A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, lao động của con
người hiện đại càng nhẹ nhàng hơn, năng suất lao động cao hơn, sản phẩm hàng
hóa nhiều hơn phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người ngày càng đa
dạng. Song trong công cuộc Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, quá trình sản xuất
của con người cũng làm đã cho môi trường bị ô nhiễm, tài nguyên bị tàn phá
nghiêm trọng, thời tiết khí hậu bất thường … Nhân loại đang đứng trước những
nguy cơ tiềm ẩn đe doạ cuộc sống như Bệnh tật hiểm nghèo, ảnh hưởng tới tuổi
thọ và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay không
chỉ đòi hỏi sự quan tâm của một quốc gia, vùng lãnh thổ nào mà là vấn đề quan
trọng, cấp thiết của toàn nhân loại. Điều này khẳng định tại Hội nghị của Liên
hiệp quốc về “Môi trường và phát triển” họp ở Riô- Đgia nêrô ngày 14/3/2002.
Theo báo cáo của Bộ tài nguyên và môi trường, thực trạng môi trường
nước ta hiện nay là: Ô nhiễm nước, không khí và đất xuất hiện ở nhiều nơi,
nhiều vấn đề vệ sinh môi trường đã phát sinh cả ở thành thị và nông thôn. Môi
trường bắt đầu ô nhiễm, trước hết là do khai thác dầu. Các sự cố môi trường như
bão lụt, hạn hán ngày càng tăng lên. Môi trường bị ô nhiễm là do ý thức bảo vệ
môi trường của con người còn kém. Hơn nữa do dân số nước ta tăng nhanh và
tập trung quá đông vào các đô thị lớn nên tình trạng ô nhiễm không khí, nguồn
nước ngày càng trầm trọng. Điều quan trọng là tình trạng ô nhiễm môi trường
đang trực tiếp ảnh hưởng xấu đến đời sống và sức khoẻ của con người. Những
thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh mỗi ngày có số lượng rác thải khoảng
500 tấn. Các doanh nghiệp như Vedan xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý
vào sông Thị Vải, nước thải sinh hoạt ở các khu dân cư tại Hà Nội xả trực tiếp
vào sông Tô Lịch, sông Nhuệ làm ô nhiễm nguồn nước…. Tất cả đang dóng lên
hồi chuông cảnh báo cấp thiết tình trạng ô nhiễm môi trường ở nước ta. Các căn
1
bệnh hiểm nghèo như: ung thư, dịch tiêu chảy cấp, bệnh ngoài da đều có nguyên
nhân bắt nguồn từ môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề.
Chính vì vậy việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho con người, đặc
biệt là học sinh vô cùng quan trọng, đòi hỏi không chỉ nhà trường mà toàn xã

quả. Đặc biệt một số giáo viên chưa biết tích hợp làm mất đi ý nghĩa thiết thực
của việc bảo vệ môi trường, giảm ý nghĩa thực tiễn của bài dạy.
Theo số liệu điều tra tháng 3 năm 2012 tại trường THPT chuyên Lam
Sơn cho thấy:
Chưa nắm được
nội dung tích hợp
Còn lúng túng
trong phương
pháp tích hợp
Tích hợp còn sơ
sài
Tích hợp có chất
lượng tốt
20% 20% 5% 55%
Muốn hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh, giáo viên phải
đảm bảo 3 yếu tố sau:
Một là: Học sinh phải nhận thức một cách sâu sắc về môi trường và tầm
quan trọng, vị trí của môi trường đối với cuộc sống của con người và sinh vật.
Hai là: Phải biến nhận thức thành hành động, hình thành ý thức bảo vệ
môi trường qua từng việc làm, hành động thiết thực hằng ngày.
Ba là: Mỗi học sinh phải là một tuyên truyền viên tích cực về bảo vệ môi
trường nơi cư trú, nhà trường xanh – sạch - đẹp, góp phần bảo vệ sức khoẻ của
con người.
B. NỘI DUNG
I. CÁC GIẢI PHÁP TÍCH HỢP
3
Tích hợp bảo vệ môi trường cho học sinh THPT nói chung và học sinh lớp
11 nói riêng đang được tến hành một cách đồng bộ và có kế hoạch. Đồng thời
đây là một vấn đề cấp thiết thể hiện tính nhân văn sâu sắc, tính thực tiễn cao
trong giảng dạy giáo dục công dân. Để tích hợp có hiệu quả cần phải:

- Điều tra xã hội học ở lớp: 11N, 11I, 11D, 11T
- Điều tra xã hội học về tình hình môi trường ở địa phương: Trắc nghiệm
trả lời câu hỏi.
- Viết thu hoạch hoặc bài kiểm tra ở lớp.
II. CÁC PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH TÍCH HỢP
1. Điều tra xã hội học về nhận thức của học sinh đối với môi trường:
Phiếu số 1: Yêu cầu học sinh nhận thức đúng về môi trường, qua đó giáo
viên cũng nắm bắt được sự hiểu biết về môi trường để có phương pháp tích hợp
phù hợp gây được hứng thú trong học tập.
a. Nhận thức về môi trường:
Học sinh hiểu khái niệm môi trường qua phiếu điều tra sau:
Câu Môi trường là gì? Đúng Sai
1 Môi trường sống của sinh vật
2 Nơi xảy ra một hiện tượng hoặc một quá
trình tồn tại phát triển của con người hay
sinh vật nào đó
3 Toàn bộ các điều kiện tự nhiên, xã hội,
trong đó con người hay một sinh vật tồn tại
phát triển trong mối quan hệ với con người,
5
với sinh vật.
4 Toàn bộ điều kiện vô cơ và hữu cơ của các
hệ sinh thái ảnh hưởng đến xã hội loài
người.
Phiếu số 2: Yêu cầu học sinh nhận thức đúng về ảnh hưởng của môi
trường đối với cuộc sống của con người. Học sinh xác định mối quan hệ giữa A
và B.
Nối A và B sao cho phù hợp:
A Đáp án B
1. Bệnh hiểm nghèo hiện nay của con

Họ và tên:
lớp:
Nơi cư
trú:
Theo em hiện nay mức độ ô nhiễm môi trường ở địa phương em là do
Đời sống của người dân chưa được nâng cao
Không hiểu biết về môi trường và tác hại của ô nhiễm môi trường
Ý thức bảo vệ môi trường kém
Hiện tượng cha chung không ai khóc
III. THỰC NGHIỆM TÍCH HỢP VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
1. Xác định yêu cầu, mục đích tích hợp:
Tích hợp bảo vệ môi trường phải đạt được các mục đích yêu cầu sau:
- Vấn đề môi trường đang là một trong 4 vấn đề cấp thiết của nhân loại
ngày nay: Vấn đề chiến tranh hạt nhân và bảo vệ hòa bình, vấn đề ô nhiễm môi
trường, vấn đề bệnh tật hiểm nghèo, vấn đề phát triển của khoa học kỹ thuật.
Đồng thời phải chỉ rõ cho học sinh thấy được 4 vấn đề cấp thiết đó đều có nguồn
gốc từ bảo vệ môi trường.
- Học sinh hiểu và nắm được vấn đề môi trường và có hành động thiết
thực góp phần vào việc bảo vệ môi trường nơi cư trú và cộng đồng dân cư sinh
7
sống, là tuyên truyền viên tích cực để tuyên truyền, vận động nhân dân nơi cư
trú cùng nhau bảo vệ môi trường của địa phương mình.
- Học sinh thấy được đây là một biểu hiện cụ thể của lòng nhân ái, tính
nhân văn, lòng yêu quê hương đất nước, lòng vị tha, là góp phần làm cho môi
trường sống cộng đồng trong lành, sạch sẽ để bảo vệ sức khỏe chống lại các
nguy cơ bệnh tật xâm nhập vào cơ thể con người
2. Thực hành tích hợp và kết quả:
a. Xác định bài và nội dung tích hợp:
Chương trình GDCD lớp 11 năm học 2012 - 2013 có 4 bài.
Tên bài Địa chỉ tích hợp Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường

Tích hợp vào điểm
A mục 1
- Tốc độ dân số tăng nhanh, chất lượng
dân số thấp, mật độ dân số cao và phân
bố không hợp lý là một trong các
nguyên nhân là cạn kiệt tài nguyên và ô
8
nhiễm môi trường
- Kỹ năng: Tham gia tuyên truyền về
chính sách dân số phù hợp với lứa tuổi
Bài 12: Chính
sách bảo vệ tài
nguyên môi
trường
Tích hợp toàn bộ
vào nội dung bài
- Tình hình môi trường trong cả nước và
địa phương
- Một số chủ trương chính sách cơ bản
về bảo vệ môi trường ở nước ta
- Trách nhiệm của công dân trong việc
thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
- Kỹ năng: Tham gia và tuyên truyền
thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

b. Thực hành tích hợp và kết quả:
Đối với từng bài, quá trình ứng dụng phương pháp tích hợp bảo vệ môi
trường cần thực hiện phù hợp để đạt hiệu quả cao.
Bài 1: Công dân với phát triển kinh tế
Tích hợp tiết 1- mục 2: Các yếu cơ bản của quá trình sản xuất trong đó đối

