T VN .
Thoát v đa đm ct sng tht lng là mt bnh ngày càng gp ph bin trên
th gii cng nh  Vit Nam, bnh gp ch yu  la tui 20 đn 50. Theo thng
kê, thoát v đa đm chim t l khong 63% -73% tng s đau ct sng tht lng
và 72% trng hp đau thn kinh hông là do thoát v đa đm ct sng tht lng
[5], [7].
Theo T chc y t th gii c 10 ngi có 8 ngi ít nht mt ln đau tht
lng, còn  M hàng nm có 15-20% ngi đi khám vì đau tht lng. Nm 1984,
c tính tn tht do thoát v đa đm  M khong 21-27 t USD mi nm cho s
mt kh nng sn xut và tin bi thng.  Pháp, theo nghiên cu ca gilbert
dechambenoit nm 1996, t l bnh khong 50-100/100.000 dân hàng nm [5], [7],
[11].
Thoát v đa đm ct sng tht lng, nu không đc điu tr đúng, chm sóc
điu dng và vt lý tr liu kp thi, có th đ li nhng bin chng nguy him
cho ngi bnh nh: đi tiu tin không t ch, nhim trùng tit niu, nhim trùng
hô hp, loét do đè ép…làm cho vic điu tr kéo dài và chi phí tn kém hn, nh
hng đn cht lng cuc sng ngi bnh.
 Vit Nam, có nhiu tác gi nghiên cu v thoát v đa đm ct sng tht
lng, nh Lê Xuân Trung (1965), Lê Vn Tin (1981), Ngô Thanh Hi (1995),
Nguyn Mai Hng (2001), Lê Th Hoài Anh (2008)… Các nghiên cu đu ch ra
hiu qu điu tr thoát v đa đm bng các phng pháp ni khoa, hay các phng
pháp kt hp gia y hc c truyn và y hc hin đi. Cha có nghiên cu v hiu
qu điu tr phi hp gia các phng pháp ni khoa vi công tác chm sóc điu
dng và vt lý tr liu.
Mt khác, do tính cht đc thù ngh nghip nên nhng nm qua t l bnh
nhân TV đn khám và điu tr ti Bnh vin YHCT B Công An khá cao. Xut
phát t nhu cu thc t đó, nhm nng cao hn na hiu qu điu tr, chúng tôi
tin hành nghiên cu đ tài: “ Hiu qu chm sóc điu dng, vt lí tr liu
trên bnh nhân thoát v đa đm ct sng tht lng điu tr ni khoa”

Mc tiêu nghiên cu ca đ tài là:

1. Nhân nhày.
2. Vòng si.
3.Mnh sn trong.
Hình
1.1. Câú trúc đa đm.[10]
+ Bình thng ct sng có 23 đa đm trong đó ct sng tht lng có 4 đa và 2
đa chuyn tip.Chiu cao trung bình đon tht lng là 9mm và chiu cao ca l4-l5
là ln nht.
 Mâm sn: là cu trúc thôc v thân đt sng, nhng nó liên quan ti
chc nng dinh dng trc tip vi đa đm, nó đm bo dinh dng cho
khoang gian đt nh khuych tán.
 Vòng si: gm nhiu vòng x sn đng tâm, đc cu to bng nhng
si sn rt chc và đàn hi. Các bó si ca vòng si to thành nhiu lp,
gia có nhng vách ngn đc gi là yu t đàn hi [2], [3], [8], [9].
 Tuy vòng si có cu trúc rt bn chc, nhng phía sau và sau bên, vòng
si mng và ch gm mt s ít nhng bó si tng đi mnh, nên đy là
“đim yu nht ca vòng si’’. ó là yu t làm cho nhân nhy li ra phía
sau nhiu hn.
+ Nhân nhy: có hình cu hoc hình bu dc, nm khong ni 1/3 gia vi 1/3 sau
ca đa đm cách mép ngoài ca vòng si 3-4mm. Khi vn đng (nghiêng, cúi,
n) thì nhân nhày s di chuyn dn lch v phía bên đi din và đng thi vòng
si cng chun giãn. ây cng là mt trong nhng nguyên nhân làm cho nhân nhy
 đon ct sng tht lng d li ra sau.
+ Phân b thn kinh, mch máu đa đm: rt nghèo nàn các si thn kinh cm giác
phân b cho đa đm rt ít, mch máu nuôi dng cho đa đm ch yu xung
quanh vòng si, nhân nhày không có mch máu. Do đó, đa đm ch đc đm bo
cung cp máu và nuôi dng bng hình thc khuych tán.
+ Áp lc trng ti ca đa đm tht lng: do dáng đi thng, ct sng tht lng phi
chu áp lc ca tt c phn trên c th dn xung mt din tích b mt nh (vài
cm). S thay đi t th  phn trên c th ra khi trc sinh lí ca c th còn làm áp

