ĐỀTÀI: Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh:
“ Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có
những con người xã hội chủ nghĩa”. Liên hệ thực tiễn
xây dựng con người mới ở Việt Nam hiện nay.
1
BÀI LÀM
I.ĐẶT VẤN ĐỀ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một vị lãnh tụ vĩ đại và muôn vàn kính yêu của Đảng và
dân tộc Việt Nam, một nhà hoạt động cách mạng lỗi lạc của phong trào cộng sản
và công nhân quốc tế, một anh hùng lỗi lạc trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Một bài báo xuất bản ở Ấn Độ miêu tả Người là sự kết tinh của “nhân dân và hiện
thân của khát vọng đấu tranh cho tự do và cho sự đấu tranh bền bỉ của nhân
dân”(1). Một bài xã luận trên một tờ báo của Uruguay viết:“ Ông có một trái tim
bao la như vũ trụ và tình yêu trẻ thơ vô bờ bến. Ông là hình mẫu của sự giản dị
trong mọi mặt ”(2).Những tư tưởng, lí luận của Người được Đảng và nhân dân ta
học tập và vận dụng đặc biệt là trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam hiện nay. Theo Người, động lực quan trọng và quyết định của xây dựng chủ
nghĩa xã hội chính là nhân tố con người. Vì vậy, Người đã nói: “ Muốn xây dựng
chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”. Luận điểm
này của Người đã xác định đúng đắn mục tiêu, động lực của công cuộc xây dựng
chủ nghĩa xã hội; từ đó góp phần xác định hình thức, biện pháp và bước đi lên chủ
nghĩa xã hội phù hợp với những đặc điểm dân tộc Việt Nam và xu thế vận động
của thời đại ngày nay.
II. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “ Muốn xây dựng chủ nghĩa
xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”.
Trong luận điểm của mình Bác đã đề cập đến hai phạm trù, đó là xã hội chủ
nghĩa và con người xã hội chủ nghĩa. Vậy thế nào là chủ nghĩa xã hội và thế nào là
con người xã hội chủ nghĩa?
2
(1),(2). Ho Chi Minh - A Life, William Duiker, trang 562

đích của chủ nghĩa xã hội chính là không ngừng nâng cao mức sống của nhân dân.
Người cũng từng nói: "Chủ nghĩa xã hội nghĩa là tất cả mọi người các dân tộc ngày
càng ấm no, con cháu chúng ta ngày càng sung sướng"(1). "Chủ nghĩa xã hội là
làm sao cho dân giàu nước mạnh"(2).Quan điểm xã hội chủ nghĩa mà Bác chủ
động tiếp cận là đi theo tư tưởng chủ nghĩa Mac- Lênin và được xuất phát từ động
cơ của một người con Việt Nam yêu nước khát khao tìm ra con đường giải phóng
dân tộc. Tuy nhiên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không sao chép, rập khuôn một cách
máy móc những luận điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, ngược lại Bác đã ứng dụng
một cách rất linh hoạt những tư tưởng của Mác- Lênin vào tình hình thực tế Việt
Nam, hiểu rõ nước ta là một nước thuộc địa nửa phong kiến từ đó đưa ra những
quyết sách đúng đắn đưa dân tộc ta đi từ thắng lợi này tới thắng lợi khác. Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã diễn giải một cách dễ hiểu về mục tiêu của chủ nghĩa xã hội như
sau: “Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho nhân dân đủ ăn, đủ mặc, ngày càng sung
sướng, ai nấy được đi học, ốm đau có thuốc, già không lao động được thì nghỉ,
những phong tục tập quán không tốt dần dần được xóa bỏ…
b. Quan niệm về con người xã hội chủ nghĩa
Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng, con người vừa là thực thể tự nhiên, vừa là thực
thể xã hội, đồng thời là chủ thể cải tạo hoàn cảnh. Con người là một chủ thể “song
trùng” tự nhiên và xã hội, là sự kết hợp cái tự nhiên và cái xã hội. Hai yếu tố
này gắn kết với nhau, đan quyện vào nhau, trong cái tự nhiên chứa đựng cái xã hội
(1). Hồ Chí Minh: Sđd, t10, trang 317
(2). Hồ Chí Minh: Sđd, t8, trang 226
4
và cũng không có cái xã hội tách rời cái tự nhiên.Con người trong quá trình tồn
tại không chỉ tác động vào tự nhiên, làm biến đổi thế giới tự nhiên mà con người
còn quan hệ với nhau tạo nên bản chất người, làm cho con người khác với con vật.
“Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng
biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã
hội”(1). Con người không thể tồn tại được một khi tách khỏi xã hội. Chỉ trong xã
hội con người mới có thể trao đổi lao động, thông qua đó mà thỏa mãn những nhu

coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp giải phóng xã hội và
giải phóng chính bản thân con người. Xuất phát từ những luận điểm đúng đắn đó,
trong khi lãnh đạo nhân dân cả nước tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
và xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh luôn tin ở dân, hết lòng thương yêu, quý trọng
nhân dân, biết tổ chức và phát huy sức mạnh của nhân dân. Tư tưởng về con người
của Người thông qua thực tiễn cách mạng của Người thông qua thực tiễn cách
mạng đã trở thành một sức mạnh vật chất to lớn và là nhân tố quyết định thắng lợi
của chính sự nghiệp cách mạng ấy.
c. Quan niệm về con người xã hội chủ nghĩa
Con người xã hội chủ nghĩa là con người phát triển toàn diện, hài hòa được từng
bước hình thành trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa. Con người xã hội chủ
nghĩa vừa là chủ thể trong quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa xã hội, vừa là sản
phẩm của quá trình đó. Con người xã hội chủ nghĩa không chỉ là mục tiêu của chủ
nghĩa xã hội mà còn là động lực của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chủ
6
nghĩa xã hội sẽ không thành công nếu không xây dựng và phát triển con người chủ
nghĩa xã hội.Con người xã hội chủ nghĩa bao gồm cả những con người từ xã hội cũ
để lại và cả những con người sinh ra trong xã hội mới. Con người sống dưới chế độ
xã hội chủ nghĩa mang những nét đặc trưng của chủ nghĩa xã hội, song vẫn còn
chịu ảnh hưởng không ít những tư tưởng, tác phong, thói quen của xã hội cũ. Cho
nên, quá trình xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa là quá trình diễn ra cuộc
đấu tranh gay go, quyết liệt giữa cái cũ và cái mới, cái tiến bộ và cái lạc hậu. Trong
quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, con người là đối tượng trực tiếp tạo ra của cải
vật chất, cải tao xã hội, tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần mới cho xã hội.
Những thành quả con người tạo ra này góp phần cải thiện cuộc sống, nâng cao dân
trí, mang đến cho con người một xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Bên cạnh đó, trong
quá trình con người xây dựng xã hội cũng đồng thời cải tạo chính bản thân mình,
khắc phục những nhược điểm, thiếu sót và phát huy ưu điểm cá nhân.Bởi vậy có
thể nói con người là chủ thể của quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa nhưng đồng
thời cũng là sản phẩm của quá trình đó.

hay nói cách khác, nguồn lực con người chính là tổng thể những phẩm chất của
con người như thể chất, tri thức, đạo đức, vị thế xã hội,…. bên trong mỗi con
người. Những yếu tố tự nhiên có được khai thác và sử dụng một cách đúng đắn hay
không là do tác động từ phía con người, không có con người thì cũng không thể có
những công nghệ tiên tiến, khoa học kĩ thuật hiện đại,….Nhiều nguồn lực đang trở
nên ngày càng cạn kiệt, song nguồn lực con người theo thời gian càng ngày càng
trở nên phong phú, đa dạng và phát triển hơn. Mục tiêu của xã hội chủ nghĩa chính
là xây dựng những phẩm chất tốt đẹp này bên trong mỗi con người, tạo động lực
cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, đi lên chủ nghĩa cộng sản. Chủ nghĩa xã hội
có được xây dựng thành công hay không tùy thuộc vào việc chúng ta có phát huy
8
tốt nguồn lực con người hay không. Mỗi bước xây dựng những con người mới xã
hội chủ nghĩa là một nấc thang xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đây là mối quan hệ
biện chứng giữa “xây dựng chủ nghĩa xã hội” và “con người xã hội chủ nghĩa”.
Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về con người mới xã hội chủ nghĩa có hai
mặt gắn bó chặt chẽ với nhau. Một là, kế thừa những giá trị tốt đẹp của con người
truyền thống (Việt Nam và phương Đông). Hai là, hình thành những phẩm chất
mới như: có tư tưởng xã hội chủ nghĩa; có đạo đức xã hội chủ nghĩa; có trí tuệ và
bản lĩnh để làm chủ (bản thân, gia đình, xã hội, thiên nhiên,…); có tác phong xã
hội chủ nghĩa; có lòng nhân ái, vị tha, độ lượng.
2. Liên hệ thực tiễn xây dựng con người mới ở Việt Nam hiện nay.
a, Những đặc trưng con người xã hội chủ nghĩa mà chúng ta phấn đấu
xây dựng
- Con người xã hội chủ nghĩa là con người có ý thức, trình độ và năng lực làm
chủ. Đồng thời xã hội tạo ra những điều kiện về kinh tế, chính trị, xã hội, để con
người thực hiện được quyền làm chủ đó.
- Con người xã hội chủ nghĩa là con người lao động mới, có tri thức sâu sắc về
cong việc mà mình đang đảm nhận, lao động có ý thức kỷ luật, có tinh thần hợp tác
với đồng nghiệp, biết đánh giá chất lượng lao động, hiệu quả lao động của bản
thân.

đang lãnh đạo nhân dân ta từng bước thực hiện”.
• Mọi sự phát triển của xã hội trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn
hoá, xã hội đều do con người quyết định và đều hướng về con người, và
10
cuộc sống ngày một tốt đẹp hơn của mỗi người, mỗi gia đình trong cộng
đồng dân tộc Việt nam. Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định
hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu con người đó phải lấy sự phát triến con
người Việt Nam làm thước đo chung.
- Đại hội Đảng lần thứ X (2006): đã chỉ rõ để thực hiện thắng lợi công cuộc
đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức phải phát triển
nguồn nhân lực chất lượng cao, tức là chuyển hướng chiến lược phát triển nguồn
nhân lực theo chiều rộng sang chiều sâu, coi trọng và gia tăng nhanh chất lượng
của nguồn nhân lực. Song Đại hội X cũng như các kỳ Đại hội trước chưa xác định
đó là khâu đột phá.
- Đại hội Đảng lần thứ XI (2011): đã bổ sung và phát triển thêm “Cương lĩnh
xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” (1991)
c, Những hạn chế mà Việt Nam vẫn còn gặp phải trong quá trình phát
triển con người mới
- Trước hết, chúng ta còn đề cao mặt xã hội, nặng động viên tinh thần, không
quan tâm đúng mức tới nhu cầu vật chất, chưa thực sự chú ý tới lợi ích các nhân
người lao động.
- Chúng ta cũng đề cao quá mức tính giai cấp, coi nhẹ tính nhân loại, không
chú ý kế thừa những giá trị truyền thống dân tộc.
- Tình trạng quan liêu trong bộ máy Nhà nước vẫn đang diễn ra. Một bộ phận
cán bộ tham nhũng cửa quyền, vi phạm quyền tự do dân chủ của công dân đang
làm biến dạng nhân cách con người.
- Sự kết hợp các nguồn lực ở nước ta còn nhiều hạn chế.
- Năng lực lao động của người Việt Nam còn hạn chế.
11
d, Những phương hướng và giải pháp phát nhằm phát triển con người xã

III. Kết thúc vấn đề
Bất chấp thăng trầm của lịch sử, từ khi ra đời đến nay, tư tưởng của Chủ tịch Hồ
Chí Minh luôn luôn tỏ rõ sức sống mãnh liệt của mình. Từ khi ra đời cho đến nay,
nhờ nắm vững và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh mà Đảng ta đã dẫn dắt
cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.Đối với thế hệ trẻ
những chủ nhân tương lai của đất nước, lớp người kế tục trung thành sự nghiệp
cách mạng vẻ vang của Đảng, của dân tộc “Học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh” là một niềm vinh dự đồng thời là một nhiệm vụ vô cùng quan
trọng và cần thiết để xây dựng một đội ngũ con người mới xã hội chủ nghĩa.Mỗi
đoàn viên thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vấn đề học tập, nâng cao trình độ
trong hội nhập và phát triển. Người đã từng dạy: “ Học để phục vụ Tổ quốc, phục
vụ nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh, tức là để làm tròn nhiệm vụ người làm
chủ nước nhà”. Đảng và nhà nước ta coi chủ nghĩa Mác Lê – nin, tư tưởng Hồ Chí
Minh là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng. Mỗi cán bộ đảng viên phải đặt
lợi ích của Đảng, của nhân dân lên trên hết, phải cố gắng học tập chính trị, chuyên
môn, gắn bó với nhân dân, dựa vào dân để xây dựng và chỉnh đốn Đảng, gương
mẫu trước quần chúng. Then chốt trong công tác xây dựng Đảng theo tư tưởng Hồ
Chí Minh là thật thà tự phê bình và phê bình. Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh
tự phê bình và phê bình phải thành khẩn, trung thực, kiên quyết và có văn hóa. Mỗi
đảng viên cần phải học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, cần kiệm
liêm chính, chí công vô tư. Tư tưởng về văn hóa, đạo đức và xây dựng con người
mới là một bộ phận rất quan trọng trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh. Từ lâu,
13
tư tưởng đó đã trở thành một bộ phận của nền văn hóa dân tộc và là ngọn đèn pha
soi đường cho công cuộc xây dựng một nền văn hóa và đạo đức mới ở Việt Nam.
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vẫn còn giữ nguyên tính thời sự, soi sáng cho
Đảng và nhân dân ta hoàn thành sự nghiệp vẻ vang, xây dựng nền đạo đức Việt
Nam ngang tầm với những yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới.
14