Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
–––––––––––––––––––––
BÙI MẠNH HÙNG
ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ,
TÁI ĐỊNH CƢ VÀ HẬU SINH KẾ KHI NHÀ NƢỚC
THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN CHIÊM HOÁ, TỈNH TUYÊN QUANG
Ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60.85.01.03
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
Bùi Mạnh Hùng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình, sự đóng góp
quý báu của nhiều cá nhân và tập thể.
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC BẢNG viii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VÀ ẢNH ix
1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu của đề tài 2
3. Yêu cầu của đề tài 3
4. Ý nghĩa của đề tài 3
Chƣơng 1: 4
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài 4
1.2. Cơ sở pháp lý của đề tài 5
6
1.3.1. Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế giới 7
1.3.1.1. Ngân hàng thế giới (WB) 7
1.3.1.2. Ngân hàng phát triển Châu á (ADB) 7
1.3.1.3. Trung Quốc 8
1.3.1.4. Australia 10
1.3.1.5. Thái Lan 11
1.3.1.6. Nhận xét, đánh giá 12
1.3.2. Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của Nhà nước Việt Nam 12
1.3.2.1. Một số khái niệm liên quan đến giải phóng mặt bằng 12
1.3.2.2. Nguyên tắc bồi thường và điều kiện được bồi thường về đất 14
1.3.2.3. Bồi thường, hỗ trợ về tài sản 16
1.3.2.4. Chính sách hỗ trợ khi thu hồi đất (Điều 17, Nghị định 69/2009/NĐ-CP) 18
1.3.2.5. Chính sách tái định cư 22
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
, tỉnh Tuyên Quang 39
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
v
3.1.5. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất tại
huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang 41
3.2. Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại 2 dự
án nghiên cứu 42
3.2.1. Các văn bản chính liên quan đến thu hồi đất, thực hiện bồi thường GPMB
2 dự án nghiên cứu 42
3.2.2. Khái quát các dự án nghiên cứu 44
3.2.2.1 Dự án 1: Nhà máy thuỷ điện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang 44
3.2.2.2 Dự án 2: Đường Chiêm Hóa - Trung Hòa - Nhân Lý, huyện Chiêm Hoá,
tỉnh Tuyên Quang. 46
3.2.2.3 Chính sách áp dụng 46
3.2.2.4. Trình tự thực hiện thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư 2 dự án 47
3.2.3. Các nội dung chính trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 2
dự án 47
3.2.3.1. Đối tượng, điều kiện bồi thường, hỗ trợ 47
3.2.3.2. Giá đất để tính bồi thường 47
3.2.3.3. Bồi thường thiệt hại hoa màu, vật kiến trúc, vật nuôi 51
3.2.3.4. Chính sách hỗ trợ 54
3.2.3.5. Thực hiện chính sách tái định cư 57
3.3. Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng
đến đời sống, việc làm và hậu sinh kế của người bị thu hồi đất 59
3.3.1. Kết quả điều tra hộ dân về mức độ thu hồi đất của các hộ gia đình tại 2
dự án 59
61
dân về mặt xã hội 63
NĐ
Nghị định
CP
Chính phủ
TW
Trung ương
ADB
Ngân hàng phát triển Châu á
WB
Ngân hàng thế giới
UBND
Uỷ ban nhân dân
QĐ-UBND
Quyết định của uỷ ban nhân dân tỉnh
TT- BTC
Thông tư Bộ tài chính
TTLB
Thông tư liên bộ
HĐBT
Hội đồng Bộ trưởng
BTNMT
Bộ tài nguyên môi trường
GPMB
Giải phóng mặt bằng
TĐC
Tái định cư
CNH
Công nghiệp hoá
HĐH
Hiện đại hoá
trong thực hiện 2 dự án 60
Bảng 3.12. Phương thức sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ của các hộ dân thuộc 2
dự án 61
Bảng 3.13. Thu nhập bình quân của hộ dân trước và sau khi dự án thu hồi đất 62
63
khi thu hồi đất
thực hiện dự án 64
65
Bảng 3.17. Tình hình tiếp cận các cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội sau khi thu hồi đất 65
Bảng 3.18. Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất thuộc 2
Dự án 67
Bảng 3.19. Tình trạng việc làm của số người trong độ tuổi lao động trước và
sau khi thu hồi đất tại 02 Dự án 68 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ix
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VÀ ẢNH
Biểu đồ 3.1. Tỷ trọng các ngành kinh tế huyện Chiêm Hoá năm 2013 35
Hình 3.1. Bản đồ địa giới hành chính huyện Chiêm Hoá 32
Ảnh 3.1. Công trình thuỷ điện Chiêm Hoá 84
Ảnh 3.2. Vùng lòng hồ thuỷ điện Chiêm Hoá 84
Ảnh 3.3. Cuộc sống các hộ dân trước khi thu hồi tại thôn Nghe, xã Hùng Mỹ
công trình Nhà máy thuỷ điện Chiêm Hoá 85
Ảnh 3.4. Hộ gia đình sử dụng tiền bồi thường để xây dựng lại nhà mới, tại thôn
Nghe, xã Hùng Mỹ sau khi thu hồi công trình Nhà máy thuỷ điện
Chiêm Hoá. 85
Ảnh 3.5. Mở mới các tuyến đường vào các hộ dân công trình Nhà máy thuỷ
đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức
tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội và
phần nào ảnh hưởng đến lòng tin của người dân đối với các chính sách của nhà
nước. Nếu việc thu hồi đất bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, về lâu dài
có thể ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia.
Huyện Chiêm Hoá thuộc tỉnh Tuyên Quang là một huyện phát triển kinh tế
với tỷ trọng nông nghiệp cao, kinh tế hộ phụ thuộc phần lớn vào hoạt động sản xuất
nông nghiệp. Trong những năm vừa qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của
tỉnh Tuyên Quang nói chung và huyện Chiêm Hoá nói riêng, nhu cầu sử dụng đất
cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, các công trình kinh tế, thuỷ điện, cụm công nghiệp
ngày càng phát triển. Thực hiện chủ trương chính sách của tỉnh về hợp tác đầu tư,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2
với lợi thế là một huyện có hệ thống sông ngòi phát triển cho ngành năng lượng
điện năng rất lớn, những năm gần đây, huyện Chiêm Hoá đã chấp nhận một số dự
án đầu tư như: Khu công nghiệp An Thịnh; Dự án Nhà máy thuỷ điện Chiêm Hoá;
Dự án xây dựng đường Quốc Lộ 279; Đường Chiêm Hóa - Trung Hòa - Nhân Lý,
huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang; Nâng cấp tỉnh lộ 187 từ Đài Thị đến Kéo
Mác thuộc dự án kết nối giao thông các tỉnh miền núi phía Bắc, huyện Chiêm Hóa
đất nông nghiệp bị thu hẹp nhiều người dân thiếu đất hoặc không còn đất để canh
tác. Mặc dù quá trình thu hồi đất, UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành nhiều
chính sách cụ thể đối với người dân bị thu hồi đất về các vấn đề như bồi thường, hỗ
trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ tái định cư…
Tuy nhiên, trên thực tế một bộ phận không nhỏ nông dân bị mất đất được đền
bù bằng tiền chưa định hướng ngay được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định
cuộc sống; chỉ một phần được đào tạo nghề, còn đại đa số không có việc làm hay có
việc làm nhưng chưa ổn định, thu nhập thấp. Đời sống của nông dân vốn đã thấp
kém, nay bị mất đất lại càng khó khăn thêm. Để giải quyết những bức xúc trong vấn
hưởng đến sử dụng đất.
