1
B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HCăTHNGăLONG
Khoaăiuădng
NHNG RÀO CN KHI BTăU S DNG
INSULIN CA BNHăNHỂNăÁIăTHÁOăNG TÍP
2 TI BNH VINăLÃOăKHOAăTRUNGăNG

 TÀI TT NGHIP C NHÂN H CHÍNH QUY

Gingăviênăhng dn:ăTS.BS.ăVăTh Thanh Huyn
Sinh viên thc hin:ăVăTh ThanhăHng
Mã sinh viên: A13139 Hà Ni – Thángă7ănmă2012
2
LI CMăN
Nhân dp bo v khóa lun tt nghip tiăTrngăi hcăThngăLong,ăemă
xin bày t lòng cmănăti:
Ban Giám hiu,ăphòngăđàoătoătrngăi hcăThngăLong.
BanăLưnhăđo và toàn th cácă bácăs,ăđiuă dng ti Bnh vin Lão khoa
Trungăng.
ưăto miăđiu kină choăemăđc tin hành nghiên cu và h tr em rt
nhiu trong quá trình hc tp.
Em xin bày t lòng bită nă sâuă scă đn TS.BS.ă Vă Th Thanh Huyn ậ
Giáoăviênăchínhăđưătnătìnhăhng dn, ch bo cho em, truynăđt kinh nghim và
đng viên em trong quá trình hc tp, nghiên cu và hoàn thin khóa lun tt
VăTh ThanhăHng

4

CH VIT TT TRONG LUNăVN
T
: áiătháoăđng
WHO
: T chc Y t th gii
THCS
: Trung hcăcăs
THPT
: Trung hc ph thông

Thang Long University Library
5

MC LC BNG BIU,ă TH

Biuăđ
Biuăđ 3.1. T l bnh nhân theo gii 24
Biuăđ 3.2. T l bnh nhân theo tui 24
Biuăđ 3.3. T l thi gian s dng insulin 25
Biuăđ 3.4. T l bnhănhânăđng ý s dng insulin 26
Biuăđ 3.5. T l các rào cn 26
Biuăđ 3.6. T l rào cn v th cht 28
Biuăđ 3.7. T l v rào cn bin chng sau tiêm insulin 28


1.2.7. Các yu t nhăhngăđn rào cn khi btăđuăđiu tr insulin 17
CHNGă2. IăTNG,ăPHNGăPHÁPăNGHIểNăCU 19
2.1. iătng nghiên cu 19
2.2. Tiêu chun la chn bnh nhân 19
2.3. Tiêu chun loi tr 19
2.4. Thiăgianăvàăđaăđim nghiên cu 19
2.5. Thit k nghiên cu 19
2.6. C mu, chn mu nghiên cu: 19
2.7. Công c thu thp s liu 20
2.8. K thut thu thp s liu. 20
2.9. Các bin s nghiên cu 21
2.10. Tiêu chunăđánhăgiá 22
2.11. X lý s liu 23
2.12. Vnăđ đoăđc trong nghiên cu 23

Thang Long University Library
7
CHNGă3. KT QU 24
3.1.ăcăđim chung 24
3.1.1.ăcăđim v gii 24
3.1.2.ăcăđim v tui 24
3.1.3.ăcăđim v trìnhăđ hc vn 25
3.1.4. Thi gian s dng insulin 25
3.1.5. T l bnhănhânăđng ý s dng insulin 26
3.2. T l rào cn ca bnh nhân khi btăđu s dng insulin 26
3.2.1. T l rào cn ca bnh nhân 26
3.2.2. Rào cn v tâm lý 27
3.2.3. Rào cn v xã hi 27
3.2.4. Rào cn v th cht 28
3.2.5. Rào cn v bin chng sau tiêm insulin 28

