Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
A - Phần mở đầu
I. Lí do chọn đề tài:
Ở lứa tuổi học sinh tiểu học, trẻ em không những được chăm sóc
sức khỏe, được học tập mà phải cần được thỏa mãn nhu cầu vui chơi.
Vui chơi là hoạt động chủ đạo thông qua hoạt động trò chơi, trẻ em
được phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm, quan hệ xã hội nhằm phát
triển toàn diện nhân cách cho trẻ.
Năm học 2008 – 2009 là năm đầu tiên thực hiện chỉ thị
40/2008/CT-BGDĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của BGD – ĐT về việc
phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện – Học
sinh tích cực”. Trong 2 mục tiêu, 5 yêu cầu và 5 nội dung của chỉ thị 40
có nội dung: “Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi
giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của học sinh”.
Ngược dòng thời gian với những người đã từng học tập ở thập kỷ
70, 80 trở về trước. Những trò chơi như u tù, kéo co, thả diều, đánh
chuyền, nhảy dây… Ký ức tuổi thơ còn đọng lại trong ta là sự sảng
khoái, hả hê khi thắng cuộc trò chơi kéo co, sung sướng đến tê người
khi cánh diều no gió, bay bổng của trò chơi thả diều, là sự ú tim hồi
hộp của trò chơi trốn tìm.
Có lẽ những kỉ niệm thời thơ ấu gắn liền với những trò chơi hấp
dẫn, lôi cuốn của trẻ thơ. Tiếc rằng, những trò chơi hồn nhiên ấy đang
dần mai một, ngày càng bị lãng quên. Ngày nay, trước sự bùng nổ của
công nghệ số, trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, quá trình
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
1
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
đô thị hóa và sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, những
trò chơi dân gian trở nên xa lạ đối với trẻ thơ. Thay vào đó là những trò
chơi điện tử mang tính bạo lực, nguy hiểm. Các hàng trò chơi điện tử
mọc lên nhan nhản từ miền ngược đến miền xuôi mà khách hàng ở đây

còn hạn chế, khả năng ứng xử trước các tình huống không linh hoạt.
- Giáo viên chưa tạo môi trường nhằm kích thích trẻ hứng thú khi vui
chơi, chưa nắm được nội dung các trò chơi dân gian.
3. Số liệu thống kê:
Khi xây dựng đề tài này tôi đã tìm hiểu khả năng nhận biết của học
sinh qua khảo sát và đề ra một số tiêu chí của học sinh về các trò chơi dân
gian như sau:
* Đối tượng nghiên cứu: học sinh lớp 5 Ba ở trường Tiểu học Xuân
Thạnh – Huyện Thống Nhất – Tỉnh Đồng Nai.
* TSHS: 30
Ham thích trò chơi dân gian 25/30
Hiểu biết về trò chơi dân gian 12/30
Mạnh dạn, tự tin khi tham gia trò
chơi
15/30
Thể hiện tinh thần đoàn kết 25/30
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
3
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
Biết tự tổ chức trò chơi 10/30
Sáng tạo trong khi chơi trò chơi 8/30
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
4
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
B - Phần nội dung
I. Cơ sở lý luận:
Trò chơi dân gian là vốn quý của dân tộc đã gắn liền với đời sống lao
động và các hội hè, đình đám của nhân dân. Trò chơi vừa thể hiện tính
sáng tạo của người lao động vừa là giải trí sau những ngày lao động mệt
nhọc, bày tỏ niềm vui mùa bội thu, hay chiến thắng thiên nhiên,… Trò

nhau hơn bởi những trò chơi có tính hài hước dí dỏm thể hiện sự tương tác
khi chơi.
Trò chơi dân gian được gắn liền với môi trường sống. Nó thường
đơn giản, dễ chơi, vật dụng dễ tìm, không tốn tiền, dễ tổ chức dù trong
không gian hẹp như góc sân, lớp học. Tất cả những trò chơi có chung một
mục đích là rèn luyện sức khỏe, nhanh tay, tinh mắt, sáng tạo, khéo léo,
vun đắp tình cảm hồn nhiên vô tư cho trẻ, nhất là trẻ đang độ tuổi tiểu học.
II. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
Từ những thực trạng nêu trên, ngay từ đầu năm học 2010 - 2011 tôi
đã suy nghĩ và tìm ra nhiều biện pháp áp dụng thành công trong việc đưa
“Trò chơi dân gian vào trường học – kích thích hứng thú học sinh học
tập”.
1. Biện pháp I: Sưu tầm và chọn lọc các trò chơi các trò chơi phù
hợp với học sinh.
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
6
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
Như chúng ta đã biết, trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú, đa
dạng nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với học sinh. Vì thế,
giáo viên nên có sự cân nhắc lựa chọn cho phù hợp nếu không sẽ không
đạt hiệu quả mà còn phản tác dụng giáo dục. Ngoài vốn hiểu biết sẵn có,
tôi còn tìm hiểu thêm trên mạng, trong sách báo, cẩm nang 100 trò chơi
dân gian Việt Nam,… Sau khi sưu tầm các trò chơi, tôi phân loại và giới
hạn một số trò chơi cụ thể như sau:
Trò chơi luyện tinh mắt dẻo
chân
Trồng nụ trồng hoa, nhảy lò cò,
nhảy dây, đá cầu, bắn bi, nu na nu
nống,…
Trò chơi luyện sự phán đoán

Ví dụ:
+ Chơi chuyền:
“Chuyền chuyền một…
một một đôi …”
+ Kéo cưa lừa xẻ:
“Cù cưa cút kít. Làm ít
ăn nhiều …”
+ Nhảy lò cò: “ Nhảy lò cò…Cho cái giò nó khỏe…”
+ Tập tầm vông: “Tập tầm vông tay không tay có…”
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
8
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
2. Biện pháp II: Qui định thời gian tổ chức chơi.
Không phải trong giờ ra chơi nào cũng tổ chức trò chơi dân gian, nếu
tổ chức thường xuyên e rằng quỹ thời gian không cho phép. Tùy tình hình
thực tế và thời tiết, tôi qui định lớp tổ chức trò chơi vào những giờ giải lao
hay vào tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp.
Lên lịch trò chơi cụ thể từng tháng:
Thời gian Trò chơi
Tháng 9, 10 Kéo co, ô ăn quan, kéo cưa lừa
xẻ, đá cầu, rồng rắn lên mây
Tháng 11, 12 Chơi chuyền, kéo co, trồng hoa
trồng nụ, nhảy lò cò, nhảy ô tiếp sức
Tháng 1, 2, 3 Cờ gánh, bịt mắt bắt dê, tập tầm
vông, cướp cờ, bắn bi
Tháng 4, 5 Ôn luyện các trò chơi đã biết
Kế hoạch tổ chức các trò chơi: Dựa vào lịch trò chơi đã đề ra, giáo
viên cho học sinh tìm hiểu lồng ghép vào tiết sinh hoạt cuối tuần các trò
chơi mà giáo viên đã chuẩn bị phổ biến và cho học sinh chơi vào tuần kế
tiếp.

Vì vậy trong quá trình tổ chức trò chơi, tôi thường quan tâm đến các mức
độ tham gia của học sinh từ thấp đến cao:
 Giáo viên chọn, hướng dẫn và tổ chức trò chơi.
 Giáo viên chọn và hướng dẫn trò chơi, còn học sinh tự tổ chức trò
chơi.
 Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu và tự tổ chức
trò chơi.
 Học sinh tự chọn, tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi.
c) Nguyên tắc 3: Đảm
bảo tổ chức trò chơi được
tự nhiên, không gò ép.
Khi tổ chức các trò
chơi tôi thường giúp học sinh
tham gia một cách tự nhiên,
không gò ép, các em được
vui chơi thoải mái.
d) Nguyên tắc 4: Bảo đảm luân phiên các trò chơi một cách hợp
lý.
Đối với học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ định và hứng thú
chưa thật bền vững. Do đó tôi không tổ chức một trò chơi quá dài mà căn
cứ vào yêu cầu giáo dục, căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của học sinh để
lựa chọn trò chơi thích hợp, để có thể luân phiên nhau, giúp học sinh
chuyển hướng chú ý và hứng thú một cách hợp lý.
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
11
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
e) Nguyên tắc 5: Bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua
đồng đội.
Trong khi tổ chức cho học
sinh chơi các trò chơi có tính

- Nêu rõ cách chơi, hiệu lệnh, phân việc, cách thức làm việc.
- Công bố trọng tài (có thể là giáo viên cùng với học sinh trong lớp).
- Tiến hành trò chơi: Hô hiệu lệnh dứt khoát cho các nhóm đồng loạt
tiến hành. Trọng tài chú ý quan sát, điều chỉnh, giúp đỡ các thành viên về
cách chơi, kịp thời uốn nắn những lệch lạc.
* Kết thúc trò chơi:
Trọng tài (GV) tập hợp học sinh để nhận xét, đánh giá chung (cá
nhân và nhóm hoặc tổ), cho học sinh tham gia đánh giá.
- Làm một số động tác thư giãn (nếu chơi trò vận động).
- Tính tổng điểm của từng nhóm và công bố kết quả.
- Tuyên dương học sinh, đặc biệt là cá nhân (nhóm) có cố gắng.
4. Biện pháp IV: Hãy hòa mình với thế giới trẻ thơ:
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
13
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
- Để tạo hứng thú cho
học sinh, giáo viên nên chủ
động thay đổi trò chơi một
cách hợp lý để không gây
nhàm chán. Trò chơi phải
thay đổi tùy theo địa điểm
chơi, không gian chơi. Trò
chơi không lặp đi lặp lại
nhiều lần và giáo viên phải có kỹ năng tổ chức trò chơi là hòa mình với trẻ
con, cùng chơi với các em như người bạn lớn.
- Trong trò chơi, người quản trò rất quan trọng, cuộc chơi có hào
hứng hấp dẫn hay không là nhờ sự khéo léo, linh hoạt nhạy bén của ngưởi
quản trò.
- Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh, tôi luôn gần gũi,
động viên, vui vẻ cởi mở tạo không khí vui tươi hào hứng bằng dáng vẻ

- Người đứng làm đầu của rồng rắn trả lời: Rồng rắn đi lấy thuốc để
chữa bệnh cho con.
- Thầy thuốc hỏi: Con lên mấy?
- Trả lời: Con lên một.
- Thầy thuốc: Thuốc chẳng hay!
- Con lên hai.
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
15
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
- Thầy thuốc: Thuốc chẳng hay!
Cứ thế cho đến: Con lên mười.
- Thầy thuốc: Thuốc hay
vậy.
Kế đó thì thầy thuốc đòi
hỏi:
- Xin khúc đầu
- Những xương cùng
xẩu.
- Xin khúc giữa.
- Những máu cùng me.
- Xin khúc đuôi.
- Tha hồ mà đuổi.
Lúc đó thầy thuốc phải tìm cách làm sao mà bắt cho được người cuối
cùng trong hàng.
Ngược lại, thì người đứng đầu phải dang tay chạy, cố ngăn cản
không cho người thầy thuốc bắt được cái đuôi của mình, trong lúc đó cái
đuôi phải chạy và tìm cách né tránh thầy thuốc. Nếu thầy thuốc bắt được
người cuối cùng thì người đó phải ra làm thầy thuốc.
Nếu đang chơi dằng co giữa chừng mà rồng rắn bị đứt ngang thì tạm
ngừng để nối lại và tiếp tục trò chơi.

Mạnh dạn, tự tin khi tham gia trò
chơi
27/30
Thể hiện tinh thần đoàn kết 28/30
Biết tự tổ chức trò chơi 23/30
Sáng tạo trong khi chơi trò chơi 20/30
V. Bài học kinh nghiệm:
Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học là ham thích sự vui nhộn,
thích khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là các trò chơi. Các em muốn
hòa mình vào các trò chơi tìm sự thoải mái thư giản sau tiết học căng
thẳng. Nhưng cũng mau nhàm chán nếu các trò chơi đơn điệu, không hấp
dẫn lôi cuốn.
Trong thực tế từ nhiều năm qua, giờ giải lao học sinh chỉ hay chơi tự
do như chạy nhảy đuổi nhau, có khi lại nghịch đất, hoặc chơi trò chơi
thường khô khan, gò ép, lặp đi lặp lại nhiều lần không theo chủ đề nên dễ
gây nhàm chán. Do đó người tổ chức (GV) phải thường xuyên thay đổi các
trò chơi. Mặc dù đã lên kế hoạch trò chơi cụ thể từng tháng. Tuy nhiên,
GV có thể thay đổi trò chơi để phù hợp với điều kiện thời tiết, sân bãi….
VI. Kết luận:
Đối với trẻ thơ, những trò chơi dân gian là một trong những yếu tố
hình thành nên bản sắc văn hóa dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế gới
tinh thần, là nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã
hội. Bởi vì nó có sức hấp dẫn, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các em. Tổ
chức cho các em chơi các trò chơi dân gian là phương tiện giúp các em
phát triển ngôn ngữ, phát triển tình cảm, đạo đức, tình đoàn kết, mở rộng
nhận thức, tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước. Bằng những biện
Sáng kiến kinh nghiệm Hoàng Thị Phương Thảo
18
Đưa trò chơi dân gian vào tiết HĐNGLL
pháp tích cực có đầu tư nghiên cứu, khắc phục những hạn chế nhất định.