rách các vòng si đa đm , nhân nhy chuyn dch ra khi ranh gii gii phu ca
nó, hình thành thoát v đa đm.
- Thoát v gây chèn ép trc tip lên r thn kinh gây kích thích c hc và theo đó
là ri lon cm giác theo đt ra mà r thn kinh đó chi phi.
- Các triu chng lâm sàng do thoát v đa đm tùy thuc vào mt s yu t: lng
cht thoát v vào trong ng sng, bao nhiêu dây thn kinh thc s b chèn ép và
đ rng ca không gian trong ng sng. Mt s bnh nhân có ng sng rt hp và
ch mt thoát v nh đã gây triu chng nng, trong khi đó có ngi có ng sng
rng thì mt thoát v nh ch gây nh hng ít.
1.2. LÂM SÀNG VÀ CN LÂM SÀNG THOÁT V A M CSTL.
1.2.1 Lâm sàng
Triu chng lâm sàng ca TVCSTL đc biu hin bng hai hi chng
chính: hi chng ct sng và hi chng r thn kinh [2]. [4].
- Hi chng ct sng
+ au ct sng tht lng:au vi đc đim: tng lên khi ho, ht hi, thay đi t
th, gim khi đc ngh ngi, tng lên lúc na đêm v sáng. Toàn b đc đim
trên đc gi là đau có tính cht c hc.
+ Các bin dng ct sng: trong TVCSTL hai triu chng: mt đng cong
sinh lý và vo ct sng tht lng là hay gp hn c.
+ Có đim đau ct sng và cnh ct sng tht lng: rt ph bin, tng ng vi
các đon vn đng bnh lý và là đim xut chiu đau ca các r thn kinh tng
ng.
+ Hn ch tm vn đng ca ct sng tht lng ch yu là hn ch kh nng
nghiêng v bên ngc ca t th chng đau và kh nng cúi.
- Hi chng r thn kinh
Theo Mumentheler và schiliack (1973) [12], hi chng suy r thun túy có
nhng đc đim sau:
+ au lan theo dc đng đi ca r thn kinh chi phi.
+ Ri lon cm giác đau lan theo dc các di cm giác.
+ Teo c do thn kinh chi phi b chèn ép.


L

   
 

m

Thoát v    m
Thoát v

b

   
 

m.
Hình 1.4. S đ các mc đ thoát v nhân nhy đa đm.
1.2.3. Chn đoán xác đnh thoát v đa đm:
– Lâm sàng: theo Sapota, Ngô Thanh Hi v lâm sàng BN có t 4/6 triu chng
sau đây có th chn đoán TV [6]:
+ Có yu t chn thng, vi chn thng .
+ au r thn kinh hông có tính cht c hc
+ Có t th chng đau .
+ Có du hiu chuông bm .
+ Du hiu lasègue (+)
+ Có du hiu gãy góc ct sng .

+ Qua h s bnh án và cách thc điu tr.
1.3.2. Chn đoán điu dng :
Qua hi bnh, khai thác tin s, bnh s, thm khám bnh nhân, mt s chn
đoán có th gp  bnh nhân nh sau :
- Hn ch vn đng liên quan đn đau.
- Mt ng liên quan đn đau.
- Teo c liên quan đn vn đng ít.
- Lo lng bnh tt liên quan đn thiu hiu bit v bnh.
- Nguy c xut huyt tiêu hóa liên quan đn dùng thuc kháng viêm gim đau .
1.3.3. Lp k hoch chm sóc:
Ngi điu dng cn phân tích, tng hp và đúc kt các d liu đ xác đnh
nhu cu cn thit ca bnh nhân, t đó lp ra k hoch chm sóc c th, đ xut
vn đ u tiên, vn đ nào thc hin trc và vn đ nào thc hin sau tùy tng
trng hp c th .
- Theo dõi:
+ Du hiu sinh tn 2ln / ngày.
+ Theo dõi mc đ đau, tính cht đau.
+ Theo dõi tác dng ph ca thuc và các bin chng bt thng có th xy ra.
- Thc hin các y lnh điu tr:
+ Cho bnh nhân ung thuc và tiêm thuc theo y lnh.
+ Vt lý tr liu: xoa bóp, t nhit, kéo giãn theo y lnh.
- Chm sóc c bn:
+  bnh nhân nm  t th d chu nht và tránh các t th gây đau.
+ Chm sóc vn đng trong giai đon cp tính.
+ Chm sóc v tâm lý: đng viên, trn an bnh nhân yên tâm điu tr.
+ Chm sóc v gic ng: đm bo ng đ gic.
Thang Long University Library
+ Chm sóc v dinh dng: n đy đ nng lng và giàu sinh t.
+ Chm sóc v v sinh: đm bo v sinh thân th sch s.
- Giáo dc sc khe:

đn ni đau.
Mc đ xoa bóp tùy theo tình trng ngi bnh, ngng chu đng ca tng
ngi mà s dng lc xoa bóp cho phù hp.
Thi gian xoa bóp 20 phút
 T nhit: s dng máy t nhit 2 kênh ca ITo –Japan :
Cách tin hành: bc l vùng điu tr, bt máy chnh nút hn gi, đt tm
t lên vùng điu tr và vùng tin hành điu tr.
Liu trình 20 phút 1 ln
 Kéo giãn: Kéo giãn CSTL bng máy kéo giãn ct sng TM-300 ca ITO-
JAPAN
Th t vn hành khi kéo :
Thang Long University Library
Ngi điu dng đy phn kéo ca bàn kéo ln ngc li vi phn đu và
khóa c đnh.
t đai chu hông sát vi mép trên ca phn bàn kéo.
t bnh nhân vào v trí và nhanh chóng tht các đai li, chnh cho tht cân
bng các đai hông.
Móc dây kéo t máy vào np đai hông.
a công tc dng cho bnh nhân và hng dn h s dng.
t các thông s trên bàn điu khin theo y lnh.
Th phn bàn kéo có th trt ra đc.
Bt đu điu tr trong 20 phút theo y lnh.
Sau mi ln điu tr cn cho bnh nhân nm ngh 5-10 phút trc khi dy
tránh thay đi t th đt ngt.
- Chm sóc c bn:
+ Chm sóc vn đng trong thi k cp tính:
Cho bnh nhân nm bt đng t th nm nga trên ván cng có đm vùng
khoeo chân làm co nh khp gi và khp háng có tác dng làm cho bnh nhân đ
đau. Cng có th cho bnh nhân nm t th nào đ đau nht cho ngi bnh. Thi
gian nm ngh ti gng t 5-7 ngày. Có khi thi gian nm ngh này kéo dài hai

tác dng ph ca thuc.
+ Có s phi hp cht ch gia thy thuc, điu dng, BN đ có kt qu điu tr
cao hn.
+ Khuyn cáo các t th không có li cho bnh nhân TV CSTL.
1.3. 5. ánh giá:
Tình trng bnh nhân sau khi thc hin y lnh, thc hin k hoch chm sóc so
vi ban đu ca ngi bnh đ đánh giá tình hình ngi bnh
- Tình trng đau, tính cht đau, v trí đau ca bnh nhân.
- ánh giá mc đ gim chèn ép thn kinh ,Các bin chng: teo c. . .
- ánh giá các hot đng chc nng hàng ngày .
- ánh giá tm vn đng CSTL.
- Công tác chm sóc điu dng đc thc hin tt và đáp ng đc nhu cu
ca ngi bnh.

CHNG 2: I TNG VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU.
2.1. i tng nghiên cu:
Gm 30 bnh nhân đc chn đoán thoát v đa đm ct sng tht lng, đc
điu tr ni trú ti khoa Châm cu PHCN Bnh vin y hc c truyn- B Công An.
2.1.1. Tiêu chun chn bnh nhân:
- Bnh nhân t 20 tui tr lên.
- Lâm sàng: biu hin ít nht bng mt triu chng ca hi chng ct sng tht
lng và mt triu chng ca hi chng r thn kinh.
- Cn lâm sàng: trên film chup MRI ct sng tht lng có hình nh thoát v đa
đm ct sng tht lng.
- Bnh nhân t nguyn tham gia nghiên cu và tuân th điu tr.
2.1.2. Tiêu chun loi tr bnh nhân:
- TV có kèm theo nhim trùng, nhim đc toàn thân.
- TV kèm theo các bnh khác nh: viêm ct sng dính khp, Kahler, lao ct
sng, ung th ct sng, loãng xng, các chn thng gây xp lún thân đt sng,
gãy cung sau.

Sau đó cng tng s đim c 5 phn và đánh giá:
Rt tt: 36  40 đim Tt: 30  35 đim
Trung bình: 20  29 đim Không kt qu: < 20 đim.
Cách đánh giá tng ch tiêu c th nh sau:
- ánh giá tình trng đau tht lng và đau thn kinh hông to: s dng thc đo đ
đau VAS:

nh thc đo đ đau VAS
Mc đ đau ca bnh nhân đc đánh giá theo thang đim VAS t 1 đn 10
bng thc đo đ ca hang Astra- Zeneca. Thang đim s hc đánh giá mc đ
đau VAS là mt thc có hai mt:
Mt mt: chia thành 11 vch đu nhau t 0 đn 10 đim.
Mt mt: có 5 hình tng, có th quy c và mô t ra các mc đ bnh nhân
t lng giá cho đng nht đ đau nh sau:
 Hình tng th nht (tng ng 0 đim): BN không h cm thy bt k đau
đn nào.
 Hình tng th hai (tng ng 1 – 2,5 đim): BN thy hi đau, khó chu,
không mt ng, không vt vã và các hot đng khác bình thng.
 Hình tng th ba (tng ng vi >2,5 – 5 đim): BN đau khó chu, mt ng,
bn chn, khó chu, không dám c đng hoc có phn x kêu rên.
 Hình tng th t (tng ng vi >5 – 7,5 đim): đau nhiu, đau liên tc, bt
lc vn đng, luôn kêu rên.
 Hình tng th nm (tng ng vi > 7,5 đim): đau liên tc, toát m hôi, có
th choáng ngt.
Mc 0 đim: Không đau Mc 1  2,5 đim: đau nh
Mc >2,5  5 đim: đau va Mc trên 5 đim: đau nng
+ ánh giá kt qu điu tr:
Không đau: 4 đim au nh: 3 đim
au va: 2 đim au nng: 1 đim
- ánh giá s thay đi đ giãn ct sng tht lng: bng nghim pháp schoober:

+ Cách đo: BN đng thng, hai gót chân sát nhau, hai bàn chân m mt góc 60
0
,
yêu cu BN làm các đng tác: cúi, nga, nghiêng bên chân đau, nghiêng bên chân
kia, xoay bên chân đau và xoay bên chân kia. Ri ln lt đo  mi t th.
+ Cách đánh giá:

Gp: 4 đim  70
0
3 đim  60
0
2 đim  40
0
1 đim < 40
0

Dui: 4 đim  25
0
3 đim  20
0

2 đim  15
0
1 đim

< 15
0

 Nghiêng: 4 đim  30
0

và hot đng ca CSTL trong sinh hot hàng ngày. (Xem chi tit B câu hi phn
ph lc).
+ ánh giá 4 hot đng: chm sóc cá nhân, nhc vt nng, đi b và ngi. Mi câu
hi ti đa 1 đim.
2.3.4. X lý s liu:
Làm sch s liu trc khi nhp máy vi tính và s liu s đc s lý bng
chng trình Epi-Info.
2.3.5. o đc nghiên cu:
- NC đc tin hành hoàn toàn vì mc đích chm sóc sc khe cho ngi bnh.
- Bnh nhân đc gii thích rõ trc khi tham gia, đu t nguyn tham gia nghiên
cu và khi không đng ý có th ngng bt kì khi nào.
Thang Long University Library
- Kt qu nghiên cu đc công b cho nhng ngi tham gia nghiên cu và mi
ngi đc bit.
- Nghiên cu đc hi đng khoa hc thông qua và cho phép. CHNG 3: KT QU NGHIÊN CU
3.1.MT S C IM CHUNG CA BNH NHÂN NGHIÊN CU:
3.1.1. c đim v gii:
Bng 3.1. Phân b bnh nhân theo gii
Gii tính S bnh nhân T l %
Nam 21 70
N 9 30
Tng s
30 100
P <0,01
Nhn xét: Trong nghiên cu ca chúng tôi, đa s bnh nhân thoát v đa đm
ct sng tht lng gp  nam gii (70%), chim t l cao hn hn so vi n gii
(30%), s khác bit có ý ngha vi p < 0,01.


Biu đ 3.2. Phân b bnh nhân theo tui.
Nhn xét: Tui trung bình ca bnh nhân trong nghiên cu là 46,8 ± 7,13 tui.
Bnh nhân thoát v đa đm ct sng tht lng gp ch yu  la tui lao đng 20
đên 59 tui, chim 88,33%, trong đó tp trung ch yu  nhóm tui 40 đn 49 tui
(chim 45%), tip đn là nhóm tui 50 đên 59 tui (chim 31,7%).
3.1.3. Thi gian mc bnh.
Bng 3.2. Phân b bnh nhân theo thi gian mc bnh.
Thang Long University Library
Thi gian mc bnh S bnh nhân T l
< 1 tháng 12 40
1 – 3 tháng 15 50
2 – 6 tháng 2 6,7
>6 tháng 1 3,3
Tng s 30 100
Nhn xét: i đa s bnh nhân đn khám và điu tr trong thi gian 3 tháng đu
sau khi mc bnh (chim 90%), nhng bnh nhân đn điu tr mun sau 6 tháng
ch có 3,3%.
3.1.4. Hoàn cnh khi phát bnh.

6.6
46.7
46.7
0
10
20
30
40
50
T l %

Biu đ 3.4. V trí đa đm thoát v.
Nhn xét: Thoát v đa đm mt tng  hai đa đm bn l L4/L5 và L5/S1 là hay
gp nht vi t l trên 80%, ngoài ra cng gp mt t l khá cao các trng hp
thoát v đa đm đa tng, chim 16,6%
3.2. ÁNH GIÁ KT QU CHM SÓC IU DNG, VT LÝ TR LIU.
3.2.1. S ci thin v mc đ đau.
Bng 3.3. S ci thin mc đ đau sau 15 ngày chm sóc.
Trc chm sóc Sau chm sóc 15 ngày
Thi gian

Mc đ
n % N %
Không đau
0 0 1 3,3
au nh
0 0 15 50
au va
11 36,7 14 46,7
Thang Long University Library
au nng
19 63,3 0 0
Tng s
30 100 30 100
P < 0,01.
Nhn xét: Sau 15 ngày chm sóc, bnh nhân có mc đ gim đau rõ rt mt cách
có ý ngha thng kê vi p < 0,01. Trc chm sóc không có bnh nhân nào là
không đau hay đau nh, nhng sau 15 ngày chm sóc có ti 50% bnh nhân ch
còn đau nh, và đc bit có 1 bnh nhân đã ht sch đau.

3%