Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
1. Tên đề tài :
KINH NGHIỆM TÍCH HỢP TỐT GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG TRONG MÔN LỊCH SỬ BẬC THCS
2. Đặt vấn đề:
Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật, là nơi
chứa đựng các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, là nơi
chứa đựng và phân hủy các chất thải do con người tạo ra trong cuộc sống và
hoạt động sản xuất Môi trường có vai trò cực kỳ quan trọng đối với đời
sống con người. Đó không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển mà còn
là nơi lao động và nghỉ ngơi, hưởng thụ và trau dồi những nét đẹp văn hóa,
thẩm mĩ nhưng trong vài ba thập kỷ gần đây, do sức ép của dân số và sự phát
triển kinh tế thiếu tính toán, các nguồn tài nguyên trên Trái đất ngày càng cạn
kiệt, môi trường sống bị suy thoái nghiêm trọng, thậm chí ở một số vùng có
nguy cơ bị phá huỷ hoàn toàn. Hàng loạt các vấn đề đã nảy sinh như biến đổi
khí hậu toàn cầu, suy thoái đa dạng sinh học, suy giảm tầng ô zôn, hoang mạc
hóa đất đai, Các vấn đề nêu trên đang là những thách thức lớn đối với sự
sống còn của loài người. Trước tình hình đó, chính phủ và nhân dân các nước
trên thế giới không thể thờ ơ trước lời kêu gọi của nhiều tổ chức quốc tế:
“Hãy cứu lấy trái đất”.
Ở nước ta, bảo vệ môi trường cũng đang là vấn đề được quan tâm sâu
sắc. Nghị quyết số 41/NQ-TƯ ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị; Quyết định
số 1363/QĐ-TTg ngày 17/10/2001 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định
số 256/2003/QĐ-TTg ngày 02/12/2003 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo cơ
sở pháp lý vững chắc cho những nỗ lực và quyết tâm bảo vệ môi trường theo
định hướng phát triển một tương lai bền vững của đất nước.
Cụ thể hóa và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà
nước, ngày 31/1/2005, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị về việc
tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường. Tất cả các văn bản trên đã
khẳng định Đảng và Nhà nước ta đánh giá cao vai trò của công tác BVMT
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU

giáo viên, cán bộ quản lý và cán bộ giảng dạy. Đây là một lực lượng khá hùng
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
2
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
hậu. Việc trang bị các kiến thức về môi trường, kĩ năng bảo vệ môi trường
cho số đối tượng này cũng có nghĩa là cách nhanh nhất làm cho gần một phần
ba dân số hiểu biết về môi trường. Đây cũng chính là lực lượng xung kích,
hùng hậu nhất trong công tác tuyên truyền bảo vệ môi trường cho gia đình và
cho cộng đồng dân cư của khắp các địa phương cả nước. Hơn nữa trường học
là nơi có điều kiện để thực thi các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà
nước về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đất nước.
4.Cơ sở thực tiễn:
Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong công
cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nhiều văn bản được Đảng và Nhà nước
ban hành nhằm thể chế hóa công tác bảo vệ môi trường, trong đó có công tác
giáo dục bảo vệ môi trường như:
-Luật bảo vệ môi trường năm 2005 quy định: công dân Việt Nam được
giáo dục toàn diện về môi trường nhằm nâng cao hiểu biết và ý thức bảo vệ
môi trường; Giáo dục môi trường là nội dung của chương trình chính khóa
của các cấp học phổ thông (trích điều 107, Luật bảo vệ môi trường)
-Nghị quyết 41/NQ/TƯ về “Bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, nghị quyết coi tuyên truyền, giáo
dục nâng cao nhận thức là giải pháp số 1 trong 7 giải pháp bảo vệ môi trường
của nước ta và chủ trương “ Đưa nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào
chương trình, sách giáo khoa của hệ thống giáo dục quốc dân, tăng dần thời
lượng và tiến tới hình thành môn học chính khóa đối với cấp học phổ thông”
(trích Nghị quyết 41/NQ/TƯ)
-Quyết định 1363/QĐ/TTg về việc phê duyệt đề án “Đưa các nội dung
bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân” với mục tiêu: “Giáo dục
học sinh, sinh viên các cấp học, bậc học, trình độ đào tạo trong hệ thống giáo

hương đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng năng lực tư duy,
hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội. Tất cả những mục
tiêu này không liên quan đến vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường: ô nhiễm môi
trường, thảm họa tự nhiên bảo vệ môi trường như ở các môn Sinh học, Địa
lý, Giáo dục công dân
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
4
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
+Áp lực về mục tiêu kiến thức bộ môn quá nặng nên thời gian cho giáo
dục môi trường còn rất hạn chế hoặc khiêng cưỡng, hình thức.
Trên cơ sở nghiên cứu kỹ lý luận kết hợp với thực tiễn công tác bản
thân đã giải quyết được khó khăn trên và tiến hành tích hợp giáo dục bảo vệ
môi trường trong môn Lịch sử một cách có hiệu quả đạt yêu cầu đề ra.
5. Nội dung nghiên cứu:
5.1 Xác định cụ thể nội dung giáo dục môi trường qua môn Lịch
sử:
Môn học Lịch sử trang bị cho học sinh những kiến thức về sự phát triển
của xã hội loài người. Quá trình phát triển của xã hội loài người là quá trình
con người đã tác động vào thế giới tự nhiên tạo nên những thay đổi theo lịch
trình thời gian từ thời nguyên thủy cổ đại đến nay. Vì vậy, môn Lịch sử có
khả năng góp phần thực hiện việc giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh.
Những nội dung giáo dục môi trường có thể lồng ghép qua môn Lịch sử là:
5.1.1 Môi trường tự nhiên tác động mạnh mẽ tích cực đến sự tồn tại,
hình thành và phát triển lịch sử xã hội loài người: Lịch sử thế giới và lịch
sử dân tộc (kể cả phần lịch sử địa phương) đều gắn với những điều kiện tự
nhiên mà con người sinh sống, cho nên khi học tập lịch sử xã hội phải phân
tích đến các yếu tố của môi trường tự nhiên và thông qua nội dung lịch sử để
hiểu rõ hơn môi trường tự nhiên và thực hiện giáo dục môi trường.
-Điều kiện nhiên là môi trường đã nuôi sống người tối cổ với những
hang động, trái cây, thú rừng , mặc dù cuộc sống rất thấp kém vì hoàn toàn

- Quá trình khai thác điều kiện tự nhiên đã giúp cho xã hội loài người
ngày càng phát triển qua các thời kì:
Từ miền rừng núi đã chuyển dần xuống định cư ở vùng đồng bằng châu
thổ ven sông.
Chính sách khẩn hoang mở rộng diện tích sản xuất, đắp đê phòng lụt,
đào sông, nạo vét kênh đảm bảo tưới tiêu là làm lãnh thổ mở rộng, kinh tế
phát triển, đời sống con người ổn định.
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
6
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
Việc khai thác các nguồn lợi từ tự nhiên như đồng, sắt, than đá, sức
nước…đã đưa con người tiến dần vào thế giới văn minh từ khi có công cụ
bằng kim loại, các cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng khoa học – kĩ
thuật.
…
- Điều kiện tự nhiên có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đấu tranh chống
giặc ngoại xâm dựng nước và giữ nước:
Cha ông đã biết dựa vào những điều kiện tự nhiên để xây dựng căn cứ,
bảo toàn và phát triển lực lượng: thành Cổ Loa, phòng tuyến sông Cầu, thành
nhà Hồ, căn cứ địa Tây Sơn, phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, căn cứ địa
Yên Thế, Bãi Sậy; căn cứ địa Việt Bắc, đường Trường sơn.
Cha ông đã biết lợi dụng địa thế, vị trí tự nhiên để kháng chiến thắng
lợi: chiến thắng Bạch Đằng, chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút, chiến thắng
Chi Lăng – Xương Giang, chiến dịch Việt Bắc
5.1.2 Việc khai thác và sử dụng môi trường tự nhiên của con người
đã gây tác hại mạnh mẽ đối với sự tồn tại, hình thành và phát triển lịch sử
xã hội loài người:
Quá trình khai thác và sử dụng nguồn nguyên vật liệu, nhiên liệu trong
tự nhiên của con người đã dẫn đến những hậu quả xấu về mặt xã hội:
Sự bóc lột của các giai cấp trong xã hội (Địa chủ - Chủ nô- Tư sản bóc

-Chỉ tiến hành tích hợp ở một số bài có nội dung sở trường, ưu thế
trong giáo dục bảo vệ môi trường chứ không bắt buộc phải tiến hành ở tất cả
các chương, bài trong toàn bộ chương trình.
-Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực. Vai trò
chủ động tích cực, tự tìm tòi, nghiên cứu sáng tạo phù hợp với yêu cầu bảo
vệ, gìn giữ và phát huy tác dụng việc giáo dục bảo vệ môi trường đối với học
sinh thông qua học tập bộ môn.
-Thực hiện tiến hành tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học lịch
sử không chỉ tiến hành trong bài nội khóa mà còn kết hợp trong các bài ngoại
khóa, tiết lịch sử địa phương, hoạt động NGLL.
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
8
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
5.2.2 Cách tiến hành lồng ghép tích hợp giáo dục bảo vệ môi
trường trong dạy học môn Lịch sử:
*Dạng bài chính trị xã hội:
Bài 4: Các quốc gia cổ đại phương đông (Lịch sử 6)
Địa chỉ tích hợp: Mục 1: Các quốc gia cổ đại phương Đông đã được
hình thành ở đâu và từ bao giờ?
Nội dung tích hợp: Điều kiện tự nhiên của lưu vực những dòng sông
lớn như thế nào? Thuận lợi cho việc sản xuất ra sao?
Con người đã tác động vào tự nhiên như thế nào? (làm thủy lợi )
Sự xuất hiện các quốc gia cổ đại.
Ghi chú: Sử dụng lược đồ châu Á, châu Phi và miêu tả vùng lưu vực
các sông lớn
Dựa theo hình 8 trong SGK để miêu tả cảnh làm ruộng của người Ai
Cập cổ đại.
Hoạt động dạy - học:
Giáo viên sử dụng ĐDDH: lược đồ các quốc gia cổ đại, đèn chiếu để
trình chiếu hình ảnh lưu vực các sông

Nội dung tích hợp: Khi dạy bài học, lưu ý học sinh:
Phong trào nông dân thế kỉ XVI - XVIII lan rộng khắp nơi.
Ghi chú: Sử dụng các loại kênh hình ( trong SGK và sưu tầm thêm)
Hoạt động dạy - học:
GV tổ chức hoạt động dạy học: trên cơ sở tư liệu sgk, thông tin của GV
cung cấp, học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu các nội dung sau:
1. Chính quyền họ Trịnh ở Đàng Ngoài đã suy sụp như thế nào?
2. Đời sống nhân dân ở thế kỉ XVIII dưới chính quyền họ Trịnh.
Nội dung yêu cầu:
1. Chính quyền suy sụp. Vua Lê bù nhìn, chúa Trịnh lộng hành, vui
chơi hưởng lạc không chăm lo đến sản xuất; quan lại, binh lính hoành hành,
đục khoét nhân dân.
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
10
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
2. Ruộng đất của nông dân bị địa chủ, quan lại chiếm đoạt. Hạn hán, lụt
lội liên tiếp xảy ra Công thương nghiệp bị đình đốn, điêu tàn vì nhà nước
đánh thuế rất nặng các loại sản phẩm, hàng hóa. Nông dân chết đói rất nhiều,
nhiều người phải rời bỏ làng quê, phiêu tán khắp nơi. Tất cả cái đó đã làm cho
sản xuất bị đình đốn buộc nông dân phải đứng dậy khởi nghĩa.
GV kết luận: sự mục nát của chính quyền họ Trịnh ở thế kỉ XVIII đã
phá hoại đất nước, phá hoại sản xuất đẩy nhân dân vào cảnh bần cùng phải
nổi dậy đấu tranh chống lại áp bức bóc lột.
Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường được tích hợp trong hoạt động
học tập này là: con người đã không chăm sóc điều kiện tự nhiên và phải gánh
chịu hậu quả tai hại của tự nhiên làm cuộc sống của người dân lao động khốn
khó.
*Dạng bài kháng chiến chống giặc ngoại xâm:
Bài 27: Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938 (Lịch sử 6)
Địa chỉ tích hợp: Những địa điểm diễn ra cuộc chiến đấu. Miêu tả địa

2.Chủ động chờ đón đánh địch. Sự độc đáo: lợi dụng thủy triều, bố trí
trận địa cọc ngầm trên sông; lợi dụng địa hình tự nhiên để mai phục quân hai
bên bờ.
GV kết luận: Sau khi trừng trị tên phản bội Kiều Công Tiễn, Ngô
Quyền đã chọn khu vực cửa sông và vùng trung lưu, hạ lưu sông Bạch Đằng
làm nơi quyết chiến với giặc
Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường được tích hợp trong hoạt động
học tập này là: con người đã khai thác lợi thế môi trường tự nhiên vào mục
đích chiến lược quân sự, góp phần bảo vệ độc lập dân tộc.
Mục 2: Chiến thắng Bạch Đằng năm 938
Hoạt động 3: Diễn biến trận Bạch Đằng năm 938
GV sử dụng lược đồ Chiến thắng Bạch Đằng để mô tả và phân tích
cuộc chiến cho HS theo dõi. Nêu câu hỏi cho HS thảo luận:
Để trận địa cọc ngầm Bạch Đằng có thể phát huy tác dụng, góp phần
đánh bại thủy quân Nam Hán, quân ta cần lưu ý đến yếu tố tự nhiên nào?
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
12
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
Nội dung yêu cầu: nhử và đánh địch theo đúng chế độ thủy triều. Lúc
triều lên nhử địch vào trận địa, lúc thủy triều xuống thì phản công đánh địch
rút ra, cọc nhô lên mới có thể cản hoặc đâm thủng thuyền giặc.
GV kết luận: Trận địa cọc ngầm đã giúp cho quân ta đánh thắng quân
xâm lược Nam Hán lần 2 dù thuyền ta nhỏ hơn, lực lượng ta ít hơn.
Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường được tích hợp: biết phát huy mặt
lợi - hại của chế độ thủy triều đối với vùng ven biển.
*Dạng bài văn hóa xã hội:
Bài 28: Sự phát triển của văn hóa dân tộc cuối thế kỉ XVIII - nửa đầu
thế kỉ XIX (Lịch sử 7)
Địa chỉ tích hợp: tập trung vào mục 2. Nghệ thuật
Nội dung tích hợp: Về nghệ thuật, hàng loạt tranh dân gian xuất hiện

đều tổ chức biểu diễn hát, múa
Nét đặc sắc: 18 tượng La Hán ở chùa Tây Phương, Đình làng Đình
Bảng thể hiện trình độ đúc tượng, điêu khắc, kiến trúc độc đáo và tinh vi.
Nét đặc sắc khác là sự phát triển thêm nhiều loại hình nghệ thuật mới
đặc biệt là dòng tranh Đông Hồ.
3. Tìm hiểu, duy trì và bảo tồn các giá trị nghệ thuật của cha ông.
GV kết luận: nghệ thuật dân gian phát triển, phản ánh tâm tư nguyện
vọng của nhân dân, đồng thời cũng thể hiện tài năng, óc sáng tạo, tinh vi của
nhân dân trong nghệ thuật , nghệ thuật dân gian đang cần được bảo tồn và
phát triển.
Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường được tích hợp trong hoạt động
học tập này là giáo dục tinh thần tự hào về văn hóa mang bản sắc dân tộc và
củng cố tinh thần trách nhiệm về gìn giữ các di tích, di sản lịch sử - văn hóa
dân tộc.
6. Kết quả nghiên cứu: .
Kết quả khảo sát hiệu quả công tác giáo dục môi trường thông qua việc
học tập bộ môn Lịch sử vào tháng 8/2011 ở học sinh khối lớp 8 -9 với 300
học sinh:
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
14
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
Mối quan hệ giữa môn học Lịch sử với vấn đề giáo dục bảo vệ môi
trường.
Có Không
cung cấp kiến thức về môi trường X
Nêu tình hình của môi trường
hiện nay
X
Nêu biện pháp bảo vệ môi trường X
Có tổ chức các hoạt động vì môi

môn Lịch sử cũng góp phần dự báo những con đường tác động tiếp theo của
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
15
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
con người đối với thế giới tự nhiên và đưa ra những hướng thay đổi tích cực
đối với môi trường. Thông qua đó mà giáo dục các em ý thức bảo vệ môi
trường, sự quan tâm đến vấn đề môi trường, bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên,
khơi dậy những ý tưởng, sự mong muốn phát triển các cách thức khai thác,
cách thức phát triển, sản xuất có lợi cho môi trường, giáo dục các em bảo vệ
các di tích lịch sử, bảo vệ truyền thống, bảo vệ các di sản văn hóa.
Kết quả thống kê phiếu điều tra vào tháng 2/2012 ở 2 lớp (80HS) như
sau:
Mối quan hệ giữa môn học Lịch sử với vấn đề giáo dục bảo vệ môi
trường.
Có Không
cung cấp kiến thức về môi trường 75% 25%
Nêu tình hình của môi trường
hiện nay
85% 15%
Nêu biện pháp bảo vệ môi trường 90% 10%
Có tổ chức các hoạt động vì môi
trường
90% 10%
Kể 4 môn học có nội dung
BVMT
(xếp theo thứ tự ưu tiên)
Địa Sinh Sử Văn
7. Kết luận:
Trên cơ sở thực hiện các bước sau:
1 Xác định cụ thể nội dung giáo dục môi trường qua môn Lịch sử:

ở những sự kiện nào trong quan hệ đối với tự nhiên và cuối cùng chúng ta cần
rút ra những bài học gì trong việc khai thác bảo vệ môi trường sinh sống một
cách bền vững, có hiệu quả cao, tránh những “ sự trừng phạt” của tự nhiên khi
phá hoại một cách vô ý thức hay những chủ đích cá nhân, vô tổ chức, không
khoa học, mang tính tàn phá.
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
17
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
Như vậy, việc tìm hiểu quan hệ của con người, sự phát triển lịch sử của
xã hội không chỉ nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử mà còn giáo dục ý thức
về bảo vệ môi trường để phát triển bền vững và toàn diện.
8. Đề nghị:
Để thực hiện tốt công tác giáo dục bảo vệ môi trường thông qua dạy
học môn Lịch sử ngoài việc các giáo viên bộ môn nắm vững yêu cầu chung,
xác định nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục theo hướng tích cực cần tổ
chức hoạt động ngoại khóa, tiến hành bài học tại thực địa, thực hiện các công
tác công ích xã hội. Nhưng để làm được điều này, một số vấn đề được đưa ra
để lãnh đạo các cấp quan tâm giải quyết: kinh phí và thời gian tổ chức đối với
những địa phương ở xa các di tích lịch sử, văn hóa.
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
18
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
9. Phần phụ lục:
Đinh Thị Bích Nga - Trường THCS VÕ THỊ SÁU
19
Kinh nghiệm tích hợp tốt giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử bậc THCS
10. Tài liệu tham khảo: .
Môi trường và phát triển bền vững - Nguyễn Đình Hòe
Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Lịch sử Trung học cơ sở -Phan
Ngọc Liên - Phan Thị Lạc - Trần Thị Nhung - Nguyễn Xuân Trường.Nhà xuất