PHÒNG GD-ĐT HUYỆN EAH’LEO
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI: ĐƯA TRÒ CHƠI DÂN GIAN VÀO GIỜ RA CHƠI Ở
TRƯỜNG TIỂU HỌC

NGƯỜI THỰC HIỆN: HỒ XUÂN Á
ĐƠN VỊ: TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN
EaWy,
EaWy,Tháng
Tháng22năm
năm2012
2012
1


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

N

gày nay công nghệ thông tin phát triển, trò chơi điện tử đã xâm nhập vào
từng gia đình khiến cho tuổi trẻ học đường có thể ngồi hàng giờ trên máy vi

tính. Phần lớn là những trò chơi mang tính bạo lực cảm giác mạnh như đấm đá võ
thuật, bắn, chém giết... khiến cho tâm hồn trẻ thơ trong trắng trở nên hung hãn và
tàn bạo. Chính vì vậy mà nạn bạo lực học đường hình thành làm cho không ít gia
đình và nhà trường băn khoăn lo lắng.
Trước đây công nghệ thông tin chưa phát triển, trò chơi điện tử chưa thâm
nhập rộng rãi vào đất nước chúng ta, thế hệ học trò như chúng tôi ngày ấy mỗi khi

Toản xã Eawy huyện Eahleo tỉnh Đăk Lăk.
4. Khách thể nghiên cứu.
Qúa trình vui chơi hoạt động, vui chơi giải trí của học sinh trong trường
Trường Tiểu học Trần Quốc Toản.
Cách 1: Nếu trường Trường Tiểu học Trần Quốc Toản tích cực tổ chức các trò chơi
dân gian vào các hoạt động ngoại khoá, giờ ra chơi thì sẽ giúp các em học sinh
được thư giãn, tăng cường tinh thần đoàn kết cũng như năng lực hoạt động nhóm.
Cách 2: Nếu trường Trường Tiểu học Trần Quốc Toản tổ chức hoạt động trò chơi
dân gian trong lớp học dưới sự hướng dẫn giáo viên các em học sinh sẽ được nâng
cao khả năng làm việc độc lập khi được làm những đồ chơi dân gian đơn giản.
Cách 3: Nếu trường Trường Tiểu học Trần Quốc Toản tích cực vừa tổ chức trò chơi
dân gian trong hoạt động ngoại khoá, vừa lồng ghép các hoạt động trên lớp thì hiệu
quả giáo dục rất cao. Các em học sinh sẽ được thư giãn, nâng cao khă năng tư duy,
sáng tạo. Được hiểu thêm về một nét văn hoá dân tộc, thêm yêu quê hương đất
nước mình.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu.

3


Chúng ta đang xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà
bản sắc Dân tộc.Thiết nghĩ ngoài sự đầu tư của nhà nước cho những môn thể
thao vua, cũng cần nghiên cứu đầu tư nhằm khôi phục lại các trò chơi dân gian.
6. Phương pháp nghiên cứu


Đọc, nghiên cứu các tài liệu lí thuyết




truyền thống Việt Nam- một nền văn hoá độc đáo và giàu bản sắc, bồi đắp thêm
tình yêu gia đình, quê hương đất nước.
c. Vai trò, ý nghĩa của việc đưa trò chơi dân gian vào trường học
 Trong sân chơi đơn giản, thông qua trò chơi dân gian là một cách giúp các em
học sinh có được không gian chơi đùa bổ ích và lành mạnh.
 Tổ chức hoạt động vui chơi đảm bảo tính tích cực, bổ ích. Giúp học sinh vừa rèn
luyện sức khoẻ, khơi dậy trí thông minh, sáng tạo, sự ham học hỏi.
 Giáo dục các em học sinh, bảo tồn nét văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

4


CHƯƠNG 2 :THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN CHO
HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN

1. Thực trạng về tình hình cơ sở vật chất ở trường Tiểu học Trần Quốc Toản:
Trường Tiểu học Trần Quốc Toản đã được công nhận chuẩn Quốc gia mức
độ I năm học 2009- 2010. Nhà trường đã liên tục đầu tư xây dựng, tu bổ cơ sở vật
chất, mua sắm trang thiết bị, đồ dùng phục vụ cho công tác dạy và học nói chung.
Đặc biệt nhà trường có khuôn viên rộng rãi, sạch sẽ, thoáng mát rất phù hợp cho
việc tổ chức các trò chơi dân gian. Tuy nhiên vẫn còn một số ít trò chơi chưa được
bổ sung đồ dùng kịp thời.
2. Thực trạng về việc tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học Trần Quốc
Toản:
Lâu nay, nói đến trò chơi dân gian, thường chỉ xuất hiện ở các lễ hội mang
tính truyền thống của dân tộc. Việc đưa loại hình trò chơi này vào các trường phổ
thông theo tinh thần chỉ đạo của Bộ GD & ĐT là một nội dung còn khá mới mẻ.
Đối với trường Tiểu học Trần Quốc Toản, đa số giáo viên đều có nhận thức
đúng đắn về vai trò và tác dụng của trò chơi dân gian trong giáo dục. Song lại
thiếu kinh nghiệm và vốn kiến thức cần thiết trong công tác tổ chức trò chơi dân

Để thực tế hơn về nhu cầu chơi của học sinh trong nhà trường, bước vào năm
học 2010- 2011 tôi đã tiến hành phỏng vấn ngẫu nhiên học sinh một số lớp. Câu hỏi
mà tôi đưa ra là: “Em có thích chơi các trò chơi dân gian không?”.Đa số học sinh
được hỏi đều trả lời là rất thích hoặc thích, một số ít học sinh không có câu trả lời
hay trả lời không thích.
Dưới đây là bảng thống kê kết quả phỏng vấn:
TS Số học sinh Trả lời rất
Trả lời
Trả lơi
Không trả
Lớp
học được phỏng
thích
thích
không thích
lời
sinh
vấn
SL
TL
SL
TL
SL
TL
SL
TL
1B
33
17
12 70,6

2
10
5B
28
22
17 77,3
2
9,1
3
13,6
Từ kết quả trên tôi đã khẳng định được học sinh trường Tiểu học Trần Quốc
Toản rất thích chơi các trò chơi dân gian.
2. Tham mưu cho lãnh đạo nhà trường:
Ngay từ đầu năm học với vai trò là phó hiệu trưởng phụ trách mảng phong trào
của nhà trường,tôi đã chủ động tham mưu cho lãnh đạo nhà trường xây dựng kế
hoạch tổ chức trò chơi dân gian và triển khai cụ thể đến từng đơn vị lớp, đồng thời
phổ biến một cách sâu rộng chủ trương của nhà trường về công tác tổ chức trò chơi
dân gian để giáo viên và học sinh xác định tư tưởng, mục tiêu tập trung thực hiện
tốt kế hoạch mà nhà trường đã đề ra.Tham mưu với lãnh đạo nhà trường kịp thời
mua sắm, bổ sung thêm một số đồ dùng cần thiết phục vụ cho trò chơi dân gian
như: dây kéo co, bao tải, cờ, khăn,từ nguồn kinh phí của nhà trường. Vận động giáo
viên và học sinh tự làm các đồ dùng đơn giản khác để làm phong phú hơn bộ đồ
dùng tổ chức trò chơi dân gian trong nhà trường.
3. Sưu tầm trò chơi dân gian:
Bản thân tôi đã nhiều năm làm Tổng phụ trách Đội nên cũng có nhiều kinh
nghiệm về tổ chức trò chơi dân gian, bên cạnh đó tôi còn luôn tích cực tìm hiểu sưu
tầm từ các nguồn thông tin khác như: Trên mạng Internet, sách báo, các chuyên đề
của ngành giáo dục có liên quan đến trò chơi dân gian, tim hiểu từ những người cao
tuổi.Kết quả tôi đã sưu tầm và lựa chọn được khá nhiều trò chơi dân gian góp phần
cùng các giáo viên khác tạo ra nguồn tư liệu phong phú về các trò chơi dân gian.

thiết cho trò chơi.
2.2 Dạy học sinh đọc thuộc lời ca (đối với những trò chơi có lời đồng dao):
Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi học sinh không
phải chỉ thực hiện các vận động của mình mà các em thường vừa chơi vừa hát hoặc
đọc lời đồng giao nào đó. Các bài đồng dao đó khiến cho không khí chơi vui vẻ,
nhộn nhịp hơn. Mặc dù không phải bài đồng dao nào cũng có ý nghĩa, song bài nào
cũng phù hợp với tư duy hồn nhiên của học sinh Tiểu học. Ví dụ như: Chơi “Chi
chi chành chành”, học sinh hát “Chi chi chành chành- Cái đanh thổi lửa- Con ngựa
chết trương- tam vương ngũ đế” câu hát dường như chẳng có mạch ý nào rõ ràng,
nhưng thiếu nó thì trò chơi không thể tiến hành. Trò chơi chỉ có thể tổ chức khi học
sinh đã thuộc lời đồng dao. Chính vì vậy, tôi thường cho học sinh làm quen với lời
đồng dao của các trò chơi dân gian trước. Khi học sinh đã thuộc lời đồng dao, tôi tổ
chức cho các em chơi các trò chơi tương ứng với lời đồng dao đó. Vì thế, học sinh
đã chơi rất hứng thú và tích cực tham gia chơi.
2.3 Chuẩn bị địa điểm để tổ chức trò chơi:
Mỗi trò chơi dân gian có một cách chơi và luật chơi khác nhau. Có những trò
chơi vân động mang tính tập thể rất cao, thường có số lượng người tham gia chơi
lớn và đòi hỏi địa điểm chơi phải có diện tích rộng như “Kéo co”, “Rồng rắn lên
mây”, “Thả đỉa ba ba”, “Trồng nụ trồng hoa”.
7


Nhưng lại có những trò chơi tĩnh, học sinh hay chơi theo các nhóm như “Chi
chi chành chành”, “Chuyền thẻ”, “Ô ăn quan” Chính vì vậy, giáo viên cần nắm
vững cách chơi, luật chơi, đặc điểm của từng trò chơi để từ đó lựa chọn địa điểm
cho phù hợp trước khi tổ chức trò chơi cho học sinh.
3. Tổ chức các trò chơi phù hợp với tính chất hoạt động.
3.1 Với hoạt động ngoài trời: tận dụng không gian rộng và thoáng của sân trường,
tôi đã tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi vận động nhằm rèn luyện và phát triển
thể lực cho học sinh như "Rồng rắn lên mây", "Bịt mắt bắt dê", "Nhảy dây", "Nhảy



Cả nhóm: Chả có gì ngon
Ông chủ: Cho xin khúc đuôi?
Cả nhóm: Tha hồ mà đuổi.
- Sau câu “Tha hồ mà đuổi”, “ông chủ” chạy đuổi bắt cho được “khúc đuôi” (người
cuối cùng) còn cả nhóm sẽ chạy tránh, người đứng đầu nhóm dang hai tay che chở
cho cả nhóm không bị bắt. Nếu trẻ làm “ông chủ” bắt được “khúc đuôi” thỉ trẻ đổi
vai và chơi lại từ đầu.
* Yêu cầu:
- Cho trẻ chơi liên tục trong khoảng thời gian 10 – 15 phút, không hạn chế số lần
chơi của trẻ.
*Trò chơi : Chơi ô ăn quan

1. CHUẨN BỊ
Bàn chơi: bàn chơi Ô ăn quan kẻ trên một mặt bằng tương đối phẳng có kích
thước linh hoạt miễn là có thể chia ra đủ số ô cần thiết để chứa quân đồng thời
không quá lớn để thuận tiện cho việc di chuyển quân, vì thế có thể được tạo ra trên
nền đất, vỉa hè, trên miếng gỗ phẳng.... Bàn chơi được kẻ thành một hình chữ nhật
rồi chia hình chữ nhật đó thành mười ô vuông, mỗi bên có năm ô đối xứng nhau. Ở
hai cạnh ngắn hơn của hình chữ nhật, kẻ hai ô hình bán nguyệt hoặc hình vòng
cung hướng ra phía ngoài. Các ô hình vuông gọi là ô dân còn hai ô hình bán nguyệt
hoặc vòng cung gọi là ô quan.
Quân chơi: gồm hai loại quan và dân, được làm hoặc thu thập từ nhiều chất liệu
có hình thể ổn định, kích thước vừa phải để người chơi có thể cầm, nắm nhiều quân
bằng một bàn tay khi chơi và trọng lượng hợp lý để khỏi bị ảnh hưởng của gió.
Quan có kích thước lớn hơn dân đáng kể cho dễ phân biệt với nhau. Quân chơi có
thể là những viên sỏi, gạch, đá, hạt của một số loại quả... hoặc được sản xuất công
10


ăn tiếp cả quân ở ô này ... Do đó trong cuộc chơi có thể có phương án rải quân làm
cho người chơi ăn hết toàn bộ số quân trên bàn chơi chỉ trong một lượt đi của mình.
Trường hợp liền sau ô đã bị ăn lại là một ô vuông chứa quân thì người chơi lại tiếp
tục được dùng số quân đó để rải. Một ô có nhiều dân thường được trẻ em gọi là ô
nhà giàu, rất nhiều dân thì gọi là giàu sụ. Người chơi có thể bằng kinh nghiệm
hoặc tính toán phương án nhằm nuôi ô nhà giàu rồi mới ăn để được nhiều điểm và
có cảm giác thích thú.
11


Nếu liền sau đó là ô quan có chứa quân hoặc 2 ô trống trở lên thì người chơi bị
mất lượt và quyền đi tiếp thuộc về đối phương.
Trường hợp đến lượt đi nhưng cả 5 ô vuông thuộc quyền kiểm soát của người
chơi đều không có dân thì người đó sẽ phải dùng 5 dân đã ăn được của mình để đặt
vào mỗi ô 1 dân để có thể thực hiện việc di chuyển quân. Nếu người chơi không đủ
5 dân thì phải vay của đối phương và trả lại khi tính điểm.
Cuộc chơi sẽ kết thúc khi toàn bộ dân và quan ở hai ô quan đã bị ăn hết. Trường
hợp hai ô quan đã bị ăn hết nhưng vẫn còn dân thì quân trong những hình vuông
phía bên nào coi như thuộc về người chơi bên ấy; tình huống này được gọi là hết
quan, tàn dân, thu quân, kéo về hay hết quan, tàn dân, thu quân, bán ruộng. Ô
quan có ít dân (có số dân nhỏ hơn 5 phổ biến được coi là ít) gọi là quan non và để
cuộc chơi không bị kết thúc sớm cho tăng phần thú vị, luật chơi có thể quy định
không được ăn quan non, nếu rơi vào tình huống đó sẽ bị mất lượt.
Đồng dao
Trong cách chơi truyền thống có sử dụng một số bài đồng dao, dưới đây là một bài
trong số đó:
Hàng trầu hàng cau
Là hàng con gái
Hàng bánh hàng trái
Là hàng bà già

Mục đích chơi:
Rèn khéo tay, nhanh mắt, kiên trì.
Một góc sân nhỏ, khô ráo và sạch sẽ.
Dụng cụ chơi:
Một bó que dài 10 cái, mỗi cái dài độ 20cm, vót nhẵn.
Một viên đá hoặc viên đất tròn nhỏ làm hòn tung.(hòn chuyền)
Cách chơi:
Mới đầu là ngồi trên đất, thường là co một chân, một chân duỗi để có thể rải cỗ que
chuyền gối lên duỗi mà chơi.Nếu không khì để tiện xê dịch, phải lấy một que tre
hoặc một đoạn gỗ để trải que gối đầu lên gỗ.
Tay phải cầm cả cổ chuyền và hòn tung, tung hòn đá lên rải các que chuyền xong
lại kịp bắt hòn chuyền và lần lượt tung hòn chuyền rồi nhón que và bắt cho hết 9
bài.(Bài 1 nhón từng que 1,lần lượt tăng lên...,)Đặc biệt là tay vừa chơi, miệng vừa
đọc các bài văn vần thích hợp với từng bài.
Ví dụ: Ba – Lá đa, ba – lá cà; ba – lá lốt, mốt sang tư:tư – củ từ...Cứ thế cho đến hết
bài chín bài mười.Đến bài mười thì tung hòn chuyền và đặt gọn cả cổ chuyền
xuống rồi lấy gọn cả cổ chuyền đó lên tay thì chuyển sang các bài chấm, bài gõ bài
chuyền.
14


_Đến đây có thể đứng dậy mà chơi cho sinh động, dễ dịch chuyển.
_Bài chấm thì tay phải tung hòn chuyền lên cao, cầm cổ chuyền chấm các đầu que
vào bàn tay trái hai cái, miệng nói “chấm chấm một” đồng thời với tay chấm, xong
lại ngửa tay phải đón bắt lấy hòn chuyền.
Làm tiếp “chấm chấm hai” đến “ chấm chấm năm” sau đó chuyển sang bàn gõ.Nếu
vẫn ngồi trên đất thì chấm chấm đầu cỗ que chuyền xuống đất.
Bàn gõ là lấy cỗ que chuyền gõ gõ, đánh nhẹ vào bàn tay trái, trong khi hòn đá rơi
và miệng hát “gõ gõ một”xong rồi bắt lấy hòn chuyền.
Luật chơi:


Cách 1:
Đặc điểm trò chơi:
Rèn luyện thính giác, óc phán đoán. Cần một sân rộng vừa đủ cho số lượng người
chơi
Đối tượng chơi:
Nhi đồng, thiếu nhi
Cách chơi:
Sau khi chơi trò chơi “Tay trắng tay đen” để loại ra 2 người. Hai người đó sẽ chơi
oẳn tù tì, người thua sẽ bịt mắt đi tìm dê, người thắng làm dê.
Những người còn lại đứng thành vòng tròn. Người làm dê phải luôn miệng kêu “be,
be” và né tránh người bị bịt mắt đang tìm cách bắt dê. Người làm dê không được
chạy ra ngoài vòng tròn, nếu phạm luật sẽ bị bịt mắt. Khi nào người bịt mắt bắt
được dê thì thay đổi người khác
Cách 2:

16


Sau khi chơi trò “ Tay trắng tay đen” và “ Oẳn tù tì”, người thua sẽ phải bị bịt mắt
và đi tìm dê, những người khác làm dê chạy nhảy xung quanh.
Những người làm dê phải luôn miệng kêu “be, be” hoặc trêu chọc người bị bắt làm
dê, phải luôn né tránh người bị bịt mắt đang tìm cách bắt dê. Khi nào người bị bịt
mắt chạm vào con dê nào thì người đó bị bịt mắt.
Sau khi dùng khăn tay bịt mắt, mọi người sẽ chạy xung quanh người bịt mắt bằng
cách đập vào vai hay vuốt má người bị bịt mắt rồi chạy khi người đó chụp mình.
Khi người bị bịt mắt chụp được người nào, phải đoán và nói tên người đó. Nếu nói
đúng thì người bị bắt bị bịt mắt, nếu nói sai trò chơi tiếp tục như cũ. Người bị bắt
có thể lừa người bị bịt mắt bằng cách khụy chân xuống giả làm người lùn hoặc
kiễng chân lên cao, cốt làm sao cho người bị bịt mắt không đoán ra mình.

Lưu ý:
- Người điều khiển phải chú ý quan sát cả 2 bên , không được để bên nào “ăn gian”
và phán xử kịp thời.
- Phải nhắc nhở người chơi chủ động kêu ù ù…rồi chạy sang sân bạn, không nên
thụ động đúng ở sân mình.
* Trò chơi :Nhảy bao bố

- Cách chơi: Người chơi chia làm hai đội trở lên, thông thường thì từ hai đến
ba đội, mỗi đội phải có số người bằng nhau. Mỗi đội có một ô hàng dọc để nhảy và
có hai lằn mức: một xuất phát và một mức đích. Mỗi đội xếp thành một hàng dọc.
Người đứng đầu bước vào trong bao bố hai tay giữ lấy miệng bao. Sau khi nghe
lệnh xuất phát người đứng đầu mỗi đội mới nhảy đến mức đích rồi lại quay trở lại
mức xuất phát đưa bao cho người thứ hai. Khi nào người thứ nhất nhảy về đến đích
thì người thứ hai tiếp theo mới bắt đầu nhảy. Cứ như vậy lần lượt đến người cuối
cùng. Đội nào về trước đội đó thắng.
- Luật chơi: Người chơi nào nhảy trước hiệu lệnh xuất phát là phạm luật,
người nhảy chưa đến mức quy định mà quay lại cũng phạm luật. Nhảy chưa đến
đích mà bỏ bao ra cũng phạm luật và có thể bị loại khải trò chơi.
* Trò chơi :Ca sấu lên bờ
18


-Cách chơi: Vạch hai đường vạch cách nhau khoảng 3 mét để làm bờ.Sau
khi oẳn tù tì, người thua sẽ làm cá sấu đi lại giữa hai vạch đó tìm bắt người nào ở
dưới nước hoặc có một chân dưới nước (tức nhảy ra khỏi vạch hoặc thò một chân
qua khỏi vạch). Những người còn lại chia nhau đứng trên bờ( nghĩa là đứng ngoài
hai bên vạch) Chọc tức cá sấu bằng cách đợi cá sấu ở xa thì thoe nột chân xuống
nước hoặc nhảy xuống nước và vỗ tay hát : “Cá sấu, cá sấu lên bờ”. Khi nào cá sấu
quay lại thì nhảy ngay lên bờ.
- Luật chơi: Người nào nhảy lên không kịp bị cá sấu bắt được thì phải thay

mắt bắt dê; chơi ô ăn quan…nhìn những giọt mồ hôi lấm tấm trên gương mặt các
em , nhìn sự hồ hởi bừng lên trong từng ánh mắt của các em học sinh sau mỗi giờ
ra chơi , những người làm quản lý như chúng tôi cảm thấy thật ấm lòng.
2. Bài học kinh nghiệm:
19


Qua nghiên cứu đề tài trên, tôi đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm sau:
Một là: Trò chơi dân gian có tầm quan trọng rất lớn đối với sự phát triển của
học sinh Tiểu học. Trò chơi dân gian vừa giúp học sinh thoã mãn nhu cầu vui chơi,
vừa góp phần nâng cao nhận thức, phát triển các giác quan, tăng cường thể lực,
giúp học sinh trở thành những người lao động tài giỏi trong tương lai.
Hai là: Những học sinh chơi một cách hăng hái, hoạt động nổi bật trong khi
chơi thường cũng chính là những trẻ thông minh, tháo vát và biết tổ chức trong
cuộc sống.
Ba là: Cần phải tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi dân gian để phát triển
ở các em tinh thần tập thể, biết nhường nhịn bạn bè, biết giao lưu, chia sẻ kinh
nghiệm của mình với bạn khác.
Bốn là: Khi tổ chức trò chơi dân gian cho học sinh giáo viên cần tìm hiểu kỹ
cách chơi, luật chơi và chuẩn bị đầy đủ các yếu tố cần thiết để tiến hành trò chơi.
Năm là: Những kinh nghiệm của tôi rất đơn giản, giáo viên có thể dễ dàng
thực hiện.
Sáu là: Bằng việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi dân gian, tôi đã giúp
học sinh thoã mãn nhu cầu vui chơi, đồng thời bảo tồn được di sản văn hoá tốt đẹp
của dân tộc, góp phần thực hiện tốt cuộc vận động “Xây dựng trường học thân
thiện học sinh tích cực”.
3. Kiến nghị:
Đối với trường tiểu học Trần Quốc Toản:
Cần phải giữ vững và phát huy những kết quả đã đạt được trong việc triển
khai đưa trò chơi dân gian vào giờ ra chơi .