2002 chim 2,7% dân s,ăđnănmă2008ă(sauă6ănm)ăđưătng lên gpăđôiă5,7%ădânăs.
Trongăkhiăđó,ătui càng cao t l mc bnh càng ln, t 65 tui tr lên t l bnh lên
ti 16% [4]. Do vy, vnăđ Tă ngi cao tui cnăquanătâmăđúngămcăhn.
S dng insulin là mtătrongăcácăphngăphápăđiu tr T, t l bnh nhân
đangăs dng insulin chim 13,4% [1]. Hàng ngày, bnh nhân phi tiêm insulin 1-4
ln, liuălng và thi gianătheoăbácăsăch đnh. Hin nay, trên th gii vic khuyn
khích khi tr bng insulin smă đangă ngàyă càngă ph bin viă quană đim dùng
insulin sm vi mcăđích giúp kimăsoátăđng huyt nhanh và hiu qu, gim bt
gánh nng cho tuyn ty. Tuy nhiên, vic khi tr bng insulin gp nhiuăkhóăkhnă
do các quanăđimănh: nhng bnhănhânăTătíp 2 chuyn sang dùng insulin cho
rng bnhăđưărt nng, hay do yu t tâm lý s đau,ăkhôngătin s dng, thói quen
dùng thucăviên…ăvàărt nhiu nguyên nhân khác. Nhng rào cnănàyăđangătn ti
ph binătrongăsuyănghăca các bnh nhân TănóiăchungăvàăbnhănhânăTătípă2ă
cao tui nói riêng khi btăđu s dng insulin.
Vi vai trò là mtăngiăđiuădng, chúng ta cn có nhng hiu bit v rào
cn ca bnh nhân khi btăđu khi tr insulinăđ giúp bnh nhân loi b rào cn và
tuân th điu tr ttăhn.ăng thi, bnh vinăLưoăkhoaăTrungăng là bnh vin
đu ngành v chmăsócăsc kheăchoăngi cao tui, làăniătinăcy khám cha bnh
cho bnh nhân cao tui trong c nc, có t l bnhănhânăđiu tr ngoiătrúăTătíp
2ăcao.ăDoăđó,ăchúngătôiătin hành đ tài:ă“Nhng rào cn khi btăđu s dng insulin
ca bnhănhânăđáiătháoăđng típ 2 ti Bnh vinălưoăkhoaăTrungăng” nhm 2
mc tiêu:
Thang Long University Library
9
1. Xácăđnh nhng rào cn khi btăđu s dng insulin  bnhănhânăTătíp 2.
2. Mô t các yu t nhăhng đn nhng rào cn khiăđiu tr insulin  bnh
nhânăTătíp 2.
10
CHNG 1
TNGăQUANăTÀIăLIU

u th k 21, VităNamăđưăcóănhng nghiên cu v Tătrênăquyămôărng
hn. Kt qu ca các nghiên cu cho thy, t l bnhănhânăTătngălênăsoăvi
nghiên cu  thp niên 90. Ti Hà Ni, sauăhnă10ănmă(2002),ămt nghiên cu
đc tin hành trên cùng mtăđaăđim, cùng nhóm tuiăvàăphngăphápănghiênăcu
gingănmă1990ăchoăthy t l bnhăTăđưătngălênăgpăđôi (2,16%) [6]. Nmă
2001, mt cucăđiu tra dich t v bnhăTătheoăquiăchun quc t ti 4 thành ph
ln (Hà Ni, HiăPhòng,ăàăNng, TP H Chí Minh) là 4,0% [6]. Nmă2002,ăt l
Tătrênătoànăquc chim 2,7% (khu vc thành ph 4,4%, min núi và trung du
2,1%,ăđng bng 2,7%) [3], [5].
Ngoài ra, mt con s đángăluătâmălàă64,9%ăs ngi mc bnhăTăkhôngă
đc phát hinăvàăkhôngăđcăhng dnăđiu tr đúng [6].
1.2.2. Chn đoán
Tiêu chun chnăđoánăTătheoăWHOănmă2006 [27]:
- Glucoseămáuălúcăđóiăă≥ăă7mmol/l, làm ít nht 2 ln.
- Glucose máu  thiăđim bt k ≥ă11,1ămmol/l có kèm theo triu chng
lâm sàng.
- Glucose máu sau 2 gi làm nghimăphápătngăđng huytă≥ă11,1mmol/l.
1.2.3. Phân loi
- T típ 1 (Tăph thuc insulin): “ăLàăhu qu ca quá trình hy hoi t
bào beta caă đo ty. Hu qu là cn phi s dng insulin ngoi laiă đ duy trì
chuynăhóa,ăngnănga tình trng nhim toan ceton có th gây hôn mê và t vong”ă
[6]. Phn ln xy ra  tr em,ăngi tr tui (ch yu t 10 - 20 tui) vàăthng có
yu t t min.  Vit Nam, t l mcăTătíp 1 vào khong 7 - 8 % tng s bnh
nhânăT. S bài tit insulin có th còn  giaiăđonăđu miăđc chnăđoán,ăsauă
đóăgim dnăđn cn kităítănmăsauă[1], [6].
- T típ 2 (Tă khôngă ph thuc insulin): Tă típ 2 thng xy ra 
ngi ln trên 35 tui, chim 90%  bnhănhânăT.ăS tit insulin thpătngăđi,
có s kháng insulin ca t chc ngoi biên và gan. Ngi bnhăthngăcóăđng
huytătngăcaoănhiuănmătrcăkhiăđc chnăđoán vàăđc chnăđoánămt cách
tình c [1].

insulin nh:
 Gim cân nng, nht là nhngăđiătng tha cân, béo phì.
 Gim kháng insulin.
Thang Long University Library
13
 đtăđc mcăđíchănày hàng ngày phi luyn tp khong 30- 45 phút, mi
tun tp ít nht là t 4ăđn 5 ngày [6].
1.2.3. Thuc viên
- Metformin
- Sulphonylurea
- c ch alpha- glucosidase
- Meglitinide
- Thiazolidinedion (Glitazone)
- Thuc khác [6]
1.2.4. Insulin
1.2.4.1. Khái nim insulin
Insulin là hormon polypeptid caă đng vtă cóă xngă sng, do t bào
Langerhans  ty sinh ra. Insulin gm chui A có 21 acid amin và chui B có 30
acid amin. Hai chui này ni vi nhau bng cu difulfid. S khác bit gia insulin
ngi, ln và bò là các acid amin có v trí 8, 9, 10 ca chui A [12].
1.2.4.2. C ch tác dng insulin
Insulinăđcătităvàoămáuălàmănhimăv:ăiuăchnhăsăchuynăhoáăcarbonă
hydrat.ăTácăđngătiăsătngăhpăproteinăvàăRNA,ăhìnhăthànhăvàădătrămôăm.ăViă
căchă:
- Insulin gn vào th th b mt t bào hot hóa vn chuyn glucose vào t
bào,ăđc bit  t bàoăgan,ăcăvàămôăm; c ch sn xut glucose  gan,ătngăcng
tiêu th glucose ngoiăviăălàmăgim mcăđng huyt.
- c ch phân hyălipidănênătránhăđc nhim ceton.
- Gâyătngăs tng hp protein và c ch d hóa  c,ămôăm [13].
1.2.4.3. Ch đnh dùng insulin

3- 5ăgi
3- 5ăgi
3- 5ăgi
Tngăđiănhanh
+ Regular

30- 60 phút

2- 3ăgi

5- 8ăgi
Tácădngătrungăbình
+ NPH
+ Lente

2- 4ăgi
2- 4ăgi

4- 10ăgi
4- 12ăgi

10- 16ăgi
12- 18 gi
Tácădngăkéoădài
+ Ultralente
+ Glargine
+ Detemir

6- 10ăgi
2- 4ăgi

10- 16ăgi
10- 16ăgi

+ 70/30

human mix: 70% NPH và 30% Regular
+ 75/25

lispro anlog mix: 70% intermediate, 25% lispro
+ 70/30

aspart anlog mix: 70% intermediate, 30% aspart
Thang Long University Library
15
+ 50/50

human mix: 50% NPH và 50% Regular [12].
16
1.2.5. Khi tr insulin
Hu ht quá trình điu tr bană đu cho bnhă nhână Tă típ 2 là s dng
thuc viên h đng huyt kt hp vi ch đ nă vàă tp luyn,ă nhng nu nhng
phngăphápăđiuătr đó không đăđ kimăsoát đngăhuyt thì s tin trin phi s
dng insulin là tt yu (Chim t l 28-39% trong s ngi cao tui) [10]. Nhiu
nghiên cu khoa hc khuyn khích khi tr bng insulin smăđangăngàyăcàngăph bin
vi mcăđíchăgiúpăkimăsoátăđng huyt nhanh và hiu qu, gim bt gánh nng lên
tuyn ty [25]. Insulin có th đc thêm vàoăphácăđ điu tr hin có hoc thay th
thuc viên h đng huyt đ đtăđc mcăđích kim soát đng huyt. Trong mt
nghiên cu v nhăhng ca vic s dng insulin lên kimăsoátăđng huyt cho kt
qu là vic gim s tuân th vi phácă đ điu tr insulin làm cho mc HbA1c và
t l nhp vină tngă lênă [22], [24]. Trên thc t, vi tinătrin caă bnh thì điuătr

