56
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HUY PHƯƠNG

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC,
SINH HỌC 12, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC HÀ NỘI - 2012
61
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn
I
Danh mục các bảng
ii
Danh mục các biểu đồ
Iii
MỞ ĐẦU
1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
7
1.1. Cơ sở lí luận của đề tài
7
1.1.1. Khái niệm kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
7
1.1.2. Phân loại các kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong quá trình dạy học
9
1.1.3. Vai trò của kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
10
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài

62
trong quá trình dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12)
2.3.1. Biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc, phân tích sách giáo khoa, tài liệu
tham khảo
25
2.3.2. Biện pháp rèn luyện kĩ năng sử dụng các thao tác tư duy (phân tích
- tổng hợp, đối chiếu - so sánh)
28
2.3.3. Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích tranh ảnh, hình vẽ
31
2.3.4. Biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc và phân tích các bảng biểu cho sẵn
33
2.3.5. Rèn luyện kĩ năng đọc và phân tích tranh sơ đồ, sơ đồ logic
35
2.3.6. Rèn luyện kỹ năng lập bản đồ tư duy
39
2.4. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa cho học sinh
trong dạy học Sinh thái học (Sinh học 12)
43
2.4.1. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
trong nghiên cứu tài liệu mới
43
2.4.2. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để điều khiển quá trình dạy học
48
2.4.3. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để tổ chức hoạt động học tập
48
2.4.4. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để củng cố, vận dụng và nâng cao kiến thức

́
N NGHỊ
103
1. Kết luận
103
2. Khuyến nghị
104
TÀI LIỆU THAM KHẢO
105
PHỤ LỤC
107


 

"Rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức
cho học sinh trong dạy học phần Sinh thái học, Sinh học 12, Trung học phổ thông”.
2. Lịch sử nghiên cứu

nay, Graph  
 
ã 
nh: Ph. ã có
Tuy
a 


 
ã phát huy  

          u, 
Lanh, Lê ình Trung, Lê Vh 
ng
a có công trình nào i s



3. Mục tiêu nghiên cứu

- 
4. Phạm vi nghiên cứu
- 
* Phương pháp thực nghiệm sư phạm
-  


- 

-    

9. Đóng góp mới của đề tài
- 
- 

10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phn i dung chính ca lun
vn c trình bày trong 3 chng:



CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận của đề tài 6
1.1.1. Khái niệm kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
1.1.1.1. Hệ thống hóa kiến thức
- Hệ thống: 
 
- Hệ thống hóa kiến thức






1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
1.2.1. Đặc trưng cơ bản của môn Sinh học


 

u 


7
 

1.2.2. Phân tích cấu trúc nội dung phần Sinh thái học - chương trình Sinh học phổ thông






 

  

1.2.4. Nguyên nhân của thực trạng rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong quá trình dạy học và
học Sinh học 12
Sinh


Các nhóm nhân t sinh thái
Môi tr
Vô
sinh
Hu
sinh
Con
ng
Các
cp 

ng Qun
th Qun

khoa 
- 


CHƢƠNG 2
KỸ NĂNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC
TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC, SINH HỌC 12
2.1. Một số nguyên tắc chỉ đạo việc rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong quá trình dạy học phần
Sinh thái học (Sinh học 12)
2.1.1. Cơ sở khoa học của các nguyên tắc chỉ đạo việc rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong
dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12)
2.1.2. Các nguyên tắc chỉ đạo việc rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong quá trình dạy học phần
Sinh thái học (Sinh học 12)
2.1.2.1. Nguyên tắc thống nhất giữa mục tiêu - nội dung - phương pháp dạy học
2.1.2.2. Nguyên tắc thống nhất giữa toàn thể và bộ phận
2.1.2.3. Nguyên tắc thống nhất giữa cụ thể và trừu tượng
2.1.2.4. Nguyên tắc thống nhất giữa dạy và học
2.1.2.5. Đảm bảo tính chính xác chặt chẽ, phù hợp
2.1.2.6. Đảm bảo nâng dần mức độ từ dễ đến khó
2.2. Xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa kiến thức cho học sinh
Quy trình rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa kiến thức cho học sinh gồm 4 bước cơ bản sau:
Bước 1: Xác định nhiệm vụ học tập.
Bước 2: Phân tích xác định nội dung kiến thức cần hệ thống hoá.
Bước 3: Xác định mối liên hệ giữa các kiến thức.
Bước 4: Hoàn thiện sơ đồ, bảng hệ thống hoá kiến thức.
2.3. Biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức cho học sinh trong quá trình dạy học phần
Sinh thái học (Sinh học 12)
2.3.1. Biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc, phân tích sách giáo khoa, tài liệu tham khảo
2.3.2. Biện pháp rèn luyện kĩ năng sử dụng các thao tác tư duy (phân tích - tổng hợp, đối chiếu - so sánh)
2.3.3. Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích tranh ảnh, hình vẽ

Hình 2.7: Sơ đồ mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể.



-  

“Khái niệm”, bài 47: “Môi trường và các nhân tố sinh thái”.

 




Môi tr


Hình 2.8: Sơ đồ các loại môi trường.
- 


hay quá trình.
2.4.2. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức để điều khiển quá trình dạy học
a3

a1 a2

Môi tr


+


2.4.4. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức để củng cố, vận dụng và nâng
cao kiến thức






 sách giáo
khoa

“Ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật”.


T = ( x - k ) . n

0

o
C thì sau 205 ngày

 sách giáo khoa 11
T = (2 -  12

Hình 2.13: Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức bài "Hệ sinh thái"
theo sơ đồ tư duy.
2.4.6. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức để kiểm tra đánh giá


 
“Mối quan hệ dinh dưỡng”, 
sau:
 
(2) (5)
(1) (3) (6) (8)


13
Bảng 3.1: Các bài dạy thực nghiệm.
STT
Tên bài dạy
Số tiết
1
Môi trng và các nhân t sinh thái
1
2
nh hng ca các nhân t sinh thái lên i
sng sinh vt
1
3
Mi quan h dinh dng
1
4
H sinh thái
1
3.2.2. Phương pháp thực nghiệm
3.2.2.1. Chọn trường thực nghiệm
Chúng tôi ó là tr
tr
 c - ng 
phng.
3.2.2.2. Chọn lớp thực nghiệm
- 

- 

Tnh.

-   
 14
- n 

mà ã 
- 
và trung 

Nh 


Hình 3.4: Biểu đồ tỉ lệ phần trăm điểm trung bình, khá, giỏi
của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

Hình 3.5: Đồ thị đường phân bố tần suất.

Hình 3.6: Đồ thị đường phân bố tần suất tích lũy
(hội tụ lùi ω
i
(≤)%).
3.3.2.2. Phân tích kết quả sau thực nghiệm 15
- Q

n nhóm 








16 
có t


giúp giáo viên h




 
 

2. Khuyến nghị
2.1. 


 .
2.2. 




n
l




Phân tích
xác 











Hoàn


