuôi của ông; từ đó, đánh giá vị trí, vai
trò, đóng góp (và giới hạn) của nhà văn trong lĩnh vực sáng tác đối với tiến trình
văn học Việt Nam hiện đại.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận án: Văn xuôi Trương Tửu trong tiến trình văn
học Việt Nam đầu thế kỷ XX.
3.2. Phạm vi nghiên cứu là toàn bộ các truyện ngắn và tiểu thuyết của
Trương Tửu được xuất bản từ năm 1937 đến năm 1942 (thuộc giai đoạn văn học
từ đầu thế kỷ XX đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945). Các công trình
nghiên cứu lý luận, phê bình văn học của nhà văn được sử dụng để tham khảo, so
sánh, đối chiếu trong những trường hợp cần thiết. Những tác phẩm văn xuôi của
Trương Tửu thuộc phạm vi khảo sát là:
1. Thanh niên S.O.S, NXB Minh Phương, Hà Nội, 1937.
Phương pháp thống kê, phân loại: Chúng tôi sử dụng phương pháp này để thống
kê về các biện pháp nghệ thuật đã được nhà văn sử dụng trong khi sáng tác. Sau khi
thống kê, phân loại có kết quả sẽ được hệ thống hóa và đặt vào nội dung nghiên cứu.
5
Phương pháp so sánh: Trong quá trình phân tích, tổng hợp chúng tôi tiến
hành so sánh Trương Tửu với một số nhà văn để làm sáng tỏ vai trò của Trương
Tửu đối với văn học Việt Nam hiện đại, làm rõ vị trí của Trương Tửu trong tiến
trình văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX.
5. Đóng góp mới của luận án
Đây là công trình khoa học đầu tiên tập trung nghiên cứu toàn bộ 13 tác
phẩm văn xuôi của Trương Tửu.
Từ việc đi sâu khảo sát, phân tích và hệ thống hóa những điểm cơ bản về văn
xuôi Trương Tửu, đặt văn xuôi Trương Tửu trong bối cảnh văn học đương thời,
luận án đưa ra những nhận định, đánh giá khách quan, khoa học về vị trí và đóng
góp của nhà văn đối với văn xuôi giai đoạn 1930 - 1945 và với tiến trình văn học
hiện đại Việt Nam.
Luận án góp phần soi sáng toàn diện, sâu sắc hơn bức chân dung văn học của
Trương Tửu và diện mạo văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945.
Kết quả của luận án có thể dùng trong các trường Đại học, Cao đẳng làm tài
liệu giảng dạy, nghiên cứu về Trương Tửu và về văn học hiện đại Việt Nam.
6. Cấu trúc luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, nội dung
chính của luận án được triển khai trong bốn chương:
Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.
Chương 2: Cơ sở văn hóa, văn học nửa đầu thế kỷ XX và sự xuất hiện tác giả
Trương Tửu.
Chương 3: Hệ thống đề tài và cảm hứng sáng tác chủ đạo của nhà văn
Trương Tửu.
Chương 4: Một số phương diện nghệ thuật trong văn xuôi Trương Tửu.
6
ràng: “Trương Tửu hay phê bình theo một thiên kiến, nên ông không công bình. Bài
“Tính sổ mười năm văn học - 1930 - 1940” của ông đăng trong Mùa gặt mới (số 2 -
1940) tỏ ra ông là một nhà phê bình rất thiên vị. Ông đã từng khen những văn sĩ
trong Tự lực văn đoàn bằng những chữ “rất lớn” trong báo Loa, rồi bây giờ theo
một khuynh hướng chính trị của ông, ông lại dìm họ xuống đất đen, bảo họ đã tạo ra
một loạt thiếu niên nam nữ trụy lạc từ thể chất đến tâm hồn” [107, tr. 481].
Nhà phê bình Hoài Thanh bày tỏ ý kiến không đồng tình với phương pháp
phê bình “nghiện khoa học” của Trương Tửu. Theo quan điểm của Hoài Thanh,
phương pháp phê bình mang tính khoa học tỉnh táo mà Trương Tửu vận dụng
không phù hợp với việc thẩm bình tác phẩm văn học, dẫn đến những cảm nhận
lệch lạc: “Với ông Nguyễn Bách Khoa, cái gì cũng rõ ràng như hai lần hai là
bốn. Ông có ngờ đâu rằng sự thực huyền diệu hơn nhiều, nhất là khi sự thực đó
là con người Nguyễn Du. Ông đang tay phân tích con người Nguyễn Du chẳng
khác gì một nhà bác sĩ phân tích thây ma trong phòng mổ xẻ. Thực là tàn nhẫn.
Và cũng thực là thô thiển! Ông thấy Kim Trọng đa tình, Thúy Kiều đa cảm, thế
là ông bảo Nguyễn Du cũng là người đa cảm, đa tình. Ông thấy Triết lý Đoạn
trường tân thanh vừa có màu đạo Khổng vừa có màu Phật giáo, ông thấy tâm lý
Đoạn trường tân thanh là một thứ tâm lý tùy thời. Ông liền gán triết lý ấy và tâm
lý ấy cho Nguyễn Du” [155]. Hoài Thanh tiếp tục phát triển quan điểm của
mình: “Chứ cái điệu bộ tướng Quảng Lạc của ông Bách Khoa thì chẳng có thể
thấy gì được. Ngay từ khi ông mới bước chân vào tôi đã nơm nớp lo sợ tưởng
chừng như thấy một anh mù múa võ trong một chỗ bày những đồ sứ, đồ pha lê,
vô giá” [155]. Chưa dừng lại ở đó, Hoài Thanh phát biểu gay gắt hơn bởi nhà
nghiên cứu cho rằng Bách Khoa mắc một chứng bệnh nghiện chữ, chứng bệnh
trong y học khó chữa được: “Bệnh nghiện chữ vốn có từ xa xưa nhưng ở thời đại
này thường nảy sinh ra nhiều biến chứng. Biến chứng thông thường nhất là biến
chứng nghiện khoa học. Phàm người mắc bệnh nghiện lạ lùng này miệng hay nói
lảm nhảm những chữ rắc rối, tâm trí thường vướng víu những điều mới lượm
được trong các sách khoa học” [155].
8
9
chủ yếu tập trung vào các tác phẩm phê bình văn học của ông. Nội dung các bài viết
thể hiện trực cảm của người nghiên cứu nhiều hơn việc áp dụng phương pháp luận
nghiên cứu khoa học. Chính vì vậy, qua ý kiến đánh giá của Vũ Ngọc Phan, Hoài
Thanh, Đinh Gia Trinh có thể thấy được vấn đề bàn luận: Tác phẩm lý luận nghiên
cứu phê bình của Trương Tửu trong giai đoạn 1930-1945 đã bộc lộ nhược điểm của
tác giả là quá thẳng thắn khi bày tỏ quan điểm đánh giá, nhận xét trước công chúng.
Tác phẩm lý luận phê bình của Trương Tửu ở giai đoạn trước Cách mạng tháng
Tám không được đánh giá là đặc sắc nhưng thực tế đặt ra câu hỏi: Tại sao càng về
sau tên tuổi, tác phẩm của Trương Tửu càng được đọc giả biết đến và trân trọng
nhiều như vậy? Các Hội thảo, lễ Kỷ niệm diễn ra trên các diễn đàn cho thấy một
Trương Tửu có những cống hiến không thể phủ nhận. Như vậy, các ý kiến nhận xét,
đánh giá nêu trên ở mức độ khen chê khác nhau, nhưng thống nhất ở chỗ nhận rõ
đặc điểm ngòi bút “tôn thờ khoa học” của Trương Tửu cùng với những đóng góp và
hạn chế của phương pháp phê bình này,
1.1.2. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945
Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, mặc dù diễn tiến qua các chặng
đường có khác nhau, song hành trình nghiên cứu về Trương Tửu vẫn được tiếp tục.
Theo trình tự thời gian, hành trình nghiên cứu về Trương Tửu giai đoạn này
trải qua hai chặng đường; có thể lấy năm 1975 làm điểm mốc phân chia hai chặng
đường đó.
Chặng đường trước năm1975, giữa hai miền Nam - Bắc, việc nghiên cứu
Trương Tửu cũng có nhiều điểm khác nhau.
Ở miền Bắc, nhìn chung, tình hình nghiên cứu Trương Tửu có nhiều diễn
biến phức tạp, ý kiến đánh giá không đồng nhất, thuận chiều đối với các tác phẩm lý
luận - phê bình văn học của ông. Khi tập sách Tương lai văn nghệ Việt Nam (1945)
của Trương Tửu vừa ấn hành, nhà nghiên cứu Thanh Bình (Đặng Thai Mai) đã nêu
ý kiến trên bán nguyệt san Tiên Phong của Hội Văn hóa Cứu quốc số 2, ra ngày
1/12/1945: “Đáng tiếc là ông Trương Tửu chưa hề lĩnh hội vấn đề về văn nghệ một
cách đầy đủ và đến nơi đến chốn để đem lại cho chúng ta một chương trình thiết
Trên quan điểm riêng đó, mặc dù ở miền Bắc gặp phải những cơn sóng dữ
dội là những ý kiến trái chiều, còn ở miền Nam phải kể đến lời nhận xét của Lê Văn
11
Siêu vào năm 1974 về con người và cung cách làm việc của Trương Tửu trong cuốn
Về nhóm Hàn Thuyên và Nguyễn Đức Quỳnh: “Trương Tửu đáo để, thông minh,
phản ứng nhanh, học rộng, nhiều sáng kiến và rất nguyên tắc, làm giám đốc văn
chương thì như linh hồn nhà xuất bản, đã nghĩ ngày nghĩ đêm, thảo hoạch chương
trình xuất bản, phân phối việc viết sách báo cho anh em, bàn bạc hằng ngày với anh em
để hướng dẫn lập luận của sách cho không chệch ra ngoài định hướng chung” [126,
tr. 73]. Qua đó cho thấy, Trương Tửu dù ở cương vị nào, làm công việc gì cũng
luôn nghiêm túc và tự yêu cầu bản thân tuân thủ những nguyên tắc nhất định.
Ở miền Nam, văn nghiệp của Trương Tửu với bút danh Nguyễn Bách Khoa vẫn
tiếp tục được nghiên cứu. Nguyễn Văn Trung trong tập III của bộ Lược khảo văn học
xuất bản năm 1968 đưa ra ý kiến nhận xét về văn phê bình của Trương Tửu: “Thời tiền
chiến, Nguyễn Bách Khoa (Trương Tửu) là người đầu tiên và độc nhất đã đưa ra một
quan niệm phê bình rõ rệt và áp dụng nó một cách có hệ thống, với một lối văn lôi cuốn.
Chưa xét quan niệm phê bình mácxít đúng hay không đúng. Chỉ xét ở phương diện
chủ thuyết và viết thành hệ thống thì phải ghi nhận Nguyễn Bách Khoa thành công
hơn tất cả những nhà phê bình trước ông và hiện nay cũng khó tìm ra một Nguyễn
Bách khoa khác” [170, tr. 192]. Nguyễn Văn Trung đồng tình với những khẳng
định, đánh giá cao của Thanh Lãng đối với phê bình của Trương Tửu “Mấy cuốn phê
bình của Nguyễn Bách Khoa, nhất là từ sau 47 trở đi, đã hầu như biến thành sách gối
đầu giường cho thế hệ trẻ. Ở nhà trường, từ giáo sư đến học sinh đều phê bình theo
Nguyễn Bách Khoa” [170, tr. 192]. Trong cuốn Phê bình văn học thế hệ 1932 (tập 2)
xuất bản năm 1974, Thanh Lãng đưa ra nhận xét: “Cùng với các nhà văn trong Nhóm
Tân văn hóa, Nguyễn Bách Khoa đã khai mở hẳn một kỷ nguyên mới trong lịch sử
văn học Việt Nam: phê bình dựa vào biện chứng phép duy vật” [70, tr. 395].
Sang thời kỳ đổi mới của đất nước, đặc biệt là từ những năm đầu thế kỷ
XXI đến nay, trong điều kiện mới của đất nước và của văn học, sự nghiệp của
Trương Tửu được quan tâm trở lại, nhiều nhà nghiên cứu đã dày công sưu tầm, tập
xa đà vào dung tục, hiện đại hóa nhân vật, tác phẩm và tác giả”; “Gò ép theo quan
điểm đấu tranh giai cấp, TrươngTửu đã tìm một số biểu hiện có tính chất chống lễ
giáo phong kiến của nhân vật và tác giả coi đó là bản chất được ý thức. Trương Tửu
đánh giá cao một chiều tính chất chống phong kiến của tác phẩm” [81, tr. 60].
13
Những kết luận khá rõ ràng mang tính đóng góp vào việc nhận diện vị trí của
nhà phê bình Trương Tửu. “Trương Tửu quan niệm khá đơn giản về mối quan hệ
hiện thực – nhà văn – tác phẩm văn học. Theo ông nhà văn sống ở thời đại nào thì
chịu ảnh hưởng của thời đại ấy về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Điều
đó không có gì sai. Vấn đề là ở chỗ ông không quan tâm đúng mức đến việc tác
phẩm văn học là một sản phẩm sáng tạo của nhà văn, trong đó hiện thực xã hội thời
đại đã được nhình nhận, tái tạo qua con mắt chủ quan của nhà văn” [81, tr. 88]
Tác giả không ngần ngại đưa ra kết luận “Hệ thống nghiên cứu phê bình Mác
xit đã được Trương Tửu sử dụng một cách áp đặt chủ quan không có sự linh hoạt
đối với từng đối tượng nghiên cứu, vi phạm tính lịch sử cụ thể” [81, tr. 89], không
chỉ đánh giá về Trương Tửu mà tác giả đề tài cũng cho rằng “nhiều người khác”
cũng gặp phải “ Những cực đoan khi nghiên cứu văn học”, trong những năm 1954 –
1960. Hạn chế tiếp theo của Trương Tửu “Ông chỉ quan tâm đến nội dung tư tưởng
Truyện Kiều trên cái trục Truyện Kiều – thời đại Nguyễn Du và không hề chú tâm
tới nghệ thuật của tác phẩm”. Ở phần kết luận Trương Tửu có đề cập tới nghệ thuật
nhưng “Chỉ là những dòng sơ lược, không hề đề cập phân tích một thủ pháp nghệ
thuật, một câu thơ cụ thể” [81, tr. 89], nhưng đây cũng không phải hạn chế của
riêng Trương Tửu trong thời gian này ở Việt Nam.
Có cùng lập trường với tác giả đề tài khi xuyên suốt tác phẩm, Trương Tửu
đưa ra lời khẳng định hoàn toàn xác đáng “Là người tiên phong thí nghiệm một hệ
thống, một phương pháp luận mới, ông đã có một số thành tựu và cũng không tránh
khỏi những cực đoan, sai lầm. Một số đóng góp của ông đặc biệt là lịch sử xã hội,
kinh tế chính trị để giải thích tác phẩm văn học là một đóng góp không thể phủ
nhận” [81, tr. 92].
Năm 2004, nhà nghiên cứu Trịnh Bá Đĩnh với bài viết Các hình thái tư duy
này, những hạn chế mà ngòi bút phê bình của Trương Tửu đã gặp phải cũng được
nhận diện rõ: “Tất nhiên cái khởi đầu bao giờ cũng rơi vào sự đơn giản, máy móc,
cực đoan; những thiếu sót, sai lầm, bất cập lắm khi lớn hơn sự đầy đủ, đúng đắn và
sự khả thủ gấp nhiều lần. Đôi khi ý nghĩa của nó chỉ là ở sự mở đường. Phê bình
của Trương Tửu cũng không ngoài thông lệ ấy” [119, tr. 10]. Xuất bản cuốn tuyển
tập, hai tác giả Nguyễn Hữu Sơn và Trịnh Bá Đĩnh không ngoài mục đích cung cấp
15
tư liệu cho những người quan tâm đến lịch sử phê bình văn học nước nhà để không
một “hiện tượng” nào bị bỏ qua, không một nhà phê bình nào bị che khuất. Với tinh
thần ấy, các tác giả khẳng định: “một trong những cây bút phê bình khoa học đầu
tiên có nhiều thành tựu (và cũng nhiều thô sơ) không thể bỏ qua trong lịch sử phê
bình văn học nước nhà, đó là Trương Tửu” [119, tr.17].
Năm 2008, Tạ Thị Hồng Nhung với đề tài khóa luận tốt nghiệp Đọc lại công
trình “Mấy vấn đề văn học sử Việt Nam” của giáo sư Truơng Tửu, đã xây dựng 3
nội dung chính.
Thứ nhất, những công trình nghiên cứu của Trương tửu về văn học truyền
thống Việt Nam [98, tr. 7].
Thứ hai, giới thiệu và lược thuật công trình Mấy vấn đề văn học sử của
Trương Tửu trong mối quan hệ với các công trình về văn học sử khác cho đến thời
điểm 1958. [98, tr. 24].
Thứ ba, những đóng góp và hạn chế của công trình Mấy vấn đề văn học sử
Việt Nam [98, tr. 65].
Tựu trung lại ở bản nội dung được triển khai trong đề tài tác giả đi đến nhận
xét: “Phương pháp nghiên cứu văn học sử của Trương Tửu như những viên gạch đầu
tiên đặt nền móng cho việc nghiên cứu văn học sử theo quan điểm Mác xít” [98, tr.
76]. Tiếp theo là kết luận theo chiều hướng tích cực đối với cây bút phê bình Trương
Tửu “Đọc lại công trình “Mấy vấn đề văn học sử” chúng tôi nhận thấy nhiều điểm
mới mẻ trong phương pháp nghiên cứu văn học sử. Lần đầu tiên những quan niệm xã
hội học Mác xít được ứng dụng một cách khoa học và có hệ thống vào nghiên cứu
văn học, một lĩnh vực thuộc văn hóa tinh thần. Ngày nay, Phương pháp nghiên cứu
nhận xét”, đối với Trương Tửu “Còn anh khi dạy anh nêu lên một loạt tiên đề, rồi
sau đó áp dụng cho từng tác giả. Anh thiên về phương pháp làm việc. Học sinh có
quyền đưa ra những kết luận khác”. Vì sao Phan Ngọc lại tường tận như vậy, và ông
cũng khẳng định “Tôi biết rõ điều này vì tôi đã từng làm trợ lý” cho Trương Tửu ở
“Khoa Văn trường Đại học Tổng hợp”. Về đường lối phê bình của Trương Tửu,
Phan Ngọc nhận thấy lập luận của Trương Tửu không tránh khỏi sự cực đoan mặc
dù mục đích là hoàn toàn trong sáng [98].
17
Kiều Mai Sơn có bài Giáo sư Trương Tửu: Người đào tạo số mệnh của chính
mình. Bài viết đã khẳng định Trương Tửu là “chiến sĩ tiên phong” luôn “giữ vững
một niềm tin”. Khẳng định Trương Tửu “đã mang lấy nghiệp vào thân” dũng cảm
“một mình một thuyền chống sào, ngược nước vượt dòng chuyển sang phê bình văn
học. Để rồi khi nhắm mắt xuôi tay, ông mang theo nguyên vẹn cả khối tình đối với
chuyên ngành này xuống tuyền đài, mọi lời trong cuốn sổ bình xét công và tội của
nhân gian xin nhường cho hậu thế đời sau” [116].
Nguyễn Đình Chú có bài tham luận Đôi điều về cuốn sách Tương lai văn
nghệ Việt Nam. Theo nhà nghiên cứu, đây có thể là công trình tâm huyết nhất của
Trương Tửu, những lại là tác phẩm đã phần nào gây tai nạn nghề nghiệp đối với tác
giả của nó. Trong bài viết này, Nguyễn Đình Chú đã giới thiệu khá cụ thể, tường tận
quá trình sáng tác, tiếp nhận cuốn Tương lai văn nghệ Việt Nam và trình bày ý kiến của
mình khi đọc lại những bài của Thanh Bình viết về cuốn sách này của Trương Tửu:
“Những lời phê bình của Thanh Bình là đáp án đương nhiên đúng trong phạm vi
công luận từ cách mạng tháng Tám 1945 đến nay ở Việt Nam ta, và cho đến nay
dường như vẫn đơn giản chỉ có một đáp án ấy. Nhưng đối với thế giới và không
chừng đối với cả tương lai thì chắc không đơn giản như thế” [18]. Với độ lùi thời
gian gần nửa thế kỷ, khi đọc lại bài viết của Đặng Thai Mai (Thanh Bình),
Nguyễn Đình Chú nhận thấy ở đó “không chỉ là phê bình” mà còn có “sự biểu
dương nồng thắm” đối với Trương Tửu khi Thanh Bình khẳng khái thổ lộ: “Tôi rất
vui lòng nhận thấy trong tập sách T.L.V.N.V.N. những lời nói chan chứa nhiệt tình
đối với văn học và nghệ thuật, những cảm tình tha thiết đối với một giai tầng dân
Trương Tửu trong lĩnh vực nghiên cứu - phê bình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ
XX. Tác giả của đề tài nghiên cứu đã đi sâu tìm hiểu, đánh giá sáng tác lý luận phê
bình của Trương Tửu, khẳng định tài năng và đóng góp của ông đối với lĩnh vực
văn chương nửa đầu thế kỷ XX. Về đóng góp của Trương Tửu trong lĩnh vực
nghiên cứu phê bình văn học, tác giả có những lời khẳng định và đánh giá cao: “phê
bình khoa học của Trương Tửu là một bước tiến về tư duy của nền phê bình văn học
Việt Nam ở thời điểm đó”; “Trương Tửu là cây bút có khả năng cảm thụ văn học
Copyright: Tài liệu đại học ©