0ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THỊ HIÊN
THẨM QUYỀN DÂN SỰ THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ
GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƢƠNG MẠI
Chuyên ngành : Luật dân sự
Mã số : 60 38 30
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Mục lục
Danh mục các ký hiệu, Các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
MỞ ĐẦU 1
CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN DÂN SỰ
THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH
DOANH, THƢƠNG MẠI 10
1.1. KHÁI NIỆM THẨM QUYỀN DÂN SỰ THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN
VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI. 10
1.2. ĐẶC ĐIỂM VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH
DOANH, THƢƠNG MẠI CỦA TÒA ÁN THEO LOẠI VIỆC 17
1.3. Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH THẨM QUYỀN DÂN SỰ THEO LOẠI
VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH
THƢƠNG MẠI 22
1.4. CƠ SỞ VIỆC XÂY DỰNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ THẨM QUYỀN DÂN SỰ
THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH
DOANH THƢƠNG MẠI 26
1.4.1 Việc xây dựng các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh
doanh thương mại của Tòa án phải xuất phát từ chủ trương của Đảng về chiến
lược cải cách tư pháp. 26
1.4.2. Việc xây dựng các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh
doanh, thương mại của Tòa án xuất phát từ tính chất quan hệ pháp luật nội
dung mà Tòa án cần giải quyết. 28
1.4.3. Việc xây dựng các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh
doanh thương mại của Tòa án xuất phát từ quyền định đoạt của các đương sự 29
1.4.4. Việc xây dựng các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh
doanh thương mại của Tòa án phải căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế, xã
hội của đất nước và xuất phát từ thực tiễn giải quyết các tranh chấp 29
1.5. SƠ LƢỢC QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG
DÂN SỰ VIỆT NAM VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH
3.1.3 Bất cập trong quy định tại khoản 2 Điều 29 BLTTDS 72
3.1.4 Bất cập trong quy định tại khoản 3 Điều 29 BLTTDS 74
3.1.5 Bất cập trong quy định tại khoản 4 Điều 29 BLTTDS 77
3.1.6 Bất cập về vấn đề phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài 77
3.2. PHƢƠNG HƢỚNG CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THẨM
QUYỀN DÂN SỰ THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI. 79
3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN
DÂN SỰ THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
KINH DOANH THƢƠNG MẠI. 82
3.3.1. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự liên quan
đến khoản 1 Điều 29 BLTTDS và vấn đề chủ thể trong quan hệ kinh doanh,
thương mại 82
3.3.2. Kiến nghị hoàn thiện các quy tại khoản 2 Điều 29 BLTTDS 84
3.3.3. Kiến nghị hoàn thiện các quy định tại khoản 3 Điều 29 BLTTDS 85
3.3.4. Kiến nghị hoàn thiện quy định tại khoản 4 Điều 29 BLTTDS 87
3.3.5. Kiến nghị hoàn thiện quy định về phân định thẩm quyền giữa Tòa án và
trọng tài 88
KẾT LUẬN 90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1. BLDS: Bộ luật dân sự
2. BLTTDS: Bộ luật Tố tụng dân sự
3. PLTTGQCVADS: Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự
4. PLTTGQCVAKT: Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế
5. TTDS: Tố tụng dân sự
6. TAND: Tòa án nhân dân
7. TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao
8. HĐTP: Hội đồng thẩm phán
hiệu nhằm giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại để bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tố tụng, đồng thời đảm bảo trật tự xã
hội, sự lành mạnh trong môi trường kinh doanh.
Khi tranh chấp xảy ra có rất nhiều con đường giải quyết mà các bên có
thể lựa chọn. Con đường nào ngắn nhất, ít tốn kém nhất có thể khôi phục lại
được các quyền, lợi ích hợp pháp của mình sẽ được các bên lựa chọn. Trên
thực tế, tranh chấp kinh doanh, thương mại có thể được giải quyết bằng những
con đường như thương lượng, hòa giải, Trọng tài, Tòa án.
