Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quyết định số 2957/QĐ-ĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã
chỉ rõ vai trò và tính chất của Giáo dục Tiểu học “Tiểu học là cấp học nền
tảng, đặt cơ sở ban đầu cho sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách
con người, đặt nền tảng vững chắc cho Giáo dục Phổ thông và cho toàn bộ hệ
thống giáo dục quốc dân”. Vì vậy, ngành Giáo dục cần phải quan tâm, đầu tư
giáo dục các em phát triển một cách toàn diện.
Xã hội ngày càng phát triển, khối lượng tri thức không ngừng tăng lên.
Sống trong xã hội bùng nổ tri thức như vậy đòi hỏi người GV phải có kiến
thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và phương pháp dạy học phù hợp để
giúp HS lĩnh hội được những tri thức khoa học và những hiểu biết xã hội một
cách tích cực, chủ động, sáng tạo.
Để trở thành một GV tương lai, mỗi sinh viên cần trang bị cho mình
những tri thức, kỹ năng cần thiết về nghề dạy học. Một trong những kỹ năng
đó là kỹ năng thiết kế bài lên lớp. Để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
nhằm phát huy tính tích cực của HS thì việc rèn luyện kỹ năng thiết kế bài lên
lớp là rất cần thiết.
Là sinh viên năm cuối, khi thiết kế bài lên lớp chúng em còn gặp phải
một số khó khăn về: xác định mục tiêu bài học; xây dựng hệ thống câu hỏi để
hướng dẫn HS chiếm lĩnh kiến thức và tổ chức các hoạt động dạy học nhằm
phát huy tính tích cực học tập của HS; phân bố thời gian cho các hoạt động
dạy - học một cách hợp lý.
Với những lý do trên em đã chọn đề tài “Rèn luyện kĩ năng thiết kế bài
lên lớp qua dạy học nội dung phân số cho HS lớp 4”
- 1 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
2. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế một số bài lên lớp khi dạy học nội dung phân số cho HS lớp 4,
nhằm rèn luyện kỹ năng thiết kế bài lên lớp.
Chương 2: Hệ thống bài thiết kế bài lên lớp về nội dung dạy học phân số -
Toán 4
I. Tổng quan nội dung môn Toán 4
II. Giới thiệu chung về phương pháp dạy học Toán 4
1. Phương pháp dạy học bài mới
2. Phương pháp dạy học các bài luyện tập, luyện tập chung, ôn tập, thực
hành
III. Nội dung chủ yếu của dạy học phân số trong Toán 4
1. Nội dung chủ yếu của dạy học phân số
2. Đặc điểm dạy học phân số
IV. Một số bài thiết kế bài lên lớp về nội dung dạy học phân số trong Toán 4
- 3 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
I. Cơ sở lý luận
1. Kế hoạch dạy học
Sự chuẩn bị của GV là điều kiện không thể thiếu được để góp phần đảm
bảo kết quả của quá trình dạy học. Một trong những công tác chuẩn bị quan
trọng là lập kế hoạch dạy học. Kế hoạch dạy học vạch ra các mục tiêu, nội
dung, phương pháp và dự kiến thời gian theo các nội dung với các loại giờ
học riêng biệt (học lý thuyết, bài tập thực hành, ôn tập kiểm tra).
Đối với môn toán GV thường xây dựng kế hoạch dạy học cả năm học và
của bài học
1.1. Kế hoạch dạy học môn Toán trong năm học
1.1.1. Xác định tình trạng ban đầu của học sinh về các mặt chủ yếu (nêu rõ nét
chung, nét nổi bật và những mặt tồn đọng cần khắc phục)
- Trình độ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo đã đạt được
- Phương pháp và thái độ học tập
- Điều kiện học tập của HS
GV.
- 5 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
Bài lên lớp giúp GV và HS đi đúng hướng theo kế hoạch đã vạch ra cho
bài dạy - học, nhằm đạt được mục tiêu của bài học.
Bài lên lớp còn là cơ sở để đánh giá, kiểm tra hình thức tổ chức, nội
dung, phương pháp dạy - học và đánh giá sự thành công của tiết học.
1.2.3. Cấu trúc bài lên lớp
Một bài lên lớp gồm các phần chính sau:
A - Mục tiêu
- Cần nêu ngắn gọn những yêu cầu cơ bản cần đạt được ở HS sau bài học
về kiến thức, kĩ năng, thái độ.
B - Phương pháp và phương tiện dạy học
- Nêu những phương pháp mà GV sử dụng để hướng dẫn HS hoạt động
nhằm đạt được mục tiêu của bài học
- Những phương tiện, đồ dùng dạy và học mà GV, HS cần có để tiến
hành hoạt động dạy học.
C - Các hoạt động dạy - học chủ yếu
1. Ổn định tổ chức
- GV kiểm tra sĩ số, đồ dùng học tập của HS
2. Kiểm tra bài cũ
GV cần vạch ra kế hoạch kiểm tra:
+ Số lượng HS kiểm tra
+ Nội dung kiểm tra: Có thể kiểm tra bài trước đó hoặc nội dung kiến
thức có liên quan để vận dụng vào bài học mới. Nội dung kiểm tra
phù hợp với từng loại HS để GV nắm được trình độ của các em.
3. Dạy bài mới
- Dự kiến cách đặt vấn đề vào bài để HS nhận thức được mục đích và kế
hoạch của tiết học.
- 6 -
nội dung mới thường gồm các nội dung: ôn tập kiến thức cũ, dạy bài mới,
luyện tập thực hành.
- Bài ôn tập luyện tập: Bài lên lớp này giúp HS nắm được các kiến thức
đã học một cách đầy đủ, chắc chắn, sâu sắc. Tiếp tục rèn luyện các kỹ năng cơ
bản (vận dụng, suy luận) từng bước trở thành kỹ xảo.
- Bài lên lớp cho tiết thực hành: Nhằm tiếp tục rèn luyện kỹ năng, vận
dụng kiến thức vào thực tiễn, gắn việc học toán với đời sống, với thực tiễn.
- Bài lên lớp cho tiết ngoại khoá toán: Nhằm gây hứng thú học toán, bổ
sung một số kiến thức, kỹ năng nào đó của chương trình, rèn luyện kỹ năng
vận dụng kiến thức toán qua vui chơi, hoạt động tập thể.
- Bài kiểm tra: Bài này nhằm đánh giá kết quả học tập toán của HS để từ
đó có những biện pháp bổ sung, điều chỉnh cho quá trình dạy học được tốt
hơn.
2. Thiết kế bài lên lớp theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
Trần Bá Hoành đã khẳng định: để thiết kế một bài lên lớp theo phương
pháp tích cực cần có những thay đổi trong khâu thiết kế bài lên lớp và tuân
thủ đúng theo các bước thiết kế của một bài lên lớp.
2.1. Đổi mới khâu thiết kế bài lên lớp
Một nét nổi bật dễ nhận thấy của bài học theo phương pháp tích cực là
hoạt động của HS chiếm tỉ trọng cao so với hoạt động của GV về mặt thời
lượng cũng như mặt cường độ làm việc.
Để có một tiết học như vậy GV cần phải thay quan niệm về thiết kế bài
lên lớp như sau:
Thiết kế bài lên lớp theo học tập
thụ động
Thiết kế bài lên lớp theo học tập
tích cực
a. GV dự kiến chủ yếu là những hoạt
động trên lớp của chính mình (thuyết
a. Những dự kiến của GV phải tập
đóng góp của HS thông qua những
hoạt động do GV tổ chức, khai thác
vốn hiểu biết và kinh nghiệm của
từng học trò và tập thể lớp, tăng
cường mối liên hệ ngược từ thầy đến
trò và mối liên hệ ngang giữa trò với
trò.
2.2. Các bước thiết kế một bài lên lớp theo phương pháp tích cực
Để thiết kế một bài lên lớp theo phương pháp tích cực cần chú ý các
bước sau:
- Xác định nhiệm vụ nhận thức
- Tạo động lực học tập
- Tổ chức các hoạt động của HS
- Đánh giá kết quả bài học
- 9 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
2.2.1. Xác định nhiệm vụ nhận thức
Xác định mục tiêu cần phải làm rõ: Khi học xong bài học HS phải biết
được điều gì? Làm được việc gì? Có chuyển biến gì về thái độ, tình cảm. Tức
là phải làm rõ mục đích hoạt động của HS, không phải là mục đích việc dạy
của thầy.
Ví dụ: khi học bài “Quy đồng mẫu số hai phân số” thì HS phải nắm được
quy tắc quy đồng mẫu số hai phân số, chứ không phải là GV truyền đạt tới HS
nội dung quy tắc đó. Vì vậy việc xác định mục tiêu phải thể hiện được quan
điểm phát huy tính chủ động tích cực học tập của HS.
Trong xác định nhiệm vụ nhận thức GV cần lưu ý đến việc huy động
“vốn liếng” đã có của HS để hoàn thành nhiệm vụ bài học. Những dự định đó
cần được thể hiện trong bài thiết kế bài lên lớp.
2.2.2. Tạo động lực học tập cho học sinh
phương pháp trực quan Nói chung các phương pháp này đều có thể gây
hứng thú mạnh mẽ cho HS.
2.2.4. Đánh giá kết quả bài học
Trong dạy học nói chung và dạy học theo phương pháp tích cực nói
riêng đều phải rất coi trọng khâu kiểm tra đánh giá. Việc đánh giá kết quả học
tập đúng đắn về mặt sư phạm giúp GV và HS kịp thời thu được những mối
thông tin ngược, điều chỉnh hoạt động dạy học để thực hiện mục tiêu giờ học.
- 11 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
Đối tượng kiểm tra đánh giá kết quả học tập là kiến thức, kỹ năng, kỹ
xảo của HS và khả năng vận dụng vào đời sống. Khi kiểm tra GV phải lựa
chọn những vấn đề thích hợp để có thể kiểm tra vào đầu giờ học, trong quá
trình giảng dạy (đối với những nội dung làm cơ sở cho việc tiếp thu kiến thức
đang học) hoặc ở cuối tiết học.
II. Cơ sở thực tiễn
1. Những khó khăn sinh viên thường gặp khi thiết kế bài lên lớp
Là sinh viên do chưa có kinh nghiệm trong việc giảng dạy thực tiễn nên
trong quá trình thiết kế bài lên lớp gặp phải một số khó khăn:
- Khó khăn trong việc xác định mục tiêu bài học: do thường suy nghĩ về
những gì mình sẽ làm hơn là những gì HS sẽ học nên xác định thiếu mục tiêu
hoặc xác định mục tiêu không sát với nội dung bài học nên bài học không
truyền đạt hết nội dung, kiến thức.
- Khi xác định được các hoạt động dạy - học chủ yếu thì việc lựa chọn
phương pháp dạy học và hình thức tổ chức còn lúng túng. Chưa biết lựa chọn
phương pháp phù hợp nhằm phát huy tính tích cực học tập của HS. Đặc biệt
chưa vận dụng triệt để các phương pháp dạy học theo hướng tích cực như:
phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp kiến tạo, Và tổ
chức cho HS khi nào làm việc độc lập các nhân, khi nào làm việc theo nhóm
còn chưa được linh hoạt.
- 12 -
cần thực hiện khi dạy, phần quyết định vẫn là sự nghiền ngẫm của GV để nắm
thật vững nội dung, phương pháp thực hiện bài trên lớp. Trên lớp sẽ nảy sinh
vấn đề mới chưa dự kiến. Do đó việc lựa chọn các bước, dự kiến tiến độ và
nghệ thuật đan xen các bước phụ thuộc vào trình độ sư phạm và chuẩn bị bài
dạy học của GV. Trong các trường hợp khó hoặc chưa thể xử lý ngay được
GV phải ghi nhận lại nếu cần sẽ giải quyết sau khi nghiên cứu kỹ. Nên tránh
thái độ thiếu quan tâm đến các ý kiến của HS hoặc đưa ra cách xử lý độc đoán
áp đặt. Bài thiết kế bài lên lớp không nhất thiết phải theo khuôn mẫu nhất
định, cũng không cần quá chi tiết, dài dòng mà cần phải ngắn gọn, rõ ràng.
Nói chung, từ việc thiết kế bài lên lớp đến quá trình dạy học thực sự có
một khoảng cách mà người GV cần phải vượt qua. Đối với những người
chuẩn bị bước vào nghề thì sự chuẩn bị trước một cách cẩn thận, chi tiết, kế
hoạch cho bài lên lớp sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách đó.
- 14 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
CHƯƠNG 2
HỆ THỐNG BÀI THIẾT KẾ BÀI LÊN LỚP VỀ NỘI DUNG
DẠY HỌC PHÂN SỐ - TOÁN 4
I. Tổng quan nội dung môn Toán 4
1. Số học
a. Số tự nhiên. Các phép tính về số tự nhiên
- Lớp triệu: Đọc viết so sánh các số đến lớp triệu. Giới thiệu tỉ số. Hệ
thống hóa về số tự nhiên, hệ thập phân.
- Phép cộng và phép trừ các số có sáu chữ số, có nhớ không quá ba lượt.
Tính chất giao hoán và kết hợp của phép cộng các số tự nhiên.
- Phép nhân các số có nhiều chữ số với số không quá ba chữ số, tích có
không quá sáu chữ số. Tính chất giao hoán và kết hợp của phép nhân các số tự
nhiên. Nhân một tổng với một số.
- Phép chia các số có nhiều chữ số cho số có không quá ba chữ số (chia
hết và chia có dư).
phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học, tự chiếm lĩnh nội dung học tập
rồi thực hành.
Mỗi kiểu bài sẽ có những phương pháp dạy học phù hợp tương ứng.
- 16 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
1. Phương pháp dạy học bài mới
a. Giúp học sinh tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học
- GV giúp HS tự phát hiện vấn đề của bài học rồi giúp HS sử dụng kinh
nghiệm của bản thân (hoặc kinh nghiệm của bạn trong nhóm) để tìm mối liên
hệ của vấn đề đó với các kiến thức đã biết, từ đó tự tìm cách giải quyết vấn
đề.
Ví dụ: khi dạy bài “So sánh hai phân số khác mẫu số” GV có thể hướng dẫn
cho HS tự phát hiện vấn đề của bài học như sau:
- GV nêu ví dụ: “so sánh hai phân số
2
3
và
3
4
”
- Cho HS nhận xét đặc điểm của hai phân số
2
3
và
3
4
để nhận ra đó là
hai phân số khác mẫu. Do đó so sánh hai phân số
2
3
biết cách làm bài. Nếu HS chưa nhận ra được dạng bài tương tự hoặc các kiến
thức đã học trong bài tập thì GV giúp HS bằng cách hướng dẫn, gợi ý để tự
HS nhớ lại kiến thức, cách làm, không nên vội làm thay cho HS.
b. Giúp học sinh tự luyện tập, thực hành theo khả năng của từng học sinh
- GV nên yêu cầu HS làm lần lượt các bài tập theo thứ tự đã sắp xếp theo
SGK (hoặc do GV sắp xếp lựa chọn), không được tự ý bỏ qua bài tập nào, kể
cả các bài HS cho là dễ.
- Không nên bắt HS phải chờ đợi nhau, trong quá trình làm bài HS đã
làm xong bài tập nào nên tự kiểm tra (hoặc nhờ bạn, nhờ GV kiểm tra) rồi
chuyển sang làm bài tập tiếp theo.
- 18 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
- GV nên chấp nhận tình trạng: trong cùng một khoảng thời gian có HS
làm được nhiều bài tập hơn HS khác. GV nên trực tiếp hoặc tổ chức cho HS
khá, giỏi, giúp đỡ HS yếu cách làm bài, không làm thay cho HS. GV giúp HS
khá giỏi hoàn thành các bