Vẫn là vấn đề phương pháp nghiên cứu
Di sản Tư tưởng Hồ Chí Minh
Không thể để cho nhận thức về chủ nghĩa Mác và tư tưởng HCM bị hiểu sai lạc,
hiểu giản đơn, tôi xin có bài trao đổi tiếp sau khi có ý kiến phản hồi của bạn đọc
Dân Việt và bạn Hoa (lần thứ 2). Tôi thấy hai bạn Dân Việt và bạn Hoa là người có
hiểu biết nhưng có lẽ có vấn đề, như vấn đề đang bàn, tôi xin lỗi, là có thể thiếu
thông tin, phiến diện, hoặc thích nêu vấn để để tranh luận, hoặc biện giả có chính
kiến khác. Dù cần nhiều thời gian nhưng cũng hữu ích, nên và cần phải trao đổi lại.
1- Phải chăng Lênin không đồng ý với lập trường của Ăngghen về con đường và
mô hình CNXH?
Bạn Hoa cho rằng, “Cụ Lênin sinh sau Mác khá lâu, tán thành lý thuyết đấu tranh
giai cấp của Mác (và Ăng ghen); và trong thời TBCN thì giai cấp công nhân sẽ
bằng con đường bạo lực lật đổ nó để nắm chính quyền. Từ quen dùng cho đến nay
là “cướp chính quyền” chả lẽ không nói lên điều gì? Nhưng cụ Lênin không tán
thành lập trường của Ăng ghen sau khi Mác mất. Stalin đã thể hiện điều đó”.
Không thể nói chung chung “lập trường” như vậy. Lập trường của các nhà kinh
điển xét về mặt triết học và chủ nghĩa cộng sản là nhất quán, chỉ có điều về phương
pháp cách mạng và phương thức phát triển thì có thể rất khác nhau, tùy cơ ứng
biến. Răng giai cấp công nhân ở các nước tư bàn khi có điều kiện thì “giành lấy
chính quyền” (Tuyên ngôn của Đảng cộng sản), xây dựng CNXH nhưng những
nước khác nhau thì biện pháp cũng phải “khác nhau rất nhiều”. Chính trong Tuyên
ngôn của Đảng cộng sản, Mác và Ăng nghen đã nhất mạnh tinh thần đó và sau này
Lênin hay Hồ Chí Minh đều như vậy.
Khi kẻ thù dùng bạo lực thì phía lực lượng cách mạng không thể trông chờ vào bầu
cử dân chủ (như thời điểm cách mạng Tháng Mười Nga hay các cuộc cách mạng
và kháng chiến ở VN trong thế kỷ 20).
Trường hợp Ăngghen nó về hình thức dân chủ bầu cử giành chính quyên ở Đức
năm cuối những năm 90 của thế kỷ 19 là trường hợp cho phép hình thức ấy, Lênin
chưa bao giờ phê phán và không đồng ý với Quốc tế Hai và nhất là quan niệm của
Ăngghen về cách thúc giành chính quyền mà thực chất là Lênn phê phán “Quốc tế
Hai rưỡi” (nhất là phê phán Causky và Bestanh) đã hữu khuynh khi tình thế thay

tách rời riêng hai phái/ đảng Mác- Ăng nghen và Mác –Lênin.
Cũng cần lưu ý là bạn Dân Việt khi nói về sáng tạo của Lênin, kể ra một số điểm
nhưng lại quên điểm quan trọng nhất, nhất là trong bối vảnh ngày nay là sáng tạo
NEP- Chính sách kinh tế mới nổi tiếng của Người. Có thể là dụng ý quên, hay
không biết đến, hay cho là không quan trọng. Thật đáng tiếc.
Còn về CNXHDC thì gần đây vừa cho đăng bài Báo cáo khảo sát của chuyên gia
Trung Quốc và trong nội bộ đã có nghiên cứu và xuất bản về CNXHDC ở Đức (tuy
nhiên là có sự cẩn trọng cần thiết như có người đã khuyên bảo). Tuy nhiên đúng là
có sự dè đặt nào đó. Nhưng xu hướng thực tế và tình hình nhận thức đã bắt đầu rất
khác trước.
Cũng cần chú ý hoàn cảnh lịch sử, địa chính trị kinh tế của Thụy Điển, để không
tuyệt đối hóa nó.
