ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN KIM LIÊN

NHỮNG GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘI
NGŨ GIÁO VIÊN
TẠI TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HỒNG
HẢI
THÀNH PHỐ HẠ LONG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60.14.05
HÀ NỘI - 2006

78
MỤC LỤC

Mở đầu 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
4. Giả thuyết khoa học 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu 4
6. Phạm vi nghiên cứu 4
7. Phương pháp nghiên cứu 4
8. Cấu trúc luận văn 5
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài 6
1.2. Một số lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu 7
1.2.1. Các khái niệm công cụ 7
1.2.1.1. Đội ngũ giáo viên 7
1.2.1.2. Phát triển đội ngũ giáo viên 10
1.3. Vài nét về Giáo dục Phổ thông và những đăc trưng của đội ngũ giáo
viên trường Trung học cơ sở 15
1.3.1. Vài nét về Giáo dục Phổ thông và Trung học cơ sở 15
1.3.2. Chất lượng đội ngũ giáo viên Trung học cơ sở 16
1.3.3. Số lượng đội ngũ giáo viên 19
1.3.4. Cơ cấu đội ngũ giáo viên 19
1.3.5. Các phương pháp nghiên cứu nội dung phát triển đội ngũ giáo viên 22
1.3.5.1. Các phương pháp theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực. 22
1.3.5.2. Tiếp cận thực tiễn tổ chức 24
1.4. Phương pháp và giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung

80
3.2.1. Biện pháp 1: Quán triệt nhận thức “chuẩn hoá” đối với đội ngũ giáo
viên Trung học cơ sở trong giai đoạn mới cho mọi thành viên của nhà
trường 53
3.2.2. Biện pháp 2: Kế hoạch hoá việc nâng chuẩn cho đội ngũ giáo viên 55
3.2.3. Biện pháp 3: Nâng cao ý thức về vai trò người giáo viên Phổ thông
trong giai đoạn hội nhập hiện nay. 56
3.2.4. Biện pháp 4: Bồi dưỡng kiến thức kỹ năng đổi mới phương pháp dạy
học 58
3.3. Nhóm biện pháp phát triển đội ngũ theo tinh thần phát triển nguồn
nhân lực 60
3.3.1. Biện pháp 5: Biện pháp quy họạch đội ngũ 60
3.3.2. Biện pháp 6: Biện pháp sử dụng đội ngũ 61
3.3.3. Biện pháp 7: Biện pháp tạo môi trường phát triển đội ngũ 62
3.3.4. Biện pháp 8: Lôi cuốn các lực lượng xã hội, lực lượng giáo dục khác
tham gia vào việc xây dựng môi trường hoạt động của giáo viên 63
Kết luận và khuyến nghị 69
1. Kết luận 69
2. Khuyến nghị 72
Tài liệu tham khảo 74


6
GD&ĐT
:
Giáo dục và đào tạo
7
PTTH
:
Phổ thông Trung học
8
PPDH
:
Ph-¬ng ph¸p d¹y häc 1
MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang chuyển sang thời kỳ phát triển mới, đó là thời kỳ
công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước. Trong bối cảnh hội nhập, với xu thế
toàn cầu hóa, cùng với nền kinh tế tri thức, sự bùng nổ của công nghệ thông
tin, nước ta có những thách thức, cũng như vận hội mới. Đảng và nhà nước
ta đã chọn giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ là “quốc sách hàng đầu”,
phát huy yếu tố con người, coi con người là “vừa là mục tiêu, vừa là động

nhà giáo, thông qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu
quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực;
đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước”.
Từ những vấn đề trên đã đặt ra cho ngành GD- ĐT một nhiệm vụ vô
cùng quan trọng và bức bách là nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.
Chất lượng và hiệu quả giáo dục của nước ta trong những năm gần đây tuy
đã có những bước khởi sắc, nhưng chưa đáp ứng được với yêu cầu của thời
kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá và công nghệ thông tin hiện nay. điều đó
đã được chỉ rõ trong nghị quyết trung ương II khoá VIII của Ban chấp hành
Trung ương Đảng: “Giáo dục và đào tạo nước ta còn yếu kém bất cập về cả
qui mô, cơ cấu, nhất là chất lượng và hiệu quả chưa đáp ứng kịp với những
đòi hỏi ngày càng cao về nhân lực của công cuộc đổi mới về kinh tế xã hội
và bảo vệ tổ quốc, thực hiện công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước theo
định hướng xã hội chủ nghĩa”. [3] Chất lượng giáo dục nói chung và chất
lượng dạy học nói riêng cũng còn nhiều hạn chế. Thực tế trong thời gian
qua trường Trung học cơ sở Hồng Hải có nhiều cố gắng về nhiều mặt nhất 3
là công tác bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên để đáp ứng yêu cầu đào
tạo. Song do đặc điểm tình hình nhà trường có nhiều biến động trong
những năm qua và trước những yêu cầu nhiệm vụ hiện tại cũng như thời
gian tới, đội ngũ giáo viên nhà trường còn có những bất cập về số lượng,
chất lượng, về năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng với kinh tế thị
trường.Vì vậy đã có ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả đào tạo. Từ
thực tế và yêu cầu đòi hỏi nhất thiết phải xây dựng và phát triển đội ngũ
giáo viên đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu góp phần
thực hiện mục tiêu của sự nghiệp giáo dục: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân
lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

6. Phạm vi nghiên cứu
- Trọng tâm của luận văn là nghiên cứu các giải pháp xây dựng và
phát triển đội ngũ giáo viên Trung học cơ sở Hồng Hải thành phố Hạ Long
- tỉnh Quảng Ninh từ năm 2005- 2010.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết
Sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý luận: phân tích tổng hợp, hệ
thống hoá, khái quát hoá các tài liệu để xây dựng khung lý thuyết và các
khái niệm công cụ làm luận cứ lý luận cho vấn đề nghiên cứu.
7.2. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: nhằm tổng kết các kinh nghiệm
phát triển đội ngũ giáo viên của trường Trung học cơ sở Hồng Hải. 5
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: nhằm thu thập thông tin từ
đội ngũ cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên của trường Trung học cơ sở về
thực trạng các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên của trường. Phương
pháp này cũng được sử dụng để đánh giá các giải pháp được đề xuất.
- Phương pháp quan sát: Nhằm thu thập thông tin về thực trạng đội
ngũ giáo viên của trường trong giai đoạn vừa qua.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo,
luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài.
Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên của trường Trung
học cơ sở Hồng Hải trong giai đoạn hiện nay.
Chương 3: Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển đội ngũ giáo
viên trường Trung học cơ sở Hồng Hải trong giai đoạn hiện nay.


thực hiện dưới góc độ là nội dung của công tác quy hoạch phát triển giáo
dục của vùng, miền và lãnh thổ. 7
Đặc biệt luận án tiến sỹ đầu tiên của khoa học quản lý GD đã được
bảo vệ thành công tháng 5/2005 tại Khoa Sư phạm ĐHQGHN của NCS
Nguyễn Sỹ Thư [32] “… Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên THCS
của các tỉnh Tây Nguyên đáp ứng yêu cầu phổ cập GD trong bối cảnh mới”
được thực hiện dưới góc độ là nội dung của công tác quy hoạch phát triển
giáo dục của vùng, miền và lãnh thổ.
Khảo sát các nghiên cứu nêu trên, có thể rút ra một số nhận xét như
sau:
- Nghiên cứu về đội ngũ giáo viên được triển khai ở nhiều bình diện
khác nhau và đặc biệt được quan tâm trên bình diện quản lý giáo dục.
- Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên được tập trung vào
hai mảng chính: nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên theo cấp bậc và
ngành học, nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên cho từng cơ sở giáo dục
thuộc bậc, cấp ngành học.
- Chưa có những nghiên cứu cụ thể về đội ngũ giáo viên Trung học
cơ sở của trường Trung học cơ sở Hồng Hải - thành phố Hạ Long.
Như vậy, nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên của nhà trường
là vấn đề được quan tâm nghiên cứu một cách hệ thống.
1.2. Một số lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu
1.2.1. Các khái niệm công cụ
1.2.1.1. Đội ngũ giáo viên
 Giáo viên
Theo luật giáo dục nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, giáo
viên là nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục Phổ thông,
giáo dục nghề nghiệp. [5; tr 56]

9
+ Được nhà trường tạo diều kiện để thực hiện các nhiệm vụ giảng
dạy và giáo dục.
+ Được đảm bảo mọi quyền lợi về vật chất, tinh thần, được chăm sóc
sức khoẻ theo các chính sách, chế độ đối nhà giáo.
+ Được trực tiếp hoặc thông qua tổ chức của mình tham gia quản lý
nhà trường.
+ Được hưởng nguyên lương và phụ cấp khi được cử đi học để nâng
cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
+ Được hưởng các quyền lợi khác theo qui định của pháp luật.
Nhà giáo là nhân tố quyết định chất lượng của giáo dục và được xã
hội tôn vinh. Trong bối cảnh của giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nước hiện nay nhà giáo phải không ngừng trau dồi và rèn luyện năng
lực phẩm chất của mình mới đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của việc
cung cấp nguồn nhân lực, nhân tài mà xã hội mong đợi. Nói cách khác,
việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài mà nhà giáo
thực hiện có mẫu số chung là nhân cách của con người mới của thế hệ trẻ
Việt Nam. Với ý nghĩa này, GV là tấm gương cho người học và họ phải là
mẫu hình nhân cách. Tất cả những điều này phụ thuộc không nhỏ vào chất
lượng của giáo dục, vào “lao động đặc thù” của các nhà giáo.
 Đội ngũ giáo viên:
Theo từ điển Tiếng Việt định nghĩa „„đội ngũ là một tập hợp một số
đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, hợp thành một lực
lượng‟‟.[7] Căn cứ vào đó có thể quan niệm: Đội ngũ giáo viên là những
tập hợp giáo viên được tổ chức thành một lực lượng (có tổ chức), có chung
một lý tưởng, mục đích, nhiệm vụ là tạo ra “sản phẩm GD”, thực hiện mục
tiêu nhà nước- xã hội đề ra cho lực lượng, tổ chức đó. Họ làm theo một kế 10

đánh giá sàng lọc.
Nội dung chủ yếu thứ ba là phát triển đội ngũ, bao gồm việc tạo
môi trường thuận lợi cho đội ngũ phát huy tiềm năng của họ, thực hiện
tốt chế độ chính sách đối với đội ngũ giáo viên, chú ý công tác bồi
duỡng đội ngũ, thưởng phạt rõ ràng, tạo điều kiện cho những cán bộ,
giáo viên có tiềm năng và hoài bão được thăng tiến.
Nội dung của phát triển nhân lực xét trên bình diện xã hội là một
phạm trù rộng lớn. Một số quan điểm nghiên cứu cho rằng: phát triển
nguồn nhân lực bao gồm 3 mặt chủ yếu là giáo dục- đào tạo, sử dụng bồi
dưỡng và đầu tư việc làm.
Phát triển nguồn nhân lực được đặt trong nhiệm vụ quản lý nguồn
nhân lực và là một nội dung quan trọng của quản lý nguồn nhân lực. Có thể
hình dung quan hệ giữa phát triển nguồn nhân lực với quản lý nguồn nhân
lực qua hình 1.1 dưới đây: 12


Môi trường PT
nguồn
nhân lực
- Giáo dục
- Đào tạo
- Bồi dưỡng
- Phát triển
- Nghiên cứu,
phục vụ.
- Tuyển dụng
- Sàng lọc
- Bố trí
- Đánh giá
- Đãi ngộ
- Kế hoạch hoá
sức lao động.
- Mở rộng việc
làm
- Mở rộng qui
mô việc làm
- Phát triển tổ
chức. 13
14


những thuộc tính bản chất của sự vật hiện tượng chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn
định tương đối của sự vật, hiện tượng, hiện tượng phân biệt nó với sự vật,
hiện tượng khác, chất lượng là đặc tính khách quan của sự vật, hiện tượng.
Chất lượng biểu hiển ra bên ngoài qua các thuộc tính. Nó là cái liên kết
các thuộc tính của sự vật lại làm một, gắn bó với một sự vật như một tổng
thể, bao quát toàn bộ một sự vật và không tách khỏi sự vật. Sự vật trong
khi vẫn còn là bản thân nó thì không thể mất chất lượng của nó. Sự thay
đổi chất lượng kéo theo sự thay đổi của sự vật về văn bản. Chất lượng của
sự vật bao giờ cũng gắn với tính qui định về số lưọng của nó và không thể
tồn tại ngoài tính qui định ấy. Mỗi sự vật bao giờ cũng là sự thống nhất
của chất lưọng và số lượng‟‟. Theo chúng tôi, chất lượng là cái tạo nên
phẩm chất, giá trị của một người, một sự vật, sự việc. Đó là tổng thể
những thuộc tính căn bản khẳng định sự tồn tại của một sự vật và để phân
biệt sự vật này với sự vật khác. Như vậy xây dựng và phát triển đội ngũ
giáo viên nói chung Trung học cơ sở nói riêng phải thực hiện trên cả 3
mặt:
- Tăng cường hoàn thiện về số lượng, chất lượng cơ cấu
- Quản lý sử dụng đội ngũ giáo viên
- Tạo động lực và môi truờng cho sự phát triển
1.3. Vài nét về giáo dục Phổ thông và những đăc trƣng của đội ngũ
giáo viên trƣờng Trung học cơ sở
1.3.1. Vài nét về giáo dục Phổ thông và Trung học cơ sở
Mục tiêu GD Phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực
cá nhân, tính năng động sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt 16
nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học
sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống….

giáo viên không đủ năng lực để giảng dạy trên thực tế? cần bồi dưỡng cho
họ hay là áy dụng các biện pháp tổ chức? Việc bố trí giáo viên hiện nay đã
hợp lý chưa, yếu tố đó có làm hiệu quả giáo dục được cao lên không?
Tất cả những vấn đề nêu trên phải được phân tích theo mô hình nhân
cách của người giáo viên với hệ thống phẩm chất và năng lực cụ thể của họ
được xác định trong mô hình (hình 1.1).
-Yêu cầu về phẩm chất của giáo viên nói chúng và giáo viên trường
Trung học cơ sở nói riêng: phẩm chất xã hội, đạo đức, chính trị thế giới
quan, phẩm chất cá nhân, phẩm chất ý chí như: kỷ luật, tự chủ, tính mục
đích, quả quyết, phê phán, cung cách ứng xử như tác phong lễ tiết …
- Yêu cầu về năng lực của giáo viên Trung học cơ sở bao gồm các
năng lực như: khă năng thích ứng năng lực sáng tạo, sự mềm dẻo linh hoạt
trong cuộc sống xã hội; năng lực chủ thể hoá như khả năng biểu hiện tính
độc lập, khả năng biểu hiện cái riêng, bản lĩnh cá nhân; năng lực hành
động: khả năng hành động có mục đích, có điều khiển, chủ động, tích cực,
năng lực giao tiếp, khả năng thiết lập và duy trì quan hệ với người khác:
năng lực sáng tạo nghệ thuật; khả năng cảm nhận, thể hiện và hành động
theo cái đẹp, sáng tạo các giá trị nghệ thuật… 18

DẠY HỌC
CÁC NĂNG
LỰC
GIÁO DỤC
CÁC NĂNG
LỰC TỰ
HOÀN THIỆN 19
1.3.3. Số lượng đội ngũ giáo viên
Số lượng đội ngũ giáo viên được xác định trên cơ sở số lượng học
sinh (biên chế theo đơn vị lớp học) và định mức biên chế theo qui định
của nhà nước.
Khi tính toán số lượng giáo viên của trường Trung học cơ sở cần
quan tâm đến một số vấn đề sau:
Sự thay đổi trong quy mô lớp học (sĩ số học sinh/ lớp học). Sự
thay đổi này sẽ làm ảnh hưởng đến số lượng giáo viên bộ môn.số học
sinh tính theo đơn vị lớp học ở trường Trung học cơ sở đôi khi không sử
dụng theo định mức chung của trường Trung học cơ sở.
1.3.4. Cơ cấu đội ngũ giáo viên
- Cơ cấu theo chuyên môn: Nếu xét tổng thể, đội ngũ giáo viên tại
một trường Trung học cơ sở cụ thể thì cơ cấu này cho biết tổng thể về tỉ
lệ giáo viên của các môn học, sự thừa thiếu giáo viên ở những môn học
đó.
Nếu xem xét đội ngũ giáo viên của một môn học trên tập hợp các
trường thì cơ cấu này cho biết tỉ lệ giáo viên môn học đó ở các trường có
cân đối hay không, số tiết dạy của môn học trong tuần (tính theo tổng số
lớp) trên phân bố giáo viên của môn học đó là hợp lý hay không hợp lý.
- Cơ cấu theo trình độ đào tạo: