A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, lao động của con
người hiện đại càng nhẹ nhàng hơn, năng suất lao động cao hơn, sản phẩm hàng
hóa nhiều hơn phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người ngày càng đa
dạng. Song trong công cuộc Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, quá trình sản xuất
của con người cũng làm đã cho môi trường bị ô nhiễm, tài nguyên bị tàn phá
nghiêm trọng, thời tiết khí hậu bất thường … Nhân loại đang đứng trước những
nguy cơ tiềm ẩn đe doạ cuộc sống như Bệnh tật hiểm nghèo, ảnh hưởng tới tuổi
thọ và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay không
chỉ đòi hỏi sự quan tâm của một quốc gia, vùng lãnh thổ nào mà là vấn đề quan
trọng, cấp thiết của toàn nhân loại. Điều này khẳng định tại Hội nghị của Liên
hiệp quốc về “Môi trường và phát triển” họp ở Riô- Đgia nêrô ngày 14/3/2002.
Theo báo cáo của Bộ tài nguyên và môi trường, thực trạng môi trường
nước ta hiện nay là: Ô nhiễm nước, không khí và đất xuất hiện ở nhiều nơi,
nhiều vấn đề vệ sinh môi trường đã phát sinh cả ở thành thị và nông thôn. Môi
trường bắt đầu ô nhiễm, trước hết là do khai thác dầu. Các sự cố môi trường như
bão lụt, hạn hán ngày càng tăng lên. Môi trường bị ô nhiễm là do ý thức bảo vệ
môi trường của con người còn kém. Hơn nữa do dân số nước ta tăng nhanh và
tập trung quá đông vào các đô thị lớn nên tình trạng ô nhiễm không khí, nguồn
nước ngày càng trầm trọng. Điều quan trọng là tình trạng ô nhiễm môi trường
đang trực tiếp ảnh hưởng xấu đến đời sống và sức khoẻ của con người. Những
thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh mỗi ngày có số lượng rác thải khoảng
500 tấn. Các doanh nghiệp như Vedan xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý
vào sông Thị Vải, nước thải sinh hoạt ở các khu dân cư tại Hà Nội xả trực tiếp
vào sông Tô Lịch, sông Nhuệ làm ô nhiễm nguồn nước…. Tất cả đang dóng lên
hồi chuông cảnh báo cấp thiết tình trạng ô nhiễm môi trường ở nước ta. Các căn
bệnh hiểm nghèo như: ung thư, dịch tiêu chảy cấp, bệnh ngoài da đều có nguyên
nhân bắt nguồn từ môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề.
Chính vì vậy việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho con người, đặc
biệt là học sinh vô cùng quan trọng, đòi hỏi không chỉ nhà trường mà toàn xã
hội cần quan tâm thực hiện.

sáng tạo, phương pháp tích hợp hoặc tích hợp qua loa đại khái nên không hiệu
quả. Đặc biệt một số giáo viên chưa biết tích hợp làm mất đi ý nghĩa thiết thực
của việc bảo vệ môi trường, giảm ý nghĩa thực tiễn của bài dạy.
Theo số liệu điều tra tháng 3 năm 2012 tại trường THPT chuyên Lam
Sơn cho thấy:
Chưa nắm được
nội dung tích hợp
20%

Còn lúng túng
trong phương
pháp tích hợp
20%

Tích hợp còn sơ
sài

Tích hợp có chất
lượng tốt

5%

55%

Muốn hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh, giáo viên phải
đảm bảo 3 yếu tố sau:
Một là: Học sinh phải nhận thức một cách sâu sắc về môi trường và tầm
quan trọng, vị trí của môi trường đối với cuộc sống của con người và sinh vật.
Hai là: Phải biến nhận thức thành hành động, hình thành ý thức bảo vệ
môi trường qua từng việc làm, hành động thiết thực hằng ngày.

- Phương pháp thuyết giảng:
Kiến thức giáo viên sử dụng phải phong phú, đa dạng về tất cả các lĩnh
vực của môi trường nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh.
- Phương pháp trực quan:
Bằng những hình ảnh đã được sưu tầm về môi trường cho học sinh quan
sát, nhận xét, đánh giá rút ra kết luận vừa giúp học sinh hứng thú học tập, vừa
giúp các em biết nhận xét đánh giá vấn đề tích hợp.
- Phương pháp điều tra xã hội học:
Đây là bước chuẩn bị để học sinh tiếp thu bài giảng. Điều tra theo phương
pháp trắc nghiệm khách quan hoặc viết thu hoạch cá nhân bàn bạc về vấn đề môi
trường.
- Điều tra xã hội học ở lớp: 11N, 11I, 11D, 11T
- Điều tra xã hội học về tình hình môi trường ở địa phương: Trắc nghiệm
trả lời câu hỏi.
- Viết thu hoạch hoặc bài kiểm tra ở lớp.
3


II. CÁC PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH TÍCH HỢP
1. Điều tra xã hội học về nhận thức của học sinh đối với môi trường:
Phiếu số 1: Yêu cầu học sinh nhận thức đúng về môi trường, qua đó giáo
viên cũng nắm bắt được sự hiểu biết về môi trường để có phương pháp tích hợp
phù hợp gây được hứng thú trong học tập.
a. Nhận thức về môi trường:
Học sinh hiểu khái niệm môi trường qua phiếu điều tra sau:

Câu

Môi trường là gì?


2. Sức lao động của con người bị giảm
sút có nguyên nhân:
3. Các hiện tượng thiên nhiên trái với
quy luật.
4. Núi băng ở Nam cực và Bắc cực

Đáp án

B
a. Hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ
trái đất nóng lên.
b. Khí thải công nghiệp, nước
thải công nghiệp, sinh hoạt chưa
qua xử lý xả trực tiếp vào môi
trường.
c. Ô nhiễm nguồn nước nặng nề.
d. Tệ nạn săn bắt động vật bừa
4


đang tan nhanh chóng.

bãi dẫn đến mất cân bằng sinh
thái.

2. Điều tra về mức độ ô nhiễm môi trường ở nơi cư trú của học sinh:
Mỗi học sinh được phát phiếu yêu cầu các em đánh dấu vào chỗ trống.
Phiếu số 1:
Họ
và

Tích hợp bảo vệ môi trường phải đạt được các mục đích yêu cầu sau:
- Vấn đề môi trường đang là một trong 4 vấn đề cấp thiết của nhân loại
ngày nay: Vấn đề chiến tranh hạt nhân và bảo vệ hòa bình, vấn đề ô nhiễm môi
trường, vấn đề bệnh tật hiểm nghèo, vấn đề phát triển của khoa học kỹ thuật.
Đồng thời phải chỉ rõ cho học sinh thấy được 4 vấn đề cấp thiết đó đều có nguồn
gốc từ bảo vệ môi trường.
- Học sinh hiểu và nắm được vấn đề môi trường và có hành động thiết
thực góp phần vào việc bảo vệ môi trường nơi cư trú và cộng đồng dân cư sinh
sống, là tuyên truyền viên tích cực để tuyên truyền, vận động nhân dân nơi cư
trú cùng nhau bảo vệ môi trường của địa phương mình.
- Học sinh thấy được đây là một biểu hiện cụ thể của lòng nhân ái, tính
nhân văn, lòng yêu quê hương đất nước, lòng vị tha, là góp phần làm cho môi
5


trường sống cộng đồng trong lành, sạch sẽ để bảo vệ sức khỏe chống lại các
nguy cơ bệnh tật xâm nhập vào cơ thể con người...
2. Thực hành tích hợp và kết quả:
a. Xác định bài và nội dung tích hợp:
Chương trình GDCD lớp 11 năm học 2012 - 2013 có 4 bài.
Tên bài