Tòa án với vai trò là một thiết chế tài phán công với những ưu điểm của
nó vẫn được các đương sự lựa chọn để giải quyết tranh chấp nói chung và
tranh chấp kinh doanh thương mại nói riêng. Giải quyết tranh chấp kinh
doanh, thương mại bằng Tòa án là hình thức giải quyết tranh chấp do cơ quan
tài phán của nhà nước thực hiện, được tiến hành theo trình tự, thủ tục nghiêm
ngặt, chặt chẽ. Bản án hay quyết định của Tòa án về vụ việc tranh chấp được
đảm bảo thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế nhà nước. Tuy nhiên Bộ luật Tố
tụng dân sự 2004 qua nhiều năm áp dụng đã bộc lộ những hạn chế. Điều này
ảnh hưởng đến phán quyết của Tòa án làm cho chất lượng xét xử chưa cao, số
2
lượng các bản án bị hủy, sửa nhiều, số lượng các vụ án tồn đọng không phải
là nhỏ. Có thể nói, BLTTDS năm 2004 nay là Luật sửa đổi, bổ sung một số
điều của BLTTDS đã có nhiều quy định mới về thẩm quyền dân sự của Tòa
án trong việc giải quyết các tranh chấp về kinh doanh, thương mại, bảo vệ kịp
thời lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, bảo đảm pháp chế xã hội chủ
nghĩa. Tuy nhiên, do sự phát triển của tình hình kinh tế - xã hội đất nước và
mặc dù đã có sự sửa đổi, bổ sung nhưng nhiều quy định trong BLTTDS về
thẩm quyền dân sự của Tòa án trong việc giải quyết các loại việc tranh chấp
kinh doanh, thương mại vẫn tồn tại những bất cập, thiếu sót, cần được hoàn
thiện theo hướng các quy định của pháp luật phải chặt chẽ, thuận tiện cho
người dân, các doanh nhân trong việc tiếp cận công lý đồng thời phải tiếp thu
Nam” bảo vệ năm 2003
- Bài viết “Xác định thẩm quyền theo vụ việc của Tòa án” của Tiến sĩ
Phan Chí Hiếu đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 2 năm 2004.
Sau khi Bộ luật Tố tụng dân sự 2004 ra đời nay là Luật sửa đổi, bổ
sung một số điều của BLTTDS cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu, luận
án, luận văn, bài viết đề cập những khía cạnh về thẩm quyền giải quyết tranh
chấp kinh doanh, thương mại:
- Tác giả Viên Thế Giang với bài: “Thẩm quyền giải quyết kinh doanh
theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2004” đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật
số 12 năm 2005.
- Tiến sĩ Phan Chí Hiếu với bài “Thẩm quyền giải quyết tranh chấp
kinh doanh theo Bộ luật Tố tụng dân sự và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn
thi hành” đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 10 năm 2005 và bài
“Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh ở Việt Nam” đăng
trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 12 năm 2005.
4
- Thạc sĩ Trần Đình Khánh với bài “Thẩm quyền giải quyết các tranh
chấp kinh doanh, thương mại và lao động theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2004”
đăng trên Tạp chí Kiểm sát. Viện kiểm sát nhân dân tối cao số 5 năm 2005.
- Tác giả Dương Nguyệt Nga với bài “Các phương thức giải quyết
tranh chấp kinh doanh, thương mại theo pháp luật Việt Nam trong điều kiện
hội nhập kinh tế quốc tế” đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân. Tòa án nhân
dân tối cao số 16 năm 2007.
- Tác giả Vũ Thị Hồng Vân với bài “Về thẩm quyền giải quyết tranh
chấp kinh doanh, thương mại của Tòa án theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2004”
đăng trên Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội số 4 năm 2008.
- Bài viết “Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại theo quy định
của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004” của tác giả Viên Thế Cương đăng trên
Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 12/2005;
bổ sung năm 2011 có một số điểm mới về thẩm quyền dân sự theo loại việc
của Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại cần được tiếp tục
nghiên cứu và luận giải.
Bản luận văn “Thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải
quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại.” là công trình được nghiên cứu
một cách chuyên sâu, toàn diện cả về lý luận, pháp lý và thực tiễn về vấn đề
này.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Luận văn đã tập trung vào việc nghiên cứu và làm rõ hơn các vấn đề lý
luận, pháp lý và thực tiễn áp dụng về thẩm quyền dân sự theo loại việc của
Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại như: Khái niệm
Thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp
6
kinh doanh, thương mại; Các đặc điểm về thẩm quyền dân sự theo loại việc
của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại; Ý nghĩa
của các quy định về thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải
quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại; Phân tích các quy định của
pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về thẩm quyền dân sự theo loại việc về giải
quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại của Tòa án qua đó chỉ ra một số hạn
chế của các quy định và đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật về vấn
đề này.
Đề tài không nghiên cứu toàn bộ thẩm quyền của tòa án về giải quyết
tranh chấp kinh doanh, thương mại mà chỉ tập trung nghiên cứu thẩm quyền
theo loại việc của Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại.
Trong phạm vi nghiên cứu đề tài không xem xét thẩm quyền giải quyết tranh
chấp kinh doanh, thương mại theo cấp và theo lãnh thổ. Đề tài tập trung
nghiên cứu những quy định của pháp luật hiện hành: Lịch sử phát triển các
quy định về thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải quyết tranh
chấp kinh doanh thương mại; Nội dung các quy định của Bộ luật Tố tụng dân
định, đánh giá những mặt hạn chế gây tác động xấu đến quá trình giải quyết
các tranh chấp này nhằm tìm ra những giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử tại
các tòa án và hoàn thiện các quy định về thẩm quyền dân sự theo loại việc của
Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại.
Để đạt được mục đích trên đề tài đặt ra những nhiệm vụ nghiên cứu cụ
thể như sau:
- Làm rõ các vấn đề lý luận về thẩm quyền dân sự theo loại việc của tòa
án về giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại như khái niệm, đặc
điểm và ý nghĩa của quy định; Lược sử phát triển của các quy định về thẩm
8
quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh,
thương mại
- Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự
hiện hành về thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải quyết tranh
chấp kinh doanh, thương mại đồng thời có sự so sánh, đối chiếu với những
quy định của pháp luật tố tụng dân sự của một số nước trên thế giới như Pháp,
Nga, Trung Quốc về vấn đề này để chỉ ra những bài học, những điểm hạn
chế và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện một số quy định của pháp
luật Tố tụng dân sự Việt Nam về vấn đề này.
- Phân tích, đánh giá thực tiễn các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự
hiện hành về thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải quyết tranh
chấp kinh doanh, thương mại để chỉ ra những điểm còn hạn chế, những bất
cập, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật và đưa ra một số kiến nghị
nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại.
- Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện và thực hiện pháp luật Tố
tụng dân sự Việt Nam về thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về giải
quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại.
6. Những điểm mới của luận văn
Luận văn là công trình nghiên cứu có tính hệ thống những vấn đề liên
10
CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN DÂN SỰ THEO
LOẠI VIỆC CỦA TÒA ÁN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
KINH DOANH, THƢƠNG MẠI
1.1. KHÁI NIỆM THẨM QUYỀN DÂN SỰ THEO LOẠI VIỆC CỦA TÒA
ÁN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI.
Trong bộ máy nhà nước mỗi cơ quan đều thực hiện các chức năng khác
nhau. Khái niệm thẩm quyền gắn liền với chức năng nhiệm vụ của các cơ
quan trong bộ máy Nhà nước. Vì thế nhà nước trao cho các cơ quan này
những thẩm quyền riêng và có sự phân định rõ ràng về thẩm quyền của
chúng. Tòa án với chức năng xét xử không phải là ngoại lệ. Tòa án là cơ quan
nhà nước có thẩm quyền giải quyết các loại tranh chấp, yêu cầu trong đó có
tranh chấp kinh doanh, thương mại. Việc quy định hợp lý về thẩm quyền dân
sự của Tòa án nói chung và thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án về
giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại nói riêng có ý nghĩa quan trọng
trong việc đảm bảo quyền tiếp cận công lý của công dân, tạo điều kiện thuận
lợi cho họ có thể thực hiện được quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp của mình. Để có thể hiểu rõ khái niệm về thẩm quyền dân sự
theo loại việc của Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại thì
chúng ta cần làm rõ các khái niệm đó là: Khái niệm thẩm quyền; Khái niệm
thẩm quyền dân sự theo loại việc của Tòa án và khái niệm tranh chấp kinh
doanh, thương mại.
Hiểu một cách chung nhất thì “Thẩm quyền là quyền xem xét để quyết
định và định đoạt một vấn đề theo pháp luật” [32; tr 922]. Dưới góc độ pháp
lý thì thẩm quyền là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ hành động, quyết định
của cơ quan, tổ chức thuộc bộ máy Nhà nước do pháp luật quyết định.
12
quyền về nội dung thể hiện ở quyền hạn giải quyết, quyết định của tòa án đối
với những vấn đề đã được xem xét” [9;tr 11]. Theo quan niệm này, “thẩm
quyền của Tòa án” bao hàm hai yếu tố cơ bản đó là thẩm quyền về hình thức
và thẩm quyền về nội dung có mối liên hệ mật thiết với nhau. Hay nói một
cách khác đó là quyền hạn, phạm vi xem xét của Tòa án và quyền quyết định
của Tòa án luôn nằm trong một chỉnh thể thống nhất với nhau.
Như vậy, dù cách tiếp cận “Thẩm quyền của tòa án” khác nhau nhưng
các khái niệm này giống nhau ở những điểm cho rằng “thẩm quyền của tòa án
là thẩm quyền trong việc xét xử, giới hạn của việc xét xử và quyền ra quyết
định trong việc xét xử đó”. Trong phạm vi nghiên cứu đề tài tác giả chỉ xem
xét thẩm quyền dưới góc độ quyền xem xét giải quyết các vụ việc về giải
quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại trong phạm vi pháp luật cho phép.
Thẩm quyền dân sự theo loại việc của tòa án là một trong các thẩm
quyền dân sự của tòa án. Trên thế giới đa số các quốc gia kể cả các quốc gia
theo hệ thống pháp luật Anh - Mỹ hay các quốc gia theo hệ thống pháp luật
Châu Âu lục địa đều tiếp cận khái niệm thẩm quyền dân sự của tòa án dưới
hai góc độ: Thẩm quyền theo loại việc (căn cứ vào bản chất của vụ việc) và
thẩm quyền theo phạm vi lãnh thổ. Tuy nhiên theo đặc thù trong việc tổ chức
hệ thống tòa án mà tại Việt Nam thẩm quyền dân sự của tòa án còn được tiếp
cận dưới góc độ là thẩm quyền theo cấp của tòa án trong việc xét xử sơ thẩm.
Để xác định một vụ việc dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của một Tòa án
cụ thể nào, đầu tiên, người ta phải xác định vụ việc đó có thuộc thẩm quyền
sơ thẩm dân sự của Tòa án theo loại việc hay không, sau đó căn cứ vào luật
thực định để xác định vụ việc đó thuộc thẩm quyền sở thẩm của Tòa án cấp
nào và bước cuối cùng là xác định trong số các Tòa án cùng cấp đó thì Tòa án
lãnh thổ nào sẽ có thẩm quyền giải quyết. Do đó, việc xác định thẩm quyền
dân sự theo loại việc của Tòa án là nền tảng hay tiền đề quan trọng để xác
13
quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản được coi là tranh chấp dân sự và điểu
chỉnh bởi Bộ luật dân sự 1995. Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng kinh tế và
hoạt động tổ chức kinh doanh của các doanh nghiệp, hoạt động mua bán trái
phiếu, cổ phiếu được coi là các tranh chấp kinh tế, được điều chỉnh chủ yếu
bởi Pháp lệnh hợp đồng kinh tế.
Ngay từ năm 1994, hệ thống pháp luật Việt Nam về thương mại cũng
đã đưa ra một số khái niệm khác nhau để biểu đạt loại tranh chấp này. Tuy
không xây dựng được một khái niệm chuẩn mực về tranh chấp kinh tế nhưng
cũng đã liệt kê được các tranh chấp được coi là tranh chấp kinh tế thuộc thẩm
quyền giải quyết của tòa án kinh tế và trọng tài kinh tế. Đến năm 1999, khái
niệm tranh chấp thương mại lần đầu tiên được đề cập đến trong Luật thương
mại ngày 10/5/1999. Năm 2003, Pháp lệnh trọng tài thương mại được ban
hành ngày 25/02/2003 tuy không đưa ra định nghĩa về tranh chấp thương mại
nhưng thông qua khái niệm về “hoạt động thương mại” đó tạo được sự tương
đồng trong quan niệm về “thương mại” và “tranh chấp thương mại” của
pháp luật Việt Nam với chuẩn mực chung của pháp luật và thông lệ quốc tế;
từ đó mở màn cho việc xem xét tiếp theo của các văn bản pháp luật khi đề cập
đến lĩnh vực thương mại, tranh chấp thương mại.
Sau nỗ lực cải cách về tư duy pháp lý lớn vào năm 2005 kết quả là cho
ra đời Bộ luật dân sự năm 2005, Luật thương mại năm 2005, bãi bỏ Pháp lệnh
hợp đồng kinh tế năm 1989 đã thống nhất về cách điều chỉnh hợp đồng.
BLDS có vai trò như đạo luật gốc, điều chỉnh liên thông tất cả các quan hệ
dân sự, lao động, kinh doanh, thương mại, hôn nhân gia đình; Bộ luật Tố tụng
dân sự 2004 ra đời và hiện nay là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
BLTTDS đã thống nhất thủ tục giải quyết tranh chấp nếu xảy ra đối với tất cả
các quan hệ này.
15
Theo từ điển Tiếng Việt, “tranh chấp” được hiểu là "đấu tranh, giằng
co khi có những mâu thuẫn, bất đồng thường là trong vấn đề quyền lợi giữa
Theo nghĩa thông thường của từ, tranh chấp kinh doanh thương mại có
thể được hiểu là tranh chấp về kinh doanh, thương mại hoặc tranh chấp trong
kinh doanh thương mại. Trong phạm vi đề tài luận văn tác giả sử dụng thuật
ngữ “tranh chấp kinh doanh thương mại”, bởi vì: Thuật ngữ “tranh chấp kinh
tế” có nội hàm quá rộng gồm cả vấn đề quản lý và vấn đề chính trị - xã hội
liên quan đến hoạt động kinh doanh. Mà đề tài không đề cập đến tất cả về
tranh chấp kinh tế mà chủ yếu nghiên cứu, xem xét các quy định của
BLTTDS về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại theo
loại việc của Tòa án. Tuy nhiên, trong thực tế các nhà khoa học cũng có
những quan niệm khác nhau về khái niệm “tranh chấp kinh doanh thương
mại”. Cụ thể, các quan điểm của các nhà khoa học, các học giả về khái niệm
này như sau:
Trong Luận án tiến sĩ, tác giả Nguyễn Thị Kim Vinh đưa ra khái niệm:
“Tranh chấp kinh tế (tranh chấp kinh doanh) là sự bất đồng chính kiến về một
sự kiện pháp lý, là sự mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền và nghĩa
vụ giữa các chủ thể tham gia vào quan hệ kinh tế ở các cấp độ khác nhau”
[33; tr 45]
Hay theo tác giả Viên Thế Cương đưa ra khái niệm “Tranh chấp kinh
doanh được hiểu là những mâu thuẫn, bất đồng ý kiến giữa các chủ thể kinh
doanh với nhau hoặc với các bên có liên quan khi họ tham gia quan hệ kinh
doanh, phát sinh do một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng
nghĩa vụ pháp lý của mình” [3; tr 11]. Chúng tôi đồng tình với khái niệm này
vì đây là khái niệm có tính đầy đủ, khái quát hơn cả.
17
Có thể thấy, dù có nhiều khái niệm khác nhau về tranh chấp kinh
doanh, thương mại nhưng các khái niệm này đều giống nhau ở điểm cho rằng:
Tranh chấp kinh doanh, thương mại là mâu thuẫn, bất đồng hay xung đột về
quyền, nghĩa vụ phát sinh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh giữa các chủ
thể tham gia kinh doanh hoặc với các bên liên quan khi họ tham gia các quan
xét xử vụ việc dân sự chỉ là cơ quan đứng ra giải quyết những mối xung đột,
những sự kiện pháp lý mà đương sự cung cấp. Vì vậy, khác với Tòa án hình
sự là dựa trên cáo trạng của Viện kiểm sát thì trong tố tụng dân sự Tòa án xác
định phạm vi xét xử của mình dựa trên cơ sở, yêu cầu của đương sự thể hiện ở
hình thức là đơn kiện, đơn yêu cầu.
Thứ hai, khác với thẩm quyền hình sự hay thẩm quyền hành chính của
Tòa án được giải quyết theo thủ tục tố tụng hình sự hoặc thủ tục tố tụng hành
chính thì thẩm quyền giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại của
Tòa án được thực hiện theo thủ tục Tố tụng dân sự mà cụ thể là thủ tục giải
quyết các vụ án dân sự.
Thứ ba, Tòa án phải tôn trọng quyền tự thỏa thuận, tự định đoạt, tự
nguyện không trái pháp luật của đương sự.
Ngoài những đặc điểm chung nêu trên, thẩm quyền dân sự theo loại
việc của Tòa án về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại còn mang
những đặc điểm riêng như sau:
Thứ nhất: Việc xác định thẩm quyền dân sự theo loại việc về giải quyết
tranh chấp kinh doanh, thương mại của Tòa án phải căn cứ vào thành phần
chủ thể của quan hệ pháp luật về kinh doanh thương mại. Yếu tố chủ thể
trong quan hệ pháp luật cũng được các nhà lập pháp quan tâm khi phân loại
các quan hệ xã hội. Tương ứng với từng loại quan hệ xã hội các chủ thể tham
gia có sự khác nhau về thành phần và phạm vi thẩm quyền. Yếu tố này gắn
Copyright: Tài liệu đại học ©