- Xác định đúng các nguyên nhân tồn tại khi Nhà nước thu hồi đất;
- Đưa ra được các giải pháp cụ thể trong việc tổ chức thực hiện các dự án
trên địa bàn nghiên cứu;
4. Ý nghĩa của đề tài
- Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ
sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước và
sau khi bị Nhà nước thu hồi đất, góp phần phát hiện những tồn tại, đóng góp cho
việc hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho chính sách bồi thường GPMB và giúp
cho việc thực hiện chính sách có hiệu quả, góp phần xây dựng một nền công - nông
nghiệp bền vững nhằm cải thiện cuộc sống của mọi người dân trong một xã hội văn
minh, hiện đại;
- Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết vấn đề thực tiễn bức
xúc đang đặt ra hiện nay ở huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang, kết quả nghiên
cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương khác. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
Nhà nước ta đã ý thức được rất sớm việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu
hồi đất, đã có những văn bản quy định, hướng dẫn việc thực hiện từ những thập kỷ
60 của thế kỷ trước. Đến nay tổng kết lại công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
cũng đã đạt những hiệu quả nhất định, giải quyết được rất lớn mặt bằng cho công
cuộc xây dựng đất nước hiện đại. Đẩy nhanh công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại
hóa (CNH-HĐH), bên cạnh đó vẫn đảm bảo quyền và lợi ích của người bị thu hồi
đất, giúp sử dụng tiết kiệm và đúng mục đích quỹ đất hiện có. Đã thể hiện được tính
bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện
quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày
02/7/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của
Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/ 5/2007 của Chính phủ.
- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ về việc quy
định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư;
- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và
Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục
thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất;
- Quyết định số 16/2009/QĐ-UBND ngày 21/10/2009 của UBND tỉnh Tuyên
Quang về việc Ban hành Quy định về trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an
ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn
tỉnh Tuyên Quang;
- Quyết định số 19/2009/QĐ-UBND ngày 29/10/2009 của UBND tỉnh Tuyên
Quang về việc quy định Chính sách hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát
triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang;
- Quyết định số 22/2011/QĐ-UBND ngày 31/10/2011 của UBND tỉnh về việc
Ban hành Đơn giá bồi thường thiệt hại về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắn
liền với đất bị thu hồi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế theo quy định của
pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang;
định đời sống nhân dân, tình hình chính trị, thể hiện tính đúng đắn trong công cuộc
đổi mới.
Nhằm đáp ứng thực tế khách quan tốc độ phát triển CNH-HĐH nhanh đòi hỏi
chính sách bồi thường, hỗ trợ của chúng ta phải luôn hoàn thiện để đáp ứng với thực tiễn.
1.3.1. Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế giới
1.3.1.1. Ngân hàng thế giới (WB)
Hầu hết các dự án được tài trợ bởi vốn vay của ngân hàng Thế giới (WB) đều
có chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do các dự án này đưa ra. Chính
sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của tổ chức này có nhiều khác biệt so với luật,
quy định, chính sách của nhà nước Việt Nam nên có những khó khăn nhất định,
nhưng bên cạnh cũng có những ảnh hưởng tích cực tới việc hoàn thiện chính sách
bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu hồi đất của Việt Nam [14].
Tất cả mọi vấn đề kinh tế, xã hội phát sinh từ việc thu hồi đất gây ra cho
người bị thu hồi đất đều được chính sách của WB quan tâm. Trong công tác bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư thì vấn đề tái định cư được WB quan tâm nhiều hơn,
hỗ trợ những người bị ảnh hưởng trong suốt quá trình tái định cư, từ việc tìm nơi ở
mới thích hợp cho một khối lượng lớn chủ sử dụng đất phải di chuyển, tổ chức các
khu tái định cư, trợ giúp chi phí vận chuyển, xây dựng nhà ở mới, đào tạo nghề
nghiệp, cho vay vốn phát triển sản xuất, cung cấp các dịch vụ tại khu tái định cư.
1.3.1.2. Ngân hàng phát triển Châu á (ADB)
Khung chính sách của Ngân hàng phát triển Châu á được xây dựng với mục
tiêu tránh việc tái định cư bắt buộc bất cứ khi nào có thể được hoặc giảm thiểu tái
định cư nếu không thể tránh khỏi di dân; đảm bảo những người phải di chuyển được
giúp đỡ để ít nhất họ cũng đạt mức sống sung túc như lẽ họ sẽ có được nếu không
có dự án hoặc tốt hơn [15].