Địa chỉ tích hợp

Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường

Bài 1: Công Tích hợp vào điểm - Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế
với bảo vệ môi trường
dân với phát A mục 3
- Các biện pháp giải quyết hài hòa mối

sách bảo vệ tài vào nội dung bài
- Một số chủ trương chính sách cơ bản
nguyên
môi
về bảo vệ môi trường ở nước ta
trường
- Trách nhiệm của công dân trong việc
thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
- Kỹ năng: Tham gia và tuyên truyền
thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
b. Thực hành tích hợp và kết quả:
6


Đối với từng bài, quá trình ứng dụng phương pháp tích hợp bảo vệ môi
trường cần thực hiện phù hợp để đạt hiệu quả cao.
Bài 1: Công dân với phát triển kinh tế
Tích hợp tiết 1- mục 2: Các yếu cơ bản của quá trình sản xuất trong đó đối
tượng lao động là những nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên và nguyên liệu qua
tác động của lao động.
Giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm thông qua hệ thống câu hỏi sau:
Câu 1: Của cải trong tự nhiên có vô tận không? Nên khai thác như thế nào để
không lãng phí tài nguyên mà vẫn đảm bảo cân bằng sinh thái?
Câu 2: Con người tạo ra của cải vật chất phải đảm bảo môi trường không bị ô
nhiễm nghĩa là thế nào?
Câu 3: Hiện nay việc sản xuất nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất còn những
hạn chế nào?
(Mời đại diện lên trình bày)
Tích hợp tiết 2- mục 3: Phát triển kinh tế và ý nghĩa của phát triển kinh tế đối
với cá nhân, gia đình và xã hội.

thức mà vi phạm quy luật tự nhiên trong khai thác tài nguyên làm cho môi
trường sinh thái bị ô nhiễm nặng nề. Trong sản xuất không chú ý đến bảo vệ môi
trường: như xả chất độc hại vào nguồn nước, vào không khí gây nên những tác
hại lớn cho sức khỏe con người. Giáo viên phân tích kỹ để học sinh thấy được
tác hại của ô nhiễm môi trương, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các em
trong lĩnh việc sản xuất kinh doanh.
Bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm
Dân số và việc làm đều có ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề bảo vệ môi
trường
- Dân số tăng nhanh, dân số đông yêu cầu về của cải vật chất lớn nên phải
tăng cường sản xuất của cải vật chất dẫn đến khai thác tài nguyên nhiều, sản
xuất tăng quá nhanh, tốc độ đô thị hóa cao gây ô nhiễm môi trường.
- Dân số đông, rác thải sinh hoạt nhiều, môi trường nước, không khí bị
ảnh hưởng nghiêm trọng. Chẳng hạn như thành phố Hồ Chí Minh với số dân
hơn 7 triệu người mỗi ngày xử lý khoảng 500 tấn rác thải.
- Việc làm đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội gây ô nhiễm môi
trường. Vấn đề đặt ra là:
Thứ nhất: Dân số, việc làm không thể tách rời bảo vệ môi trường, dân số
góp phần bảo vệ môi trường và môi trường bảo vệ cuộc sống của con người.
Thứ hai: Dân số xây dựng môi trường, cảnh quan của cuộc sống, môi
trường làm đẹp cho cuộc sống con người.
Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
Xác định yêu cầu học xong bài này học sinh cần:
- Nêu được tình hình tài nguyên và môi trường, phương hướng cơ bản
nhằm bảo vệ tài nguyên môi trường.
- Hiểu được trách nhiệm của công dân trong việc thực hiện chính sách tài
nguyên môi trường ở nước ta hiện nay.
- Biết tham gia tuyên truyền, vận động mọi người tham gia thực hiện chính
sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
Tích hợp tiết 25 - mục 1: Tình hình tài nguyên và môi trường ở nước ta hiện

a. Kiểm tra miệng: Ra đề trắc nghiệm nhanh giúp học sinh nhận xét
đúng, sai đối với môi trường qua nội dung bài giảng.
Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
Lựa chọn phương án đúng:
Câu 1: Cách xử lý rác thải nào sau đây có thể giảm tác hại ô nhiễm môi trường
nhất?
a. Đốt và xả khí lên cao
b. Chôn sâu
c. Phân loại và tái chế
d. Đổ tập trung vào bãi rác
Câu 2: Những biện pháp hiệu quả để giữ cho môi trường sạch là?
a. Các nhà máy phải có hệ thống xử lý chất gây ô nhiễm môi trường
b. Thu gom xử lý tốt rác thải sinh hoạt
c. Mỗi người phải chấp hành nghiêm chỉnh Luật bảo vệ môi trường và
tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường
d. Tất cả các phương án trên
9


b. Kiểm tra viết:
Bài kiểm tra 15 phút: Có thể liên hệ một ý ngắn
Câu hỏi liên hệ một ý ngắn: Khoa học và công nghệ được coi là “Quốc sách
hàng đầu” song phải đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường. Vì sao?
Câu hỏi mang tính luận đề: Phát triển kinh tế là một yêu cầu tất yếu của xã hội
nhưng không phải bằng bất cứ cách nào. Điều đó đúng hay sai? Vì sao?
Với đề kiểm tra này học sinh phải vận dụng kiến thức về khoa học công
nghệ, kinh tế kết với môi trường để thấy được nguyên nhân, bản chất của vấn
đề.
Bài kiểm tra 45 phút: Trong bài viết một tiết, vấn đề tích hợp là xác
định quan điểm, lập trường, thái độ cho học sinh về một vấn đề nào đó đòi hỏi


a. Đã có công trình nước sạch và vệ sinh theo quy định
b. Đã có cách xử lý chất thải đảm bảo môi trường trong sạch
c. Chưa có xử lý chất thải theo đúng quy định
d. Gây ô nhiễm nguồn nước nặng nề
VI. KẾT QUẢ CỦA QUÁ TRÌNH TÍCH HỢP BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG Ở LỚP 11
Bằng các biện pháp điều tra học sinh các lớp trực tiếp giảng dạy chúng tôi
thấy kết quả đạt được như sau:
1. Về nhận thức:
- Học sinh đã nắm được khái niệm môi trường, tầm quan trọng của môi
trường đối với con người, đặc biệt là môi trường sinh thái có liên quan trực tiếp
đến cuộc sống của con người.
- Hình thành ý thức bảo vệ môi trường của học sinh cả ở nhà trường và
khu dân cư.
- Có ý thức bảo vệ môi trường và tuyên truyền vận động mọi người bảo
vệ môi trường sống của con người.
So sánh kết quả sau khi tích hợp bảo vệ môi trường
ý thức bảo vệ môi trường
Lớp

Tổng số HS

11I

36

11N

16

31

96%

2. Về hành động:
- Tham gia tích cực vào các buổi làm trực nhật lớp, làm vệ sinh nhà
trường và khu vực dân cư nơi gia đình sinh sống.
- Biết nhận xét đánh giá chất lượng môi trường, đặc biệt là môi trường
nước.
- Hình thành những ý tưởng sáng tạo trong việc bảo vệ môi trường như:
Xử lý rác thải, nước thải sinh hoạt ở gia đình sau đó đến khu dân cư.
- Biết đấu tranh tích cực, phê phán những hành vi vi phạm an toàn môi
trường sống và tuyên truyền cho mọi người thực hiện Luật tài nguyên môi
trường do Quốc hội ban hành năm 2005.
11


3. Kết quả kiểm tra:
- Kiểm tra các lớp 11 ở trường THPT Chuyên Lam Sơn các bài kiểm tra
đều có phần liên hệ thực tế ở địa phương nơi cư trú.
- 80% bài làm liên hệ đúng yêu cầu và bài viết có chất lượng cao, biết
nhận xét, đánh giá về môi trường.
- 15% bài viết có liên hệ song còn sơ sài
- 5% liên hệ không đúng yêu cầu, chưa quan tâm đến vấn đề môi trường,
chưa có phương pháp liên hệ vấn đề trong bài làm.
Kết quả tích hợp bảo vệ môi trường trong bài kiểm tra
Liên hệ tốt
Lớp

Tổng số

25%

2

6%

11N

16

12

75%

3

19%

1

6%

11Đ

32

27

84%




Các hình ảnh minh họa trong sách giáo khoa cần phải tăng thêm về số
lượng đó là phương pháp tích hợp trực quan, trực giác của bài học đối với học
sinh. Nhà nước phải trang bị thêm phim ảnh, tư liệu, băng hình, đồ dùng bộ môn
để quá trình tích hợp đạt kết quả cao.
b. Với nhà trường:
- Nhà trường cần phải có kế hoạch và yêu cầu tích hợp cụ thể để giáo
viên thực hiện, tránh tuỳ tiện tích hợp không có chủ định, không có kế hoạch.
- Nhà trường có mối quan hệ chặt chẽ với địa phương để học sinh năm
bắt được các vấn đề cơ bản, quan trọng của địa phương đang diễn ra hàng ngày
để giáo viên tích hợp trong quá trình giảng dạy.
c. Với địa phương:
Phải nắm được số học sinh đang học THPT để có những buổi tập trung
nói chuyện hoặc một hình thức giao lưu nào đó cho các em nắm được tình hình
địa phương. Từ đó có thể tích hợp sinh động trong bài làm, nâng cao sự hiểu biết
của học sinh về môi trường sống của mình.
a. KẾT LUẬN
Thực hiện chủ đề năm học 2012-2013 tiếp tục “Đổi mới phương pháp dạy
học và ứng dụng công nghệ thông tin” chúng tôi có những suy nghĩ tìm tòi, sáng
tạo đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá học sinh nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục. Đồng thời chọn những phương pháp tích hợp phù hợp để hình thành ý
thức bảo vệ môi trường qua môn GDCD cho học sinh lớp 11 nhằm gắn học sinh
với thực tiễn cuộc sống. Hình thành cho các em ý thức quan tâm đến những vấn
đề cấp thiết đối với nhân loại ngày nay.
Kinh nghiệm giảng dạy tuy còn khiêm tốn song cũng có những tác động
nhất định và bước đầu thu được những kết quả khả quan như: ý thức, hành động,
chất lượng học tập bộ môn được nâng cao. Các em sống có trách nhiệm hơn với
gia đình, nhà trường và xã hội.
Với những kết quả ban đầu thu được chúng tôi khẳng định kinh nghiệm



E. MỤC LỤC
A. Đặt vấn đề
I. Tầm quan trọng của môi trường đối với cuộc sống
II. Thực trạng môi trường hiện nay và việc tích hợp bảo vệ môi trường
1. Tình hình môi trường nước ta hiện nay
2. Nhận thức của học sinh đối với vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay
3. Thực trạng tích hợp bảo vệ môi trường ở trường THPT hiện nay
B. Nội dung
I. Các giải pháp tích hợp
1. Chọn nội dung bài giảng phù hợp để tích hợp có hiệu quả
2. Lựa chọn phương pháp tích hợp phù hợp
II. Các phương pháp tiến hành tích hợp
1. Điều tra xã hội học về nhận thức của học sinh đối với vấn đề môi trường
2. Điều tra mức độ ô nhiễm môi trường ở nơi cư trú
III. Thực nghiệm tích hợp và kết quả đạt được
1. Xác định yêu cầu mục đích tích hợp
2. Thực hành tích hợp và kết quả
IV. Hình thành ý thức bảo vệ môi trường qua bài làm của học sinh
1. Đề kiểm tra có những vấn đề tích hợp
2. Chọn hình thức kiểm tra để có sự tích hợp phù hợp
V. Hình thành ý bảo vệ môi trường cho học sinh tại khu dân cư, nơi cư trú
VI. Kết quả của quá trình tích hợp bảo vệ môi trường ở lớp 11
1. Về nhận thức
2. Về hành động
3. Về kết quả kiểm tra
VII. Bài học kinh nghiệm và những đề xuất, kiến nghị
1. Bài học kinh nghiệm
2. Những đề xuất kiến nghị