ýătiêmăinsulinăvìănguyăcăh đng huyt (chim 52%),ătngăcână(23%) [19].
 Xã hi, ch đ năung, tp luyn sinh hot hàng ngày gp nhiuăkhóăkhn,
gim linh hot (chim 70%) vì khi tuân th điu tr bngăinsulinăngi bnh phi
theo mt ch đ nhtăđnh, chính xác.ăNgi bnh b hn ch năung, tp luyn,
tham gia các hotăđng trong xã hi theo s thích.ăng thi,ăngi bnh b áp lc
v thayăđi thi gian sinh hotăđ tiêm thuc theoăđúngăch đnh. Vnăđ nàyăcngălàă
yu t gây cn tr ngi bnh trong công vic ca h (chim 27%).
Tóm li, nhng rào cnăhayăkhóăkhnătrênăthng gp  bnh nhân T khi
btăđu s dng insulin.
-i vi cán b y t:
 Thiu thi gian và ngun lc cnăđ giáo dc bnh nhân chuynăsangăđiu
tr insulin.
 Thiu kin thc và kinh nghimăđ hng dn bnh nhân s dng insulin.
 Ngôn ng khôngătngăđng gia nhân viên y t và bnh nhân: Nhân viên
y t đôiăkhiăs dng ngôn ng mang tích cht hc thut to cho bnh nhân khó hiu
hoc hiu sai ni dung mà nhân viên y t mun truynăđt.
Mc dù, các vnăđ rào cn  bnh nhân là ch yuănhngănhânăviênăyăt
cngăđóngăvaiătròăquan trng trong vicăhng dn và giáo dc bnhănhânăđ h tin
tng, sn sàng s dng và tuân th phngăphápăđiu tr insulin.
1.2.7. Các yu t nh hng đn rào cn khi bt đu điu tr insulin
Tui, giiătính,ătrìnhăđ hc vn, khu vc sng, thi gian mc bnh T…ă
là nhng yu t có liên quan cht ch ti các rào cn khi btăđu s dng insulin.
18
-Tui: tui càng cao thì kh nngăkhông sn sàng s dng insulin ca bnh
nhân càng cao [21]. T l bnh nhân mcăTătípă2ă đ tui t 40-60 chim 80%,
khong 20%ăngi cao tui có ri lon dung np glucose. Và ti thiăđim bnh
Tămiăđc chnăđưăcóă20%ăcóăbnh mch máu nh, 10% có bnh tim mch và
bnh thn kinh [6]. Chính vì vy, vnăđ khi tr insulin  ngi cao tui là rt cn
thit và cn gii quyt nhng rào cn,ăkhóăkhnăca bnhănhânăđ bnh nhân chp
nhnăđiu tr insulin. Rào cnăđóălàăkh nngăt chmăsóc,ăt tiêm ca bn thân, các

2.2. Tiêu chun la chn bnh nhân
- Bnh nhân chnăđoánăTătheoătiêuăchunăWHOănmă2006 (chngătng
quan, phn 1.1.2) [27].
- Bnhănhânăđiu tr ngoi trú ti phòng khám Ni tit và Tă- Bnh vin
LưoăkhoaăTrungăng.
- Có sc khe tâm thnăbìnhăthng, có kh nngăgiaoătipăvàăđi thoi trc
tip.
- Ngi bnhăđng ý tham gia nghiên cu.
2.3. Tiêu chun loi tr
- Ngi bnhăkhôngăđng ý tham gia phng vn.
- Nhngăngi b ri lon tâm thn, ri lon trí nh, sa sút trí tu, không có
kh nngăgiaoătip làm nhăhng ti kh nngănghe,ănóiăhoc cung cp
thông tin.
2.4. ThiăgianăvƠăđaăđim nghiên cu
- aăđim nghiên cu: Bnh vinăLưoăkhoaăTrungăng.
- Thi gian nghiên cu: t tháng 2/2012 đn tháng 7/2012
2.5. Thit k nghiên cu
Phngăphápănghiênăcu mô t ct ngang.
2.6. C mu, chn mu nghiên cu:
Mu nghiên cuăđc la chnătheoăphngăphápăchn mu toàn b, lnălt
chn các bnhănhânăđiu tr ngoi trú ti phòng khám Ni tit và T - Bnh vin
LưoăkhoaăTrungăngăt tháng 03 nmă2012ăđn tháng 06 nmă2012ă(cóădanhăsáchă
kèm theo ti ph lc 2).
20
2.7. Công c thu thp s liu
- H săbnh án gm các thông tin chung ca bnh nhân: h và tên, tui, gii
tính,ătrìnhăđ hc vn, khu vc sng chnăđoánăyăkhoa.
- Phiu phng vn trc tip [Ph lc 2]: Gm b câu hi v nhng rào cn
ca bnh nhân khi btăđu s dng insulin:ătheoăthangăđimăđánhăgiáăđiu tr insulin
(Insulin Treatment Appraisal Scale - ITAS) [25], trích dn 15 câu t b câu hi 20

Sau mi buiăđiu tra: thu thp, kim tra mt cách k lng phiuăđiu tra v
s lng, chtălng ni dung câu hi.
2.9. Các bin s nghiên cu
STT
Tên bin
Các binăđoălng
1
Thông tin chung
v điătng
Tr li câu hi t (A1-A6): H và tên, tui, gii tính,
trìnhă đ hc vn, khu vc sng, thi gian mcă T,
chnăđoánăyăkhoa.ă
2
Rào cn và các
yu t nhăhng
khi btă đu s
dng insulin
2.1. Tâm lý (Câu hi t B1-B7):
- Bnh nhân thy tht bi trong qun lý bnhăTă
vi ch đ n,ătp luyn, thuc viên.
- Bnh nhân thy bnh Tăvàăsc khe tr nên
nng hn.
- Mc cm khi ngiă khácă suyă ngh bnh tr lên
nngăhn.
- Tiêm mt nhiu thi gian và công sc.
- Phăthucănhiuăhnăbácăs.
2.2. Xã hi (Câu hi t B8-B11):
- Gim s linh hot trong cuc sng.
- T b các hotăđng yêu thích.
- Khóăkhnăthc hin trách nhim tiăniălàmăvic,

- Thangăđim rào cn v kinh t: Câu B19 tr liă“đúng”ăđcă1ăđim,ă“sai”ă
đcă0ăđim. Câu B20, chnăđápăánă1ăhocă2ăđcă1ăđim,ăđápăánă3ăhoc 4
đcă0ăđim.
Thang Long University Library
23
Bngăthangăđimăđánhăgiáăràoăcn:
Rào cn
Tngăđim tiăđa
Tngăđimăđt
Tâm lý
7
4
Xã hi
29
15
Th cht
2
1
Bin chng
4
2
Kin thc và thc hành tiêm insulin
13
7
Kinh t
2
1

2.11. X lý s liu
Các s liu sau khi thu thpăđ, làm sch và mã hóa d liu s đc x lý

42.9%
32.7%
7.1%
0.00%
10.00%
20.00%
30.00%
40.00%
50.00%
<60 60-69 70-79 ≥80

Nhn xét:ăTălăbnhănhânănghiênăcuătpătrungăcaoănhtăvàoănhómătuiătă
60ă–ă69ătuiă(chimă42,9%)ăvàăthpănhtălàănhómătuiătrênă80ătuiă(chimă7,1%).
Thang Long University Library
25
3.1.3. c đim v trình đ hc vn
Bng 3.1. Trình đ hc vn
Trìnhăđ hc vn
S lng (n)
T l (%)
Không bit ch
1
1
Bităđc, bit vit
2
2
Tiu hc
10
10,2
THCS

dng insulin làă51%ătrongăđóăbnh nhân s dng t 1 – 5ănmăchim t l cao
nht (23,5%).