sinh rút ra bài học thực tế.
Sau đó giáo viên đưa ra một số hình ảnh trên báo chí về làng ung thư
Thạch Sơn (Phú Thọ), ô nhiễm sông Thị Vải (Đồng Nai), ô nhiễm kênh Nhiêu
Lộc (Thành phố Hồ Chí Minh), sự cố tràn dầu ở vùng biển Nam Trung bộ, khí
thải do tắc đường ở Hà Nội, khói bụi ở các công trình đang thi công
Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa
Giáo viên hoàn thành bài giảng, truyền thụ kiến thức về vai trò, vị trí, tác
động của cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa.
10
Tích hợp tiết 8- mục 3: Tính hai mặt của cạnh tranh
Mặt tiêu cực của canh tranh: Vì chạy theo lợi nhuận một cách thiếu ý
thức mà vi phạm quy luật tự nhiên trong khai thác tài nguyên làm cho môi
trường sinh thái bị ô nhiễm nặng nề. Trong sản xuất không chú ý đến bảo vệ môi
trường: như xả chất độc hại vào nguồn nước, vào không khí gây nên những tác
hại lớn cho sức khỏe con người. Giáo viên phân tích kỹ để học sinh thấy được
tác hại của ô nhiễm môi trương, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các em
trong lĩnh việc sản xuất kinh doanh.
Bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm
Dân số và việc làm đều có ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề bảo vệ môi
trường
- Dân số tăng nhanh, dân số đông yêu cầu về của cải vật chất lớn nên phải
tăng cường sản xuất của cải vật chất dẫn đến khai thác tài nguyên nhiều, sản
xuất tăng quá nhanh, tốc độ đô thị hóa cao gây ô nhiễm môi trường.
- Dân số đông, rác thải sinh hoạt nhiều, môi trường nước, không khí bị
ảnh hưởng nghiêm trọng. Chẳng hạn như thành phố Hồ Chí Minh với số dân
hơn 7 triệu người mỗi ngày xử lý khoảng 500 tấn rác thải.
- Việc làm đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội gây ô nhiễm môi
trường. Vấn đề đặt ra là:
Thứ nhất: Dân số, việc làm không thể tách rời bảo vệ môi trường, dân số
góp phần bảo vệ môi trường và môi trường bảo vệ cuộc sống của con người.

Muốn có kết quả tốt cần đảm bảo các yêu cầu sau:
1. Đề kiểm tra phải có những vấn đề cần tích hợp:
- Xác định vấn đề tích hợp: Vấn đề bảo vệ môi trường sống của con
người.
12
- Xác định phương pháp tích hợp: Cần tìm hiểu, phân tích bản chất vấn
đề hay liên hệ thực tế làm nổi bật vấn đề.
- Xác định yêu cầu tích hợp: Nhận thức tư tưởng, tình cảm, mối quan
tâm đến vấn đề tích hợp.
2. Chọn hình thức kiểm tra để có sự tích hợp phù hợp:
a. Kiểm tra miệng: Ra đề trắc nghiệm nhanh giúp học sinh nhận xét
đúng, sai đối với môi trường qua nội dung bài giảng.
Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
Lựa chọn phương án đúng:
Câu 1: Cách xử lý rác thải nào sau đây có thể giảm tác hại ô nhiễm môi trường
nhất?
a. Đốt và xả khí lên cao
b. Chôn sâu
c. Phân loại và tái chế
d. Đổ tập trung vào bãi rác
Câu 2: Những biện pháp hiệu quả để giữ cho môi trường sạch là?
a. Các nhà máy phải có hệ thống xử lý chất gây ô nhiễm môi trường
b. Thu gom xử lý tốt rác thải sinh hoạt
c. Mỗi người phải chấp hành nghiêm chỉnh Luật bảo vệ môi trường và
tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường
d. Tất cả các phương án trên
b. Kiểm tra viết:
Bài kiểm tra 15 phút: Có thể liên hệ một ý ngắn
Câu hỏi liên hệ một ý ngắn: Khoa học và công nghệ được coi là “Quốc sách
hàng đầu” song phải đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường. Vì sao?

