Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ
LỚP 6 VÀ LỚP 7’’
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Một trong những nội dung quan trọng của đổi mới giáo dục phổ thông
hiện nay là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của học sinh. Đổi mới dạy học nói chung và đổi mới dạy học
lịch sử nói riêng là một quá trình được thực hiện thường xuyên và kiên trì, trong
đó có nhiều yếu tố quan hệ chặt chẽ với nhau. Dạy như thế nào? Học như thế
nào để đạt được hiệu quả học tập tốt nhất là điều mong muốn của tất cả thầy cô
giáo. Muốn thế phải đổi mới phương pháp, biện pháp dạy và học.
Trong việc dạy học, dù là phương pháp truyền thống, cải cách hay đổi
mới thì việc sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học là một vấn đề cần
thiết, dù là môn khoa học tự nhiên hay môn khoa học xã hội có sử dụng đồ
dùng dạy học đều mang lại hiệu quả cao.
Phân môn Lịch sử là một bộ môn khoa học xã hội rất quan trọng trong
nhà trường. Nó giúp cho thế hệ trẻ hiểu được cội nguồn dân tộc, biết được quá
khứ của tổ tiên. Từ những hiện vật cụ thể, những sự kiện lịch sử, học sinh tự
hào về truyền thống dân tộc, tiếp theo, biết kế thừa và phát huy những tinh hoa
của tổ tiên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc ngày nay. Muốn làm
sống dậy quá khứ của lịch sử, mỗi bài dạy ở trên lớp ngoài việc cung cấp đầy
đủ những kiến thức cơ bản cần phải sử dụng một cách hợp lý, khéo léo các
phương tiện và đồ dùng dạy học mới tái hiện được sự việc đã qua.
Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học
lịch sử nói riêng, tôi xin trình bày một số vấn đề về “Sử dụng các phương tiện
và đồ dùng dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và
lớp 7”.

Nếm: Lưu lại trong trí nhớ con người 0,1%
Sờ: Lưu lại trong trí nhớ con người 1,5%
Ngửi: Lưu lại trong trí nhớ con người 3,5%
Nghe: Lưu lại trong trí nhớ con người 11%
Nhìn: Lưu lại trong trí nhớ con người 83%
Theo số liệu khoa học của UNESCO: “Khi nghe, học sinh chỉ nhớ 15%
thông tin, khi nhìn không ai nói gì học sinh chỉ nhớ 25%, khi nghe và nhìn học
sinh sẽ nhớ 65% thông tin”.
Đồ dùng dạy học nếu được sử dụng tốt sẽ huy động được sự tham gia của
nhiều giác quan, sẽ kết hợp chặt chẽ được hai hệ thống tín hiệu với nhau, tai
nghe mắt thấy tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, gây được những mối
liên hệ thần kinh tạm thời khá phong phú, phát triển ở học sinh năng lực chú ý,
quan sát, hứng thú. Ngược lại, nếu sử dụng không đúng mức và bị lạm dụng thì
dễ làm cho học sinh phân tán sự chú ý, không tập trung vào các dấu hiệu cơ
bản, chủ yếu và thậm chí hạn chế phát triển năng lực tư duy trừu tượng.
Hoạt động nhận thức chủ động, tích cực của học sinh nhằm hình thành
biểu tượng lịch sử thông qua quá trình hoạt động dạy học. Có thể minh họa ở
sơ đồ sau của Trần Viết Lưu trong Luận án Tiến sĩ tâm lý sư phạm (năm1999).
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 2 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
Giáo viên
Tổ chức nhận thức nhằm làm nảy sinh
Nhu cầu nhận thức lịch sử
Học sinh
Chủ thể nhận thức
Tư liệu do giáo viên Tư liệu trong sách giáo khoa Tư liệu học sinh
trình bày Kênh chữ, kênh hình sưu tầm


i
n
h

m
ô

t
ả
,

t
r
ì
n
h

b
à
y

v
ề

s
ự

k
i
ệ

giá của Bộ giáo dục và đào tạo thì chuẩn thứ 6 “Sử dụng và kết hợp tốt các
phương tiện thiết bị dạy học phù hợp với nội dung kiểu bài lên lớp” được coi
như bốn chuẩn bắt buộc mà người giáo viên cần phải có để đạt một tiết dạy
tốt. Đó cũng chính là vấn đề mà mỗi người giáo viên nói chung và giáo viên
lịch sử nói riêng đã và đang quan tâm hiện nay.
2. Thực trạng dạy học môn Lịch sử ở trường trung học cơ sở Hồng thủy
2.1. Về phía giáo viên
2.1.1. Ưu điểm
- Trong quá trình giảng dạy nhiều giáo viên đã kết hợp nhuần nhuyễn các
đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy
học như: hình ảnh, bản đồ, phim đèn chiếu Đồng thời sử dụng các phương
tiện khá tinh tế, khéo léo và từng bước ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp
trong dạy học lịch sử giúp học sinh khắc sâu, nhớ kĩ, tái hiện những kiến thức
đã học.
- Giáo viên đã tích cực hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa và
các phương tiện dạy học khác để các em khám phá kiến thức về lịch sử.
- Điều hết sức đáng quý và thuận lợi cho giáo viên và học sinh là hiện
nay hầu hết tranh ảnh trong sách giáo khoa lịch sử lớp 6 và lớp 7 đều được lấy
ra từ tư liệu lịch sử gốc. Vì vậy, giáo viên và học sinh đã dựa vào đó khai thác
dễ dàng hơn…. Đồng thời khi dạy giáo viên đã phóng to hình ở sách giáo khoa
hay tự làm thêm đồ dùng dạy học phục vụ cho bài giảng của mình.
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 4 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
- Một số giáo viên tích cực tìm kiếm đồ dùng dạy học như lấy tài liệu,
hình ảnh cụ thể, sinh động ở trên mạng Internet về để đưa vào bài dạy góp phần
nâng cao chất lượng giờ dạy.
2.1.2. Hạn chế
- Vẫn còn một số ít giáo viên chưa mạnh dạn thay đổi phương pháp dạy học

muốn.
- Các phương tiện và đồ dùng dạy học chưa đảm bảo tính thẩm mỹ, tính
giáo dục nhưng giáo viên vẫn sử dụng. Một số giáo viên chưa tham khảo, sưu
tầm nhiều tranh ảnh, tư liệu lịch sử có liên quan đến tiết dạy để minh họa trên
lớp. Hoặc tài liệu nghiên cứu, phương tiện và đồ dùng dạy học ở trường chưa
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 5 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
nhiều, hiện vật khó sưu tầm, đồng thời khả năng về vẽ còn hạn chế. Do vậy,
giáo viên chưa phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong việc
lĩnh hội kiến thức.
- Một số giáo viên thỉnh thoảng vẫn không khai thác triệt để phương tiện
dạy học. Nếu bài dạy nào có đồ dùng (lược đồ, bảng phụ…) ở trường thì sử
dụng còn không thì “dạy chay”. Giáo viên không tự tìm kiếm, làm thêm để
phục vụ cho bài dạy. Hoặc các nguồn tri thức từ dụng cụ trực quan chưa thực sự
hấp dẫn đối với các em. Do đó không gây hứng thú học tập, không có khả năng
phát triển tư duy hay các kỹ năng khác như kỹ năng đọc, chỉ bản đồ, phân tích
các sự kiện…
2.2. Về phía học sinh
2.2.1. Ưu điểm
- Đa số học sinh đều có những kĩ năng cơ bản trong việc khai thác các
nguồn tư liệu ở sách giáo khoa như: Hình ảnh, tư liệu (phần chữ nhỏ) và một
vài tư liệu ở sách bài tập, sưu tầm sách báo, những tranh ảnh liên quan đến bài
học mà các em đã đọc trước.
- Phần lớn học sinh biết quan sát hình ảnh, hình vẽ để rút ra kiến thức cần
nắm, biết tự mình rút ra nhận xét, đánh giá hay trình bày diễn biến khá trọn vẹn.
- Hầu hết học sinh đều tích cực thảo luận nhóm, trao đổi và bổ sung kiến
thức cho nhau nên đã đưa lại hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức.
Các em được giao những công việc cụ thể, đa số hoàn thành tốt và học tập một