Trung thành với chủ nghĩa Mác là trung thành với phương pháp luận của chủ nghĩa
của Mác-Ăngghen- Lênin, vận dụng nó để khám phá, sáng tạo và thực thi các
nhiệm vụ lịch sử đã và đang đặt ra.
3- Phải chăng cụ Hồ chỉ nói về mục tiêu, chưa bao giờ đưa ra lý luận về CNXH?
Có người viết “Bái phục cụ Hồ chưa bao giờ đưa ra ý kiến chính thức (về lý luận)
CNXH là gì, mà chỉ nói những mục tiêu cao cả mà cụ muốn dân VN được hưởng.
Đó là nước ta độc lập, dân ta tự do, đồng bào no ấm, được học hành. Cụ không phê
phán ai là "bọn cải lương". Tôi cũng muốn suy luận quan niệm của Cụ về CNXH
lắm, nhưng suy không nổi. ”( (chungta.com,
14/09/2009).
“Bác Hồ hầu như không nói về lý luận XHCN, mà chỉ đưa ra mục tiêu tốt đẹp (rồi
bảo đó là XHCN; hoặc cũng chẳng nói rõ “đó là XHCN”). Trong Di chúc lại càng
rõ. Cái chữ XHCN mà Bác dùng cho thanh niên không có nội hàm cụ thể nào hết
về CNXH, trừ khi ta suy gần, ngẫm xa mà tán rộng ra. Nếu nói, với Bác Hồ, miễn
là các mục tiêu tốt đẹp được thực hiện đầy đủ, còn biện pháp gì cũng được, kể cả
biện pháp “tiến lên XHCN”. Đấy cũng chỉ là suy luận rồi gán cho Bác’
(chungta.com, Đ (13/09/2009).
Nếu cho rằng, Hồ Chí Minh không đưa ra quan niệm hay lý luận về CNXH là một

liền với CNXH; chương 5:Quan niệm của Hồ Chí Minh về bản chất, mục tiêu và
động lực của CNXH; chương 6 Tư tưởng HCM về con đường quá độ lên CNXH ở
VN.(Bạn đọc có thể tham khảo và tra cứu với tư liệu về Hồ Chí Minh).
Cho rằng “Bác Hồ hầu như không nói về lý luận XHCN”, “cụ Hồ chưa bao giờ đưa
ra ý kiến chính thức (về lý luận) CNXH là gì, mà chỉ nói những mục tiêu cao cả mà
cụ muốn dân VN được hưởng” là một cách không thừa nhận tư tưởng cốt lõi của
Hồ Chí Minh và Hồ Chí Minh với tư cách nhà tư tưởng. Và hóa ra khi Hồ Chí
Minh chỉ nói về mục tiêu ‘mong muốn” (cách nói bình dân của Cụ Hồ) cho nhân
dân VN và không luận lý gì về con đường, điều kiện, bản chất, động lực, phương
thức… thì tư tưởng về mục tiêu ấy là không tưởng và Hồ Chí Minh là tư tưởng
CNXH không tưởng!?
Trong khi đó tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH là mang tính cụ thể và hiện thực
cao, dù rằng không phải mọi điều ở Hồ Chí Minh đều tuyệt đích và tuyệt đối đúng
cho mọi thời kỳ lịch sử.
Nhưng nhận xét sau đây của một bạn đọc mới từ Mỹ mới gửi cho tôi là rất đáng
suy ngẫm (29-9-2009): “Tôi thấy rằng Hồ Chí Minh có nhận thức, hình dung về
CNXH, Dân chủ, Tự do, Bình Đẳng, Bác Ái rất cụ thể. Và đó là những ý tưởng có
tính khả thi… Các nhà lãnh đạo và những nhà lý luận sau này ở VN không có được
tri thức và tư duy như Hồ Chí Minh…. Nguyên nhân là Hồ Chí Minh đã có những
trải nghiệm chân thực trong những năm tháng bôn ba hải ngoại. Hồ Chí Minh đã
cảm nhận được sâu sắc thế nào là chế độ phong kiến, thế nào là chế độ tư bản, thế
nào là đế quốc, thế nào là thuộc địa và nô lệ, văn hoá phương Đông với Nhân -Trí -
Dũng - Lễ Nghĩa Và văn hoá phương Tây với Dân chủ, Tự do, Bình đẳng, Bác
ái ”
4- Phải chăng không có quan niệm về CNXH thời chiến?
Có người quan niệm: “Không có cái quan niệm XHCN "thời chiến". Không có
kiểu XHCN "quan liêu, bao cấp". Không thể ghép hai nội hàm đối lập vào một cái
rọ”.
Mời ban hãy đọc Tuyên ngôn của ĐCS của Mác và Ăng ghen khi các ông nói về
CNXH phong kiến, CNXH tiểu tư sản, CNXH không tưởng, CNXH tư sản. Nghĩa

Hồ Chí Minh như thế nào, có lẽ không cần nói nhiều ở đây. Và trong thử thách hiện
nay, thế hệ hiện nay cũng sẽ như vậy.
6- Sự khác nhau giữa hai chế độ và vấn đề tên nước.
Bạn Dân Việt viết: “Khác nhau giữa hai chế độ chủ yếu là năng suất. Với năng suất
của VN (sau 1975 đang bị nguy cơ tụt hậu đe doạ) mà đã dán cái nhãn XHCN lên
tên nước thì quả là không ổn. Nó nói lên một tâm thức nào đó của các nhà lãnh đạo
của đất nước ta. Cũng tâm thức này, đưa đến cấp tốc đổi tên Đảng, tên Đoàn, tên
Đội. Nay thì những đội viên thuở ấy đã có người về hưu”.
Khi nước ta chưa là một nước phát triển thì chưa thể có cơ sở vật chất của CNXH
thật sự và năng xuất lao động chắc rằng là cìn thấp hon nhiều nước TBCN. Nhưng
nươc ta lựa chọn xu hướng đi dần lên CNXH thông qua nhiều nấc trung gian và
trình độ phát triển, nhất là qua hình thức CNTB nhà nước kiểu mới, như Lênin đã
chỉ ra hay hình thái chế độ DCND mà phát triển đã chỉ dẫn, hoặc những phương
hướng, phương thức và bước đi mà thời kỳ Đổi mới, Đảng ta đã vạch ra.
Tuy nhiên trước đổi mới chúng ta đã sai lầm đốt cháy giai đoạn (cả nhận thức, tâm
thức và hành động) mà đại hội 6 của Đảng đã tự phê phán. Sau năm 1975 có 2 khả
năng, hoặc giữ nguyên tên đảng, tên nước…, nhưng vẫn là phát triển đất nước theo
định hướng xã hội chủ nghĩa. Định hướng xã hội chủ nghĩa, tức là CNXH thật sự
còn ở phía trước. Không thể nóng vội và ngộ nhận. Nhưng những mầm mống của
nó cũng đang hình thành ờ nước ta là thực tế.
Tuy nhiên, khả năng thứ hai là đổi tên Đảng, tên nước như gọi hiện nay, sau năm
1975 như nhận thức hồi đó (cứng, “đỏ quá”- chữ của cụ Hồ). Nhưng tên như hiện
nay nhu Lênin trước đây cũng giải thích là nhằm vào định hướng phát triển, mục
tiêu phát triển và giới hạn ở nước ngoặt chọn con đường phi TBCN, nên nó vẫn có
cái lý của nó. Tên nước hiện nay đã vậy, có cần trở lại tên cũ không? Đổi lại sẽ trở
thành “vấn đề chính trị”(dễ bị lợi dụng) có cần thiết không? Dù tên cũ là rất hay,
nhưng tôi nghĩ là không cần thiết phải trở lại tên ấy. Vấn đề là làm rõ nội dung phát
triển xã hội hiện nay như tinh thần đổi mới đã làm sáng tỏ. Và nhớ lại lời nhận xét
và củng là cảnh báo của Hồ Chí Minh: khi nào tả khuynh hay hữu khuynh thì cách
mạng đều thất bại.

thắn, tâm huyết của các biện giả đã nêu lên một số vấn đề để tranh luận làm sáng tỏ
thêm!
Vấn đề vẫn là phương pháp và cái tâm của chúng ta. Muốn triệt để và đánh giá
đúng các sự vật, hiện tượng (ở đây là tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH và con
đường tiến lên CNXH ở VN) thì cả Các Mác và Hồ Chí Minh đều căn dặn là phải
nghiên cứu tận gốc rễ của vấn đề.