Với các nguyên tắc cơ bản là:
- Cần tránh hoặc giảm thiểu tái định cư bắt buộc và thiệt hại về đất đai, công
trình, các tài sản và thu nhập bằng cách khai thác mọi phương án khả thi.
- Tất cả các hộ đều được quyền đền bù theo giá thay thế cho tài sản, thu nhập
và các công việc sản xuất, kinh doanh bị ảnh hưởng, được khôi phục đủ để cải thiện
thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng theo các
hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất (cấp đất), giao đất có thu tiền sử
dụng đất và cho thuê đất.
Đất thuộc diện được cấp bao gồm đất sử dụng cho cơ quan nhà nước, phục
vụ mục đích công cộng, xây dựng cơ sở hạ tầng và phục vụ cho mục đích quốc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
9
phòng, an ninh. Đất sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh thì được Nhà nước
giao đất theo hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc là cho thuê đất.
Trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng để sử dụng
vào mục đích công cộng, lợi ích quốc gia thì Nhà nước có chính sách bồi thường
và tổ chức TĐC cho người bị thu hồi đất.
Vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung
Quốc quy định như sau:
Về thẩm quyền thu hồi đất: Chỉ có Chính phủ (Quốc vụ viện) và chính quyền
tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có quyền thu hồi đất. Quốc vụ viện có thẩm
quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất
khác. Dưới hạn mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra
quyết định thu hồi đất. Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu
tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước.
Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật đất đai Trung Quốc quy định, người
nào sử dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường. Phần lớn tiền bồi thường
do người sử dụng đất trả. Tiền bồi thường bao gồm các khoản như lệ phí sử dụng
đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi. Ngoài
ra, pháp luật đất đai Trung Quốc còn quy định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho
người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề
mới khi bị mất đất nông nghiệp, khoảng từ 442.000-2.175.000 nhân dân tệ/ha.
Các khoản phải trả cho người bị thu hồi đất gồm tiền bồi thường đất đai, tiền
đất đai. Chủ sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế theo di chúc
mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích luỹ đất đai.
Theo luật của Australia 1989 có hai loại thu đất, đó là thu đất bắt buộc và thu
đất tự nguyện.
Thu hồi đất tự nguyện được tiến hành khi chủ đất cần được thu hồi đất.
Trong thu hồi đất tự nguyên không có quy định đặc biệt nào được áp dụng mà việc
thoả thuận đó là nguyên tắc cơ bản nhất. Chủ có đất cần được thu hồi và người thu
hồi đất sẽ thoả thuận giá bồi thường đất trên tinh thần đồng thuận và căn cứ vào thị
trường. Không có bên nào có quyền hơn bên nào trong thoả thuận và cũng không
bên nào được áp đặt đối với bên kia.
Thu hồi đất bắt buộc được Nhà nước Australia tiến hành khi Nhà nước có
nhu cầu sử dụng đất cho các mục đích công cộng và các mục đích khác. Thông
thường, nhà nước có được đất đai thông qua đàm phán.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
11
Trình tự thu hồi đất bắt buộc được thực hiện như sau: Nhà nước gửi cho các
chủ đất một văn bản trong đó nêu rõ mục tiêu thu hồi đất vì các mục đích công
cộng. Văn bản này gồm các nội dung chính như cơ quan muốn thu hồi đất, miêu tả
chi tiết mảnh đất, mục đích sử dụng đất sau khi thu hồi và các giải thích vì sao
mảnh đất đó phù hợp với mục tiêu công cộng đó. Chủ sở hữu mảnh đất có thể yêu
cầu Bộ trưởng Bộ Tài Chính và quản lý xem xét lại vấn đề thu hồi đất. Nếu chủ sở
hữu vẫn chưa hài lòng thì có thể tiếp tục yêu cầu trọng tài phúc thẩm hành chính
phán xử. Trọng tài phúc thẩm hành chính không thể xem xét tính đúng đắn về quyết
định của Chỉnh phủ nhưng có thể xem xét các vấn đề liên quan khác. Nhà nước
thông báo rộng rãi quyết định thu hồi đất và chủ sở hữu đất phải thông báo cho bất
kỳ ai muốn mua mảnh đất đó về quyết định thu hồi đất của Chính phủ. Sau đó, Nhà
nước sẽ ban hành quyết định thu hồi đất và thông báo trên báo chí. Chủ sở hữu đất
nhận được thông báo khuyên tiến hành các thủ tục yêu cầu bồi thường. Chủ sở hữu
đất đai. Việc thu hồi đất, trung thu đất và bồi thường thiệt hại về đất tại mỗi quốc
gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó quy định.
Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của một số nước và các tổ
chức ngân hàng quốc tế, Việt Nam chúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục
hòan thiện chính sách bồi thường GPMB ở một số điểm sau:
- Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá đất để bồi
thường GPMB nói riên;
- Thực hiện thống nhất trình tự, thủ tục thực hiện và thực hiện tốt quy định
về thẩm định, phê duyệt, giám sát thực hiện phương án bồi thường, giải phóng mặt
bằng; quan tâm hơn nữa tới việc quy hoạch và xây dựng nơi tái định cư, tạo việc
làm của người có đất bị thu hồi; xử lý hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa người sử
dụng đất, Nhà nước và nhà đầu tư.
1.3.2. Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của Nhà nước Việt Nam
1.3.2.1. Một số khái niệm liên quan đến giải phóng mặt bằng
Luật Đất đai năm 2003 được thông qua ngày 26/11/2003 tại kỳ họp thứ 4
Quốc hội khoá IX trên cơ sở Nghị quyết về việc tiếp tục đổi mới chính sách pháp
luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước của Hội nghị lần thứ 7
Trung ương Đảng khoá IX. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới đó, Luật đất đai năm 2003
đã được ban hành có phạm vi điều chỉnh bao quát với rất nhiều nội dung mới, trong
đó tập trung vào các vấn đề trong quản lý sử dụng đất đai.
Sau khi Luật đất đai 2003 được ban hành, để đáp ứng thực tiễn Nhà nước đã
ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
13
luật về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, theo
đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư được thể chế tại Nghị định
số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ quy định về bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, hiện tại đây là văn bản quy
* Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi
đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa
điểm mới. [14]
Như vậy, bồi thường thiệt hại là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả
lai tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một
hành vi của một chủ thể khác.
Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan
đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên đất nhất định cho việc
cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó [15].
Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng từ khi thành lập Hội đồng giải
phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư.
1.3.2.2. Nguyên tắc bồi thường và điều kiện được bồi thường về đất
* Nguyên tắc bồi thường
Nguyên tắc bồi thường được quy định tại Điều 6, Nghị định số 197/2004/NĐ-
CP có nội dung:
- Người bị nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện quy định tại Điều 8 Nghị
định 197/2004/NĐ-CP thì được bồi thường, trường hợp không đủ điều kiện bồi
thường thì UBND tỉnh xem xét để hỗ trợ.
- Người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường
bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng hoặc bồi thường bằng tiền.
Trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về
giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền.
- Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà
chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp
luật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi
thường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách Nhà nước. Trường hợp các khoản nghĩa vụ tài
chính về đất đai phải nộp lớn hơn hoặc bằng tiền bồi thường đất thì số tiền được trừ
tối đa bằng số tiền bồi thường đất.
* Điều kiện được bồi thường
Điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 8, Nghị định số 197/2004/NĐ-
Đối với đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân được quy định tại điều 10
Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Điều 43 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP:
- Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi được bồi
thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất để bồi thường thì được
bồi thường bằng tiền tính theo giá đất cùng mục đích sử dụng.
- Đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư, đất vườn ao liền kề với đất ở
trong khu dân cư, ngoài việc được bồi thường theo giá đất nông nghiệp cùng mục
Copyright: Tài liệu đại học ©