14
a. Hố xí tự hoại và bán tự hoại
b. Hố xí hai ngăn
c. Hố xí thô xơ chỉ che kín người
d. Phóng uế bừa bãi
Phiếu điều tra số 3: Các cơ sở sản xuất kinh doanh ở địa phương em
như: lò giết mổ gia súc, gia cầm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, cửa hàng ăn uống:
a. Đã có công trình nước sạch và vệ sinh theo quy định
b. Đã có cách xử lý chất thải đảm bảo môi trường trong sạch
c. Chưa có xử lý chất thải theo đúng quy định
d. Gây ô nhiễm nguồn nước nặng nề
VI. KẾT QUẢ CỦA QUÁ TRÌNH TÍCH HỢP BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG Ở LỚP 11
Bằng các biện pháp điều tra học sinh các lớp trực tiếp giảng dạy chúng tôi
thấy kết quả đạt được như sau:
1. Về nhận thức:
- Học sinh đã nắm được khái niệm môi trường, tầm quan trọng của môi
trường đối với con người, đặc biệt là môi trường sinh thái có liên quan trực tiếp
đến cuộc sống của con người.
- Hình thành ý thức bảo vệ môi trường của học sinh cả ở nhà trường và
khu dân cư.
- Có ý thức bảo vệ môi trường và tuyên truyền vận động mọi người bảo
vệ môi trường sống của con người.
So sánh kết quả sau khi tích hợp bảo vệ môi trường
Lớp Tổng số HS
ý thức bảo vệ môi trường
Trước khi tích hợp Sau khi tích hợp
15
Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ
11I 36 20 55% 35 97%

11N 16 12 75% 3 19% 1 6%
11Đ 32 27 84% 5 16% 0 0%
VII. BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT KIẾN
NGHỊ
1. Bài học kinh nghiệm:
Từ thực tế giảng dạy và tích hợp “Bảo vệ môi trường” trong chương trình
GDCD lớp 11 ở trường THPT chuyên Lam Sơn chúng tôi rút ra mấy kết luận
sau:
a. Truyền thụ kiến thức trong bài giảng môn GDCD là cần thiết nhưng
phải có sự liên hệ thực tế bởi đặc thù bộ môn là những nguyên lý chính trị, bản
chất của sự vật hiện tượng xã hội. Nó có tính chân lý phản ánh hiện thực khách
quan và có tác dụng chỉ đạo hoạt động thực tiễn. Thực tiễn là thước đo, kiểm tra
lý luận. Bài giảng phải đảm bảo tính thống nhất khoa học và thực tiễn.
b. Lựa chọn nội dung và phương pháp tích hợp cho phù hợp với nội dung
bài giảng và nhận thức của học sinh để bài giảng có chất lượng và học sinh có
kết quả kiểm tra tốt.
c. Học sinh có mối quan hệ chặt chẽ với cuộc sống, biết quan tâm đến các
vấn đề của cuộc sống ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Đây chính là cơ
sở để sau này học sinh phục vụ tốt cho xã hội và cuộc sống.
d. Là một khía cạnh để hình thành nhân cách cho học sinh, hình thành
tính nhân văn, ý thức trách nhiệm cộng đồng.
2. Những đề xuất kiến nghị:
a. Với sách giáo khoa:
Các hình ảnh minh họa trong sách giáo khoa cần phải tăng thêm về số
lượng đó là phương pháp tích hợp trực quan, trực giác của bài học đối với học
17
sinh. Nhà nước phải trang bị thêm phim ảnh, tư liệu, băng hình, đồ dùng bộ môn
để quá trình tích hợp đạt kết quả cao.
b. Với nhà trường:
- Nhà trường cần phải có kế hoạch và yêu cầu tích hợp cụ thể để giáo

D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lý luận dạy học môn GDCD - NXB Đại học Quốc gia Hà Nội năm 1999
2. Nâng cao năng lực cho giáo viên THPT về đổi mới phương pháp dạy học môn
GDCD (Tài liệu lưu hành nội bộ) - Đại học sư phạm Hà Nội năm 2005
3. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình SGK lớp 11 môn GDCD
năm 2007
4. Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn GDC D THPT - NXB Hà Nội năm
2008
5. Giáo dục công dân lớp 11 (SGK)
6. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lầ thứ X - Hà Nội năm 2006
7. Luật Bảo vệ môi trường năm 2005
8. Từ điển Tiếng Việt năm 2008
9. Báo Tiền phong các số năm 2006, 2007, 2008
10. Báo Nhân dân năm 2007, 2008, 2009
19
E. MỤC LỤC
A. Đặt vấn đề
I. Tầm quan trọng của môi trường đối với cuộc sống
II. Thực trạng môi trường hiện nay và việc tích hợp bảo vệ môi trường
1. Tình hình môi trường nước ta hiện nay
2. Nhận thức của học sinh đối với vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay
20
3. Thực trạng tích hợp bảo vệ môi trường ở trường THPT hiện nay
B. Nội dung
I. Các giải pháp tích hợp
1. Chọn nội dung bài giảng phù hợp để tích hợp có hiệu quả
2. Lựa chọn phương pháp tích hợp phù hợp
II. Các phương pháp tiến hành tích hợp
1. Điều tra xã hội học về nhận thức của học sinh đối với vấn đề môi trường
2. Điều tra mức độ ô nhiễm môi trường ở nơi cư trú