59
DANH MỤC BẢNG

Trang
Bảng 1.1: Kết quả điều tra về ý thức học tập và phƣơng pháp học môn
Sinh học của học sinh
15
Bảng 1.2: Sử dụng các phƣơng pháp dạy học Sinh học, Trung học phổ
thông của giáo viên
17
Bảng 1.3: Kết quả điều tra hiểu biết của giáo viên về các biện pháp rèn
luyện kỹ năng hệ thống hoá kiến thức và sử dụng các biện pháp này trong
dạy học Sinh học
19
Bảng 2.1: So sánh các dạng biến động số lƣợng cá thể của quần thể
30
Bảng 2.2: So sánh quần thể và quần xã
31
Bảng 2.3: Ảnh hƣởng của các nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật
34
Bảng 2.4: So sánh hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nhân tạo
35
Bảng 2.5: Đặc điểm của thực vật do tác động của nhiệt độ và ý nghĩa của
các đặc điểm
51
Bảng 2.6: Ảnh hƣởng của điều kiện nhiệt độ tới sự sinh trƣởng và phát
triển của thực vật
52
Bảng 3.1: Các bài dạy thực nghiệm

38
Hình 2.4: Sơ đồ quá trình diễn thế sinh thái
39
Hình 2.5: Sơ đồ mối quan hệ giữa các loài trong quần xã
39
Hình 2.6: Bản đồ tƣ duy bài "Mối quan hệ dinh dƣỡng"
43
Hình 2.7: Sơ đồ mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể
44
Hình 2.8: Sơ đồ các loại môi trƣờng
45
Hình 2.9: Sơ đồ các nhân tố sinh thái
46
Hình 2.10: Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức chƣơng “Cơ thể và môi trƣờng”
47
Hình 2.11: Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức chƣơng "Hệ sinh thái"
53
Hình 2.12: Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức chƣơng "Hệ sinh thái" theo bản
đồ tƣ duy
53
Hình 2.13: Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức bài "Hệ sinh thái" theo sơ đồ tƣ duy
54
Hình 2.14: Sơ đồ lƣới thức ăn trong một quần xã
55
Hình 2.15: Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức lƣới thức ăn trong một quần xã
55
Hình 3.1: Sơ đồ chuỗi thức ăn
93
Hình 3.2: Sơ đồ chuỗi thức ăn
93

Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
7
1.1. Cơ sở lí luận của đề tài
7
1.1.1. Khái niệm kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
7
1.1.2. Phân loại các kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong quá trình dạy học
9
1.1.3. Vai trò của kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
10
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
11
1.2.1. Đặc trƣng cơ bản của môn Sinh học
11
1.2.2. Phân tích cấu trúc nội dung phần Sinh thái học - chƣơng trình Sinh
học phổ thông
12
1.2.3. Thực trạng của việc rèn luyện kỹ năng hệ thống hoá kiến thức
trong dạy và học Sinh học 12
15
1.2.4. Nguyên nhân của thực trạng rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến
thức trong quá trình dạy học và học Sinh học 12
20
Chƣơng 2: KỸ NĂNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC TRONG
DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC, SINH HỌC 12
22
2.1. Một số nguyên tắc chỉ đạo việc rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến
thức trong quá trình dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12)
22
2.1.1. Cơ sở khoa học của các nguyên tắc chỉ đạo việc rèn luyện kỹ năng hệ

2.4.1. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
trong nghiên cứu tài liệu mới
43
2.4.2. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để điều khiển quá trình dạy học
48
2.4.3. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để tổ chức hoạt động học tập
48
2.4.4. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để củng cố, vận dụng và nâng cao kiến thức
50
2.4.5. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để tổ chức hoạt động tự học ở nhà của học sinh
54
2.4.6. Sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức
để kiểm tra đánh giá
55
2.5. Một số giáo án rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa kiến thức cho học
sinh trong dạy học phần Sinh thái học, Sinh học 12, Trung học phổ thông
56
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
85
3.1. Mục đích thực nghiệm
85
3.2. Nội dung và phƣơng pháp thực nghiệm
85
3.2.1. Nội dung thực nghiệm
85


64
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam
khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục
là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con ngƣời - yếu tố cơ bản để
phát triển xã hội, tăng trƣởng kinh tế nhanh và bền vững” [12, tr. 108]. Để
phát huy vai trò của mình thì giáo dục cần phải đƣợc đổi mới, trong đó đổi
mới phƣơng pháp dạy học giữ vai trò quan trọng. Điều 28.2 của Luật Giáo
dục 2005 cũng đã nêu rõ: “Phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm

chú trọng đúng mức. Qua điều tra và tìm hiểu, tình hình rèn kĩ năng hệ thống
hóa kiến thức ở học sinh còn yếu, giáo viên chƣa quan tâm đầy đủ để rèn
luyện kĩ năng này cho học sinh.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Rèn luyện kĩ
năng hệ thống hoá kiến thức cho học sinh trong dạy học phần Sinh thái
học, Sinh học 12, Trung học phổ thông”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đƣa ra quy trình và biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức
cho học sinh trong dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12) nhằm nâng cao
chất lƣợng dạy - học.
3. Phạm vi nghiên cứu
Rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức cho ngƣời học trong dạy học
phần Sinh thái học (Sinh học 12), Trung học phổ thông.
4. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Quy trình và biện pháp rèn kĩ năng hệ thống hoá
kiến thức trong dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12).
4.2. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12).
5. Giả thuyết khoa học 66
Những quy trình và biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức
cho học sinh trong dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12) mà đề tài đề
xuất, sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển tƣ duy.
6. Lịch sử nghiên cứu
Hệ thống hoá kiến thức có cơ sở khoa học là lý thuyết Graph ra đời
cách đây hơn 200 năm. Ngày nay, Graph đã xâm nhập một cách hữu cơ với
các mức độ khác nhau vào hầu hết khoa học hiện đại và mạng lại hiệu quả
thiết thực trong khoa học giáo dục.
Trên thế giới, quan điểm hệ thống và cấu trúc hệ thống đã đƣợc đề cập

Thanh Hội (2000); “Rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức cho học sinh
trong dạy học tiến hoá” của Nguyễn Xuân Hồng (2003); “Rèn luyện kĩ năng
hệ thống hoá kiến thức cho học sinh lớp 11, trung học phổ thông trong dạy
học Sinh học” của Nguyễn Thị Hoà (2008); “Rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá
kiến thức cho học sinh trong dạy học phần tiến hoá Sinh học 12, Trung học
phổ thông” của Đinh Thị Hà (2011).
Tuy nhiên, cho đến nay trong chƣơng trình Sinh học mới, đặc biệt phần
Sinh thái học, Sinh học 12 chƣa có công trình nào đi sâu nghiên cứu việc rèn
luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức cho học sinh.
7. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận việc rèn luyện kĩ năng học tập nói chung và
kĩ năng hệ thống hoá kiến thức nói riêng cho học sinh.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến
thức trong dạy học Sinh học ở một số trƣờng trung học phổ thông ở Hà Nội.
- Xác định hệ thống nguyên tắc cơ bản trong việc rèn luyện kĩ năng hệ
thống hoá kiến thức cho học sinh trong quá trình dạy học phần Sinh thái học
(Sinh học 12).
- Đề xuất quy trình và biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến
thức cho học sinh trong dạy học phần Sinh thái học (Sinh học 12). 68
- Thực nghiệm sƣ phạm nhằm đánh giá tính hiệu quả của quy trình và
biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức trong quá trình dạy học
phần Sinh thái học (Sinh học 12) do luận văn đề xuất.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
* Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Phân tích và hệ thống hoá cơ sở lí luận về việc rèn luyện kĩ năng hệ
thống hóa kiến thức cho học sinh.
* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Chƣơng 2: Các biện pháp rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá kiến thức.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.
70
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận của đề tài
1.1.1. Khái niệm kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
1.1.1.1. Hệ thống hóa kiến thức
- Hệ thống: là khái niệm cơ bản nhất của lý thuyết hệ thống, nó đƣợc

và quan hệ với nhau theo những quy luật xác định của tự nhiên. Chính những
mối quan hệ này đã tạo nên những tính chất khác nhau của các hệ thống.
- Hệ thống hóa kiến thức: là việc mà ngƣời ta làm cho các sự vật, hiện
tƣợng, đối tƣợng trở nên có hệ thống.
Trong dạy học, khi học nội dung nào đó ngƣời ta xâu chuỗi các nội
dung lại thành một tổ hợp hệ thống logic gọi là Hệ thống hóa kiến thức.
Việc hệ thống hoá kiến thức phải dựa trên quan điểm tiếp cận hệ thống
và đƣợc trình bày theo một logic nhất định.
Hoạt động tƣ duy hệ thống hoá đƣợc thực hiện trong quá trình học tập
dƣới hai hình thức:
+ Phân chia toàn thể các đối tƣợng riêng lẻ nào đó ra các nhóm hoặc
các lớp nhất định.
+ Xếp đặt tài liệu học tập vào các hệ thống nhất định nào đó.
1.1.1.2. Kỹ năng
- Kĩ năng: là khả năng thực hiện một công việc nhất định, trong một
hoàn cảnh, điều kiện nhất định, để đạt đƣợc một chỉ tiêu nhất định [23].
Thực chất của sự hình thành kỹ năng học tập là tạo điều kiện cho học
sinh nắm vững một hệ thống phức tạp, với các thao tác nhằm làm biến đổi và
sáng tỏ những thông tin chứa đựng trong nhiệm vụ học tập và đối chiếu chúng
với hành động cụ thể. Vì vậy, muốn hình thành kỹ năng (chủ yếu là kỹ năng
học tập) cho học sinh, thì giáo viên cần:
+ Giúp học sinh biết cách tìm tòi để nhận ra yếu tố đã biết, yếu tố phải
tìm và mối quan hệ giữa chúng.
+ Giúp học sinh hình thành một mô hình khái quát để giải quyết các bài
tập, đối tƣợng cùng loại. 72
+ Xác lập mối liên quan giữa bài tập mô hình khái quát và các kiến
thức tƣơng ứng.

73
1.1.3.Vai trò của kĩ năng hệ thống hóa kiến thức
Trong dạy học, việc hệ thống hóa kiến thức đƣợc sử dụng để giáo viên
hệ thống một nội dung nào đó. Đồng thời, giáo viên tổ chức cho học sinh
nghiên cứu các nguồn tài liệu và diễn đạt những thông tin đọc đƣợc, gia công
nó theo một hƣớng nhất định để rút ra đƣợc những mối quan hệ có tính quy
luật giữa các sự vật, hiện tƣợng. Vì vậy, trong quá trình dạy học việc hệ thống
hoá kiến thức giúp cho học sinh rèn luyện đƣợc những phẩm chất trí tuệ sau:
- Khi ghi chép thông tin, đọc thông tin và ôn bài dƣới dạng hệ thống
hoá sẽ tiết kiệm đƣợc thời gian học tập.
- Hệ thống hoá kiến thức giúp ngƣời học tăng cƣờng tập trung và nhận
biết thông tin chính của bài học.
- Hệ thống hoá kiến thức giúp ngƣời học cải thiện đƣợc sức sáng tạo và
trí nhớ, nhờ khả năng tập trung vào những từ khóa thiết yếu.
- Hệ thống hoá kiến thức giúp ngƣời học tạo mối liên kết mạch lạc, tối
ƣu giữa các vấn đề cần học.
- Hệ thống hoá kiến thức đòi hỏi học sinh khả năng khái quát hóa, đồng
thời phải có trình độ nhận hiểu biết nhất định về kiến thức đó. Nhƣ vậy, dùng
hệ thống hoá kiến thức không những giúp học sinh ôn tập mà còn kiểm tra
đƣợc trình độ, thói quen tƣ duy của ngƣời học khi giáo viên yêu cầu các em tự
hệ thống hoá kiến thức một phạm vi kiến thức nào đó.
- Hệ thống hoá kiến thức chỉ ra đƣợc sự liên hệ giữa các nội dung kiến
thức theo một lƣợc đồ nhất định giúp học sinh ghi nhớ và tái hiện bài tốt.
- Hệ thống hoá kiến thức giúp học sinh rèn luyện kỹ năng đọc sách, tài
liệu giáo khoa, phát triển năng lực nhận thức cho học sinh.
- Hệ thống hoá kiến thức giúp học sinh sử dụng tài liệu đa dạng, phát
triển năng lực tƣ duy logic, tƣ duy hình tƣợng, tƣ duy biện chứng nhằm phát
triển năng lực nhận thức, hành động và sáng tạo. Bởi vì, trong khi tập hệ
thống hoá, học sinh phải luôn luôn sử dụng các thao tác tƣ duy khác nhƣ phân
tích, đối chiếu, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa, xác lập các mối liên hệ

nghệ, Sinh học hiện đại đang bƣớc vào giai đoạn phát triển mạnh. Nội dung
và khối lƣợng kiến thức Sinh học ngày càng nhiều, càng phức tạp và có rất 75
nhiều sự đổi mới. Rất nhiều kiến thức trở nên lỗi thời, lạc hậu và có thể thay
đổi, vì vậy ngƣời giáo viên Sinh học phải thƣờng xuyên cập nhật kiến thức và
bồi dƣỡng trình độ chuyên môn để đáp ứng đƣợc những đòi hỏi của công việc
trong thời đại mới.
Sinh học cũng là bộ môn khoa học gắn liền với tự nhiên, và có ứng
dụng rộng rãi trong đời sống xã hội, sản xuất phục vụ nhu cầu của loài ngƣời.
Theo quan điểm dạy học hiện đại, dạy học nói chung không đơn thuần
là truyền thụ kiến thức từ thầy sang trò mà hƣớng tới những mục tiêu đào tạo
về kỹ năng, về tƣ duy và thế giới quan khoa học, bồi dƣỡng nhân cách và thái
độ tích cực của ngƣời học với thế giới xung quanh. Cùng với những đặc trƣng
riêng của bộ môn Sinh học, việc dạy học Sinh học ngày nay cũng đó có
những sự đổi mới, đáp ứng nhu cầu của xã hội về đào tạo nguồn nhân lực có
chất lƣợng cao để theo kịp sự tiến bộ của khoa học hiện đại.
1.2.2. Phân tích cấu trúc nội dung phần Sinh thái học - chương trình Sinh
học phổ thông
Sinh thái học là một môn khoa học nghiên cứu mối quan hệ tƣơng hỗ
giữa các sinh vật trong tự nhiên cũng nhƣ giữa sinh vật với môi trƣờng. Kiến
thức Sinh thái học không phải là hoàn toàn mới mẻ đối với học sinh phổ
thông. Bởi vì, ngay từ cấp Tiểu học, học sinh đã đƣợc tìm hiểu tiếp xúc với
thiên nhiên, với con ngƣời, với xã hội qua môn “Tìm hiểu tự nhiên và xã
hội”, và phần nào qua môn “Tiếng Việt”.
Đến cấp Trung học cơ sở, qua các phân môn “Hình thái giải phẫu thực
vật”, “Sinh lý thực vật”, “Động vật học”, học sinh đã nắm vững đƣợc các tri
thức Sinh thái học, về mối quan hệ tác động qua lại giữa sinh vật với môi
trƣờng, vấn đề bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và sử dụng hợp lý tài nguyên

* Sinh thái học quần xã: Nghiên cứu quy luật hình thành và phát triển
quần xã thông qua mối quan hệ tƣơng hỗ giữa các cá thể khác loài với nhau
và giữa những nhóm cá thể với môi trƣờng. Sinh thái học quần xã còn ngiên
cứu sự biến động số lƣợng của quần thể và quá trình biến đổi của quần xã
(Diễn thế sinh thái). Mối quan hệ giữa các cá thể của quần thể và giữa các
quần thể với môi trƣờng đƣợc thể hiện bằng chu trình chuyển hoá vật chất
và năng lƣợng. 77
CHƢƠNG III: HỆ SINH THÁI, SINH QUYỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG
* Sinh thái học Hệ sinh thái: Nghiên cứu một hệ thống hoàn chỉnh gồm
quần xã sinh vật và sinh cảnh.
Đây là chƣơng cuối cùng của phần Sinh thái học, có nhiệm vụ kết thúc
toàn bộ hệ thống tri thức và kỹ năng sinh thái học. Đồng thời mở ra cho học sinh
những hƣớng đi cụ thể trong vận dụng tri thức sinh thái vào đời sống thực tế.
Nội dung chủ yếu của chƣơng trình cung cấp cho học sinh những tri
thức sinh thái khái quát nhất ở cấp độ vĩ mô - đó là sinh quyển. Sinh quyển là
một hệ sinh thái lớn nhất trên Trái Đất dựa trên những quy luật sinh thái cơ
bản tạo nên sự cân bằng về vật chất và năng lƣợng. Bên cạnh đó, ở chƣơng
này còn cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản về nguy cơ của nạn ô
nhiễm môi trƣờng, khẳng định sự cần thiết phải bảo vệ môi trƣờng và phát
triển bền vững môi trƣờng trên cơ sở khôi phục và khai thác hợp lý môi
trƣờng, những kiến thức cơ bản về luật môi trƣờng.
Trên cơ sở phân tích nội dung chủ yếu của từng chƣơng trong chƣơng
trình Sinh thái học ở trƣờng phổ thông, khi xem xét lôgic cấu trúc nội dung
chƣơng trình Sinh thái học, có thể đƣợc mô tả khái quát bằng sơ đồ ở hình 1.1.
78
1.2.3. Thực trạng của việc rèn luyện kỹ năng hệ thống hoá kiến thức trong
dạy và học Sinh học 12
Để có cơ sở thực tiễn của đề tài, chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng
dạy và học Sinh học ở một số trƣờng Trung học phổ thông. Chúng tôi đã tiến
hành dự giờ, trao đổi trực tiếp và phát phiếu điều tra đối với 20 giáo viên đang
trực tiếp tham gia giảng dạy ở 3 trƣờng Trung học phổ thông ở Thanh Oai -
Hà Nội, đồng thời tiến hành khảo sát 300 học sinh khối 12 Ban A - trƣờng
Trung học phổ thông Thanh Oai A và trƣờng Trung học phổ thông Thanh Oai
B, Thanh Oai, Hà Nội. Kết quả thu đƣợc thống kê ở bảng 1.1.
Bảng 1.1: Kết quả điều tra về ý thức học tập và phương pháp
học môn Sinh học của học sinh
STT
Các chỉ tiêu
Số lƣợng
điều tra
Tỉ lệ %
1
Ý thức học tập
300
100%

- Yêu thích môn học.
22
7,3
- Coi đây là môn phụ.
185
61,7

12
4
- Không học bài cũ vì không thích môn
Sinh học.
70
22,3 79
- Học bài cũ nhƣng chỉ học thuộc lòng
một cách máy móc.
130
43,3
- Học bài cũ trả lời những câu hỏi và
bài tập trong sách giáo khoa cũng nhƣ
của giáo viên cho về nhà đầy đủ.
22
7.3
- Học bài cũ, đọc trƣớc bài mới và tìm
hiểu những kiến thức có liên quan đến
bài mới.
6
2
4
Khi giáo viên kiểm tra bài cũ, em
thường
300
100%

- Xem lại bài để đối phó nếu bị giáo

phát biểu vì sợ không đúng.
94
32
- Suy nghĩ cách trả lời câu hỏi hoặc bài
tập và giơ tay phát biểu.
30
10
6
Kỹ năng hệ thống hoá kiến thức
300
100%

- Vận dụng thành thạo các thao tác tƣ
15
5 80
duy lập bằng, sơ đồ hệ thống hóa. - Thiết lập đƣợc mối quan hệ giữa các
thành phần kiến thức nhƣng trình bày
không logic.
60

20

- Tái hiện đầy đủ các kiến thức đã học
nhƣng không phân tích xác định đƣợc mối

pháp học thụ động nhƣ: đối với việc chuẩn bị bài mới, nếu giáo viên giao nhiệm
vụ cụ thể thì số học sinh có ý thức chuẩn bị bài cũng là ít (chiếm 7.3%). Có thể
nói, phần lớn học sinh vẫn chƣa có ý thức đầu tƣ thời gian và công sức vào tìm
hiểu bài, cũng nhƣ chƣa thấy rõ đƣợc tầm quan trọng của bộ môn, nên học sinh
chỉ học với thái độ đối phó, chƣa thực sự say mê, yêu thích môn học. Từ đó đã
dẫn đến kết quả là chất lƣợng lĩnh hội kiến thức và kết quả bộ môn còn chƣa cao
(số học sinh đạt loại trung bình, loại yếu chiếm tỉ lệ 61.3% và 4%). 81
Bảng 1.2: Sử dụng các phương pháp dạy học Sinh học,
Trung học phổ thông của giáo viên
S
T
S
T
T
Tên phƣơng
pháp
Sử dụng
thƣờng
xuyên
Sử dụng
không
thƣờng
xuyên
Rất ít sử
dụng
Không sử
dụng

75
4
20
1
5
0
0
3
Thực hành,
quan sát
9
45
7
35
4
20
0
0
4
Thực hành thí
nghiệm
6
30
13
65
1
5
0
0
5

10
0
0
8
Hỏi đáp tìm tòi
bộ phận
16
80
4
20
0
0
0
0
9
Biểu diễn vật
thật, mô hình
8
40
8
40
4
20
0
0
1
10
Dạy học hệ
thống hóa kiến
thức

hiểu rõ
Chưa biết
Thường
xuyên
Ít sử
dụng
Không sử
dụng
100%
Số
lƣợng
Tỉ
lệ
%
Số
lƣợng
Tỉ
lệ
%
Số
lƣợng
Tỉ
lệ
%
Số
lƣợng
Tỉ
lệ
%
Số

tiết học trên lớp, chỉ nên áp dụng trong các tiết ôn tập và hƣớng dẫn học sinh
tự làm bảng tổng kết ở nhà. Nếu áp dụng biện pháp rèn luyện hệ thống hoá
kiến thức cho học sinh thì phần lớn giáo viên chỉ dừng lại ở việc hệ thống 83
hoá kiến thức bằng sơ đồ hoặc bảng biểu mà hầu nhƣ chƣa biết sử dụng các
biện pháp hệ thống hoá kiến thức bằng bản đồ tƣ duy, phối hợp với kênh
hình trong hệ thống hoá kiến thức.
1.2.4. Nguyên nhân của thực trạng rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến
thức trong quá trình dạy học và học Sinh học 12
1.2.4.1. Về phía giáo viên
Nhiều giáo viên còn ảnh hƣởng của cách dạy truyền thống thầy đọc, trò
chép, thuyết trình giảng giải xen kẽ vấn đáp tái hiện, biểu diễn trực quan minh
họa. Tuy nhiên, trong những năm gần đây việc đổi mới về phƣơng pháp giảng
dạy là yêu cầu hàng đầu của ngành giáo dục đề ra đối với giáo viên, nên phần
lớn trong giảng dạy, giáo viên đã có vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích
cực. Mặc dù ai cũng biết rằng phƣơng pháp này thực sự lôi cuốn học sinh, làm
cho học sinh chủ động nắm vững kiến thức. Song số giáo viên dạy học theo
biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa kiến thức chƣa nhiều và thƣờng
xuyên, mà chủ yếu là trong giờ thao giảng, các tiết dạy thi giáo viên giỏi.
Đa số giáo viên cho rằng vận dụng biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ
thống hóa kiến thức chỉ áp dụng có hiệu quả đối với học sinh khá và giỏi, vì
chỉ những học sinh có nhận thức nhanh mới có khả năng tiếp nhận có hiệu
quả phƣơng pháp này.
Do thi cử và kiểm tra, tuyển sinh đại học, cao đẳng còn nặng vẫn nặng về
tái hiện kiến thức, nên cách dạy chủ yếu vẫn cung cấp kiến thức cho học sinh.
Ngoài ra, một số giáo viên còn chƣa tâm huyết với nghề, ý thức tích
cực cải tiến phƣơng pháp dạy học còn mờ nhạt nên dẫn đến chất lƣợng giờ
học chƣa tốt, không kích thích đƣợc tính tích cực và hứng thú của học sinh