hình học tập bộ môn của học sinh vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết
dạy. Kết quả điều tra cụ thể:
Lớp SLHS
Giỏi Khá Yếu Kém
SL % SL % SL % SL %
6D 35 3 8,6 8 22,9 7 2,0 1 2,8
6E 35 4 11,4 6 17,1 8 11,4 1 2,8
7A 41 6 14,6 6 14,6 9 22,0 0 0
7C 40 7 17,5 5 12,5 7 15,5 1 2,5
Cộng 151 20 13,2 25 16,6 31 20,5 3 2,0
IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG VIỆC “SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG
TIỆN VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 6 VÀ LỚP 7”
1. Đồ dùng và cách chọn đồ dùng
- Đồ dùng dạy học còn được gọi là thiết bị cần thiết cho bài dạy, mỗi môn
học có một loại đồ dùng riêng phù hợp với đặc trưng và nội dung của bài học.
Đối với môn Lịch sử do đặc trưng bộ môn này là tái hiện những gì đã diễn ra
trong quá khứ, nên mỗi đồ dùng đều có niên đại thời gian tương đối chính xác.
Tuy nhiên, các loại đồ dùng không phải dễ tìm, dễ thấy, có loại chỉ được trưng
bày trong viện bảo tàng nên chỉ được thấy nó qua tranh vẽ, có loại bằng mẫu vật
nhưng được mô phỏng bằng các chất liệu hiện đại để làm. Ví dụ, để diễn tả các
cuộc khởi nghĩa, kháng chiến với các trận đánh lớn, chỉ có thể được mô tả qua
các sơ đồ, lược đồ.
Ví dụ:
+ Khi dạy chương trình Lịch sử lớp 6 Tiết 19- Bài 17: Cuộc khởi nghĩa
Hai Bà Trưng (năm 40). Mục 2: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ:
Chúng ta phải sử dụng lược đồ “Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng” để trình bày
diễn biến. Đồng thời làm thêm lược đồ câm về cuộc khởi nghĩa này và gọi học
sinh lên trình bày trên lược đồ.
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 7 - Trường THCS Hồng Thủy

Mục 3: Bước phát triển mới về xã hội được nảy sinh như thế nào? Giáo
viên hướng dẫn học sinh quan sát hiện vật của thời kì văn hóa Đông Sơn (nếu
không có thì phóng to hình 31, 32, 33, 34 ở SGK). Sau đó đặt câu hỏi: Quan sát
những mũi dao găm, lưỡi cày đồng, lưỡi liềm đồng, em thấy chúng có hình
dáng như thế nào? Dùng để làm gì? Qua đó em có nhận xét gì về kĩ thuật đúc
đồng thời kì này? Nó chứng tỏ điều gì? Sau khi học sinh quan sát, thảo luận
giáo viên kết luận: Những công cụ trên thuộc thời kì Đông Sơn được phát hiện
nhiều nơi thuộc Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ. Công cụ có nhiều loại có thể là một
công cụ dùng để cắt, chặt, săn bắn cũng có thể là một thứ vũ khí. Đây là một
biểu hiện của sự phát triển cao trong kĩ thuật đúc đồng của cư dân Đông Sơn.
2.1.2. Loại đồ dùng là mẫu vật được mô phỏng lại
2.1.2.1. Do các hiện vật không được tự ý đem khỏi các viện bảo tàng lịch
sử hoặc một số hiện vật đã bị hư hỏng không thể di chuyển nên người ta đã tạo
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 8 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
ra các mô hình để thay thế các hiện vật đó. Loại mô hình này thường được chế
tạo bằng các chất liệu như: Gỗ, nhựa, đồ gốm rồi quét các loại sơn lên bề mặt
cho giống hiện vật thật.
2. 1.2.2. Phương pháp sử dụng:
- Khi dạy loại đồ dùng này, giáo viên cần cho học sinh biết rõ là những
hiện vật thật (qua tranh vẽ) em thấy hiện vật này có gì giống và khác nhau?.
- Học sinh sẽ rút ra kết luận sau khi quan sát và thảo luận.
Ví dụ: Khi dạy chương trình Lịch sử lớp 7, bài 15 “ Sự phát triển kinh tế
và văn hóa thời Trần”. Khi dạy mục I, ý 1- Tình hình kinh tế sau chiến tranh.
Giáo viên cho học sinh quan sát kĩ bức ảnh hình 35 sách giáo khoa “ Thạp gốm
hoa nâu” (thế kỉ XIII- XIV) và miêu tả hình dáng, hoa văn, giá trị sử dụng của
thạp. Sau đó giáo viên gợi ý cho học sinh nhận xét, đánh giá về trình độ sản
xuất và nghệ thuật làm đồ gốm của người xưa. Cuối cùng giáo viên kết luận:

nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
+ Tường thuật lại diễn biến của sự kiện lịch sử.
+ Rút ra được nguyên nhân, ý nghĩa và bài học lịch sử.
Ví dụ: Khi dạy Lịch sử lớp 7- Bài 22- Tiết 46: Sự suy yếu của nhà nước
phong kiến tập quyền ( thế kỉ XVI- XVIII). Khi dạy mục I, ý 2- phong trào khởi
nghĩa của nông dân ở đầu thế kỉ XVI cần phải sử dụng lược đồ “Phong trào
nông dân khởi nghĩa ở đầu thế kỉ XVI’’. Khi sử dụng, giáo viên giới thiệu khái
quát lược đồ, giải thích các kí hiệu; tiếp đó, hướng dẫn học sinh quan sát lược
đồ, kết hợp với sách giáo khoa để trao đổi một số câu hỏi:
Dựa vào lược đồ, em hãy chỉ rõ địa bàn nổ ra các cuộc khởi nghĩa của
nông dân. Cuộc khởi nghĩa của Trần Tuân và Trần Cảo nổ ra ở đâu, địa bàn
hoạt động chủ yếu ở vùng nào? Em có nhận xét gì về các cuộc khởi nghĩa của
nông dân thế kỉ XVI?
Sau khi học sinh trao đổi, giáo viên kết luận về phong trào khởi nghĩa của
nông dân đầu thế kỉ XVI, trong đó tập trung tường thuật hai cuộc khởi nghĩa
tiêu biểu của Trần Tuân và Trần Cảo.
- Khi hướng dẫn học sinh khai thác tư liệu, hình ảnh thì trước hết hướng
dẫn học sinh tìm hiểu:
+ Thứ nhất, nguồn gốc và thời điểm xuất hiện tài liệu.
+ Thứ hai, gợi ý cho học sinh nội dung và cách thể hiện những nội dung
đó của tác giả trên tranh ảnh, chẳng hạn: Những nhân vật chính có mặt trong
tranh ảnh, họ là những ai? Thuộc từng lớp xã hội hoặc tổ chức chính trị xã hội
nào?; Cách thể hiện các nhân vật lịch sử của tác giả như thế nào?
+ Thứ ba, đưa ra những câu hỏi gợi ý giúp học sinh đi sâu hơn vào nội
dung tranh ảnh: Từng nhân vật, trước hết là những nhân vật chính được thể hiện
ở tư thế như thế nào? Trong khung cảnh nào? Vào thời điểm lịch sử nào? Trang
phục của các nhân vật chính phản ánh điều gì?
- Để mở rộng phạm vi hiểu biết cũng là nhằm tăng cường rèn luyện khả
năng quan sát, kỹ năng nhận biết và mô tả cho học sinh chúng ta có thể nêu
thêm những gợi ý như : Ngoài những nhân vật tiêu biểu trong tranh ảnh còn có

2.1.4.1. Các sơ đồ, bản đồ, lược đồ trong sách giáo khoa dùng để minh
họa, tường thuật diễn biến các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, các trận đánh lớn.
Nếu trong tiết dạy lịch sử giáo viên hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu diễn biến
các trận đánh ấy ngay trong sách giáo khoa thì sẽ gặp một số trở ngại.Trước hết
là không tập trung được sự chú ý của cả lớp đối với việc tường thuật của giáo
viên. Bởi lẽ mỗi học sinh vừa lắng nghe giáo viên tường thuật vừa phải dò tìm
các chi tiết diễn ra qua bản đồ, lược đồ. Một vấn đề nữa là, học sinh vừa không
thể nghe giảng vừa tự tường thuật, vừa phải ghi bài. Chính vì vậy, việc sử dụng
loại đồ dùng dạy học phóng to các lược đồ, biểu đồ giúp học sinh tập trung hơn
về bài giảng sau khi nghiên cứu bài học. Quá trình theo dõi việc tường thuật
trên sơ đồ phóng to dễ nhận biết hơn về các địa điểm, khu vực diễn ra các trận
đánh. Thông qua việc sử dụng bản đồ lịch sử góp phần phát triển khả năng quan
sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ, đặc biệt là kĩ năng đọc bản đồ, củng cố
thêm về kiến thức địa lý…
2.1.4.2. Phương pháp sử dụng:
Trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông cơ sở, chúng ta thường sử
dụng bản đồ treo tường, bản đồ theo sách giáo khoa lịch sử, át lát giáo khoa lịch
sử, bản đồ câm. Song sử dụng như thế nào để phát huy hiệu quả của nó trong
dạy học lịch sử thì ít được chú ý. Loại đồ dùng này có thể dùng nhiều cách sử
dụng.
- Đối với các loại bản đồ treo tường in sẵn: Loại đồ dùng này thường
được cơ quan thiết bị trường học cấp sẵn về cho nhà trường. Khi lên lớp giáo
viên đưa ra sử dụng cần giới thiệu cụ thể các ký hiệu ghi trên bản đồ để học
sinh phân biệt rồi từ đó có thể tường thuật diễn biến. Đồng thời, tập cho các em
quan sát, đọc bản đồ, biết các chú giải, ký hiệu, vị trí, phương hướng của các
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 11 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
địa điểm trên bản đồ, biết phân tích, so sánh, giải thích và kết luận. Cũng có thể

đã được chuẩn bị sẵn làm bằng các loại bìa cứng với màu sắc khác nhau theo
quy ước để học sinh tiện theo dõi: Màu xanh (đường tấn công của quân
Nguyên); Màu đỏ (đường tấn công của quân ta); Màu xanh pha trắng (đường rút
lui của quân Nguyên)
- Tường thuật diễn biến đến phần nào, giáo viên kết hợp dùng các ký hiệu
mũi tên màu xanh để chỉ đường tấn công của quân Nguyên gắn lên bản đồ,
dùng ký hiệu màu đỏ để chỉ mũi tấn công của ta, gắn lên bản đồ. Khi miêu tả về
cuộc rút lui của quân Tống, cần khéo léo sử dụng những mũi tên xanh pha trắng
gắn lên bản đồ.
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 12 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
2.2. Các loại phương tiện dạy học
2.2.1. Sách giáo khoa
2.2.1.1. Sách giáo khoa là tài liệu cơ bản dùng cho học sinh học tập;
đồng thời sách giáo khoa là “chỗ dựa đáng tin cậy” để người giáo viên xác định
kiến thức cơ bản, xác định các khái niệm cần hình thành cho học sinh trong giờ
học, là sự gợi ý để lựa chọn các phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng,
vừa phát huy tính tích cực của học sinh.
2.2.1.1. Phương pháp sử dụng:
- Sử dụng sách giáo khoa để chuẩn bị bài giảng: Trước khi soạn giáo án,
cần nghiên cứu nội dung toàn bài trong sách giáo khoa, xác định kiến thức cơ
bản của bài để nhằm cung cấp cho học sinh về từng mặt kiến thức, tư tưởng, kĩ
năng. Sau đó đi sâu từng mục nhằm tìm ra kiến thức cơ bản của mục đó liên
quan với kiến thức của toàn bài. Song không nên dàn đều về mặt thời gian cũng
như khối lượng kiến thức của từng phần mà xác định phần nào lướt qua, phần
nào là trọng tâm.
- Sử dụng sách giáo khoa trong quá trình dạy học trên lớp: Trong giờ học,
học sinh thường theo dõi bài giảng của giáo viên rồi đối chiếu, so sánh với sách

xuyên. Máy tính giúp giáo viên khai thác phong phú hơn tư liệu, dữ liệu, hình
ảnh và xây dựng các slide để trình chiếu trong các tiết dạy.
2.2.2.2. Phương pháp sử dụng:
- Để công nghệ thông tin thực sự là con đường ngắn nhất trong việc đổi
mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học, người giáo viên cần phải nắm
chắc những kiến thức tối thiểu khi sử dụng máy tính, điều này giúp ích nhiều
cho giáo viên trong quá trình soạn bài và giảng bài.
- Giáo viên cần nghiên cứu các tài liệu hướng dẫn soạn bài trên máy vi
tính bằng phần mềm Microsoft Word, Powerpoint. Thường xuyên cập nhật vào
diễn đàn tin học để bổ sung thêm những kiến thức, kĩ năng soạn giáo án hay.
- Tích cực sử dụng giáo án điện tử trong trong các tiết học, các tiết dự
giờ, thao giảng nhằm tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận với các loại tranh ảnh
sinh động giúp học sinh dễ học, dễ nhớ, dễ khắc sâu kiến thức hơn.
Để thực hiện tốt công việc này đòi hỏi người giáo viên phải có một vốn kiến
thức tin học chắc chắn. Biết sử dụng thành thạo các phần mềm, khai thác tài
liệu dạy học ở mạng Internet có hiệu quả….
2.2.3. Băng Video
2.2.3.1. Đây là loại phương tiện và thiết bị kỹ thuật hiện đại tạo cho học
sinh có những phương pháp học tập mới, biết quan sát nghe, nhìn, có khả năng
lĩnh hội kiến thức với chất lượng cao, tốc độ nhanh. Đặc biệt, trong xu thế
chung hiện nay đa số giáo viên đều dạy trên máy vi tính nên việc sử dụng băng
video hỗ trợ đắc lực cho bài dạy đạt hiệu quả cao.
2.2. 3.2. Phương pháp sử dụng:
Với loại phương tiện này người giáo viên đòi hỏi phải có sự chuẩn bị
công phu: Phòng tối, ti vi, đầu video và cơ bản là phải hướng dẫn chỉ đạo tốt
học sinh mới lĩnh hội nắm chắc kiến thức. Khi giáo viên chiếu băng yêu cầu
học sinh chú ý theo dõi để sau đó rút ra nhận xét.
2.2.4. Vở bài tập giáo khoa
2.2.4.1. Đối với môn Lịch sử, bên cạnh vở bài tập truyền thống thì học
sinh cần phải có thêm vở bài tập giáo khoa. Đây là một trong những thiết bị dạy

CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 6, TIẾT 11 - BÀI 10: “ NHỮNG CHUYỂN
BIẾN TRONG ĐỜI SỐNG KINH TẾ”
1. Mục tiêu bài học
1.1. Về kiến thức
Học sinh hiểu được những chuyển biến lớn có ý nghĩa hết sức quan
trọng trong đời sống của người nguyên thủy như: Sự cải tiến của công cụ sản
xuất, phát minh ra kĩ thuật luyện kim và sự xuất hiện của nghề nông trồng lúa
nước dẫn đến sự ra đời của xóm làng nông nghiệp.
1.2. Về tư tưởng
Giúp học sinh nâng cao tinh thần sáng tạo trong lao động và trân trọng
những thành tựu của người xưa.
1.3. Về kỹ năng
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 15 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
Nhận biết được những biến đổi về công cụ sản xuất và quan hệ của chúng
với các yếu tố khác, bồi dưỡng kỹ năng: so sánh, phân tích, mô tả, nhận xét,
liên hệ thực tế.
2. Đồ dùng dạy học
2.1. Chuẩn bị của giáo viên
Các công cụ phục chế như tranh ảnh trong sách giáo khoa (Nếu không có,
phóng to các hình 28, 29, 30 sách giáo khoa).
2.2. Chuẩn bị của học sinh
- Đọc trước bài học trong sách giáo khoa và soạn vào vở soạn.
- Nghiên cứu kĩ kênh hình ở sách giáo khoa.
- Sưu tầm những tư liệu hiện vật lịch sử liên quan đến bài học.
3. Cách sử dụng thiết bị đồ dùng trong bài
3.1. Công cụ sản xuất được cải tiến như thế nào ?
Mục đích của phần này là giới thiệu cho học sinh các mẫu về công cụ sản

gian xuất hiện?
Cuối mục 1, giáo viên có thể gợi ý để học sinh so sánh các công cụ lao
động ở hình 28, 29, 30 với những công cụ của thời kì trước (về loại hình công
cụ, kĩ thuật mài đá) và rút ra nhận xét:
- Loại hình công cụ rất phong phú, đa dạng. Nhiều chiếc rìu có vai hoặc
không có vai được mài nhẵn, bóng đẹp, mỏng và sắc…
- Kĩ thuật làm đồ gốm đã phát triển.
- Qua đó chứng tỏ công cụ sản xuất thời kì này đã đạt đến trình độ kĩ
thuật hoàn thiện và tinh xảo. Sự cải tiến này góp phần nâng cao năng suất lao
động làm chuyển biến đời sống của con người.
Chú ý: Khi sử dụng loại đồ dùng này trong tiết học, giáo viên cần cho
học sinh quan sát tỉ mỉ các hiện vật, tranh ảnh, sau đó mới yêu cầu học sinh thảo
luận nhóm rồi rút ra nhận xét. Đề nghị học sinh khác bổ sung phần nhận xét của
bạn.
3.2. Thuật luyện kim đã được phát minh như thế nào?
Giáo viên có thể dùng một số các hiện vật bằng mảnh gốm cho học sinh
quan sát và đặt câu hỏi: Đồ gốm làm bằng nguyên liệu nào?
Đồ gốm thường thấy là những dụng cụ gì? Để làm ra các loại dụng cụ bằng sắt,
người xưa đã dùng nguyên liệu gì để làm khuôn? (Bằng đất sét)
Học sinh rút ra kết luận: Cơ sở của phát minh ra thuật luyện kim chính là
từ kinh nghiệm của nghề làm gốm.
Kết quả đạt được:
Đối với lớp không sử dụng đồ dùng
dạy học
Đối với lớp sử dụng đồ dựng dạy
học
Số học sinh đạt tỉ lệ trắc nghiệm:
45% (lớp 6a)
32% (lớp 6c)
Số học sinh đạt tỉ lệ trắc nghiệm:

- Tìm tư liệu về Lý Thường Kiệt.
3. Các thao tác sử dụng đồ dùng trong tiết học
Xuất phát từ mục tiêu của bài học giáo viên cần sử dụng hợp lý các đồ
dùng trong các mục như sau:
Tiết 15 - Bài 11: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 -
1077) Mục I . Giai đoạn thứ nhất (1075)
Trong mục I, ý 2- Nhà Lý chủ động tiến công để phòng vệ: Giáo viên treo Lược
đồ “Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống” dưới thời Lý, khi miêu tả
việc Lý Thường Kiệt đem quân sang tận đất Tống vùng gần biên giới Đại Việt
và sau đó tấn công vào thành Ung Châu. Giáo viên dùng bản đồ chỉ rõ cho học
sinh thấy được các vị trí tấn công của ta: Đường bộ, đường thủy và trình bày
gọn, rõ để học sinh dễ tiếp thu kiến thức. Đồng thời, giáo viên cung cấp thêm
kiến thức cho các em qua việc tạo biểu tượng nhân vật Lý Thường Kiệt.
Tiết 16 – Bài 11: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 -
1077) Mục II. Giai đoạn thứ II (1076 - 1077)
Trong mục II: 1. Kháng chiến bùng nổ.
Giáo viên dùng bản đồ treo tường (Kháng chiến lần thứ hai chống xâm
lược Tống).
- Giải thích các ký hiệu trên bản đồ.
- Cho học sinh tự tường thuật sau khi tự nghiên cứu bài và được giáo viên
hướng dẫn.
- Đặt câu hỏi nhận xét về cách tường thuật của học sinh.
Trong mục II: 2. Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt.
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 18 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
- Để thay đổi đồng hình giáo viên sử dụng lược đồ tự tạo không có các ký
hiệu (bản đồ câm).
- Trước khi trình bày diễn biến giáo viên lần lượt giới thiệu các ký hiệu

khả quan, cụ thể là:
Lớp SLHS
Giỏi Khá Yếu Kém
SL % SL % SL % SL %
6D 35 8 22,9 17 48,6 2 5,7 0 0
6E 35 8 22,9 18 51,4 1 2,9 0 0
7A 41 9 22,0 20 48,8 1 2,4 0 0
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 19 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 6 và lớp 7”
7C 40 11 27,5 20 50,0 2 5,0 0 0
Cộng 151 36 23,8 75 49,7 6 4,0 0 0
VII. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Qua việc sử dụng các thiết bị đồ dùng dạy học trên lớp bản thân tôi đã rút
ra một số bài học kinh nghiệm sau:
1. Giáo viên dạy môn Lịch sử phải luôn luôn tìm tòi, sáng tạo và đổi mới
trong phương pháp dạy học. Biết vận dụng, sử dụng các phương tiện và đồ
dùng dạy học với các phương pháp dạy học khác như: Nêu vấn đề, mô tả, hệ
thống thao tác sư phạm khi lên lớp…cho nhuần nhuyễn để đạt hiệu quả cao.
Đồng thời góp phần phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong mỗi tiết
học.
2. Phải có phương pháp thích hợp đối với mỗi loại đồ dùng dạy học. Có
kế hoạch cụ thể trong việc tìm kiếm, trong việc thiết kế các đồ dùng dạy học
đẹp, chính xác, phù hợp với nội dung bài dạy. Không nên dùng quá nhiều đồ
dùng dạy học cho một tiết dạy.
3. Sử dụng triệt để các phương pháp dạy học tích cực nhằm thu hút sự
chú ý của học sinh. Các phương tiện trực quan sẽ giúp học sinh hiểu sâu, nhớ
lâu và tiếp thu nhanh nội dung bài học. Cho nên, trong qúa trình giảng dạy,
song song với việc sử dụng đồ dùng dạy học, ngôn ngữ nói phải truyền cảm, lôi

sâu, nhớ kỹ, tái hiện lại những kiến thức đã học.
Về phương pháp sử dụng: giáo viên phải sử dụng tinh tế, khéo léo, phải
đảm bảo tính trực quan, vừa đảm bảo tính khoa học. Điều đáng lưu ý là dụng cụ
trực quan dù sinh động đến đâu cũng không thể giúp học sinh học tốt nếu thiếu
sự chỉ đạo tận tình của giáo viên bộ môn. Vậy, với cương vị là người chỉ đạo,
hướng dẫn, người giáo viên phải luôn tác động ý thức học tập của các em, phải
khơi dậy trong các em sự tìm tòi, ham hiểu biết, sẵn sàng khám phá khoa học.
Điều này quan trọng và đòi hỏi nhiều công sức lao động sáng tạo, ý thức tinh
thần trách nhiệm cao của mỗi một giáo viên. Cho nên, người giáo viên phải
nắm vững lý luận, rèn luyện nâng cao chuyên môn nghiệp vụ thường xuyên.
Vì thời gian có hạn, cùng với kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều nên tôi
chỉ mạnh dạn trình bày quan điểm của mình qua sáng “Sử dụng các phương tiện
và đồ dùng dạy học trong dạy học Lịch sử lớp 6 và lớp 7”, nhằm góp phần vào
việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Với sáng kiến kinh nghiệm này,
tôi hy vọng sẽ góp một phần nhỏ vào việc giúp giáo viên và học sinh trường
Trung học cơ sở Hồng Thủy nói riêng, các đồng nghiệp và học sinh các trường
bạn nói chung thực hiện phương pháp sử dụng đồ dùng dạy học đạt hiệu quả
cao hơn. Về phía bản thân, tôi xin hứa sẽ tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt
được của việc thực hiện sáng kiến kinh nghiệm trên, đồng thời không ngừng rút
kinh nghiệm khắc phục khó khăn để nâng cao hơn nữa chất lượng dạy học.
D. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
Thực ra hiện nay trong nhà trường đã được cấp rất nhiều thiết bị dạy
học, đặc biệt là cho các lớp 6 và lớp 7. Tuy vậy, đối với môn Lịch sử thì các đồ
dùng thiết bị còn quá ít, vì vậy muốn đạt được kết quả cao trong bộ môn này
theo tôi cần có những yêu cầu sau :
- Các cơ quan thiết bị trường học cần có tranh ảnh về các di tích lịch sử
và di sản văn hóa, chân dung các nhân vật lịch sử có công với cách mạng hoặc
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 21 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010
Sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học nhằm

MỤC LỤC
A.PHẦN MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
II. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
II. PHAM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ KHOA HỌC
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
III. THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HỒNG THỦY
IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỰC TẾ TRONG “SỬ DỤNG CÁC
PHƯƠNG TIỆN VÀ ĐỒ DỰNG DẠY HỌC TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ LỚP 6 VÀ LỚP 7”
V. ỨNG DỤNG CỤ THỂ TRONG BÀI GIẢNG
VI. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC SAU KHI ÁP DỤNG ĐỀ
TÀI ( SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM)
VII. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
C. KẾT LUẬN
D. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
Ý kiến của Hội đồng khoa học nhà trường

Hồng Thủy, ngày 20 tháng 5 năm 2010
Người viết Hoàng Thị Hiền
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền - 23 - Trường THCS Hồng Thủy
Năm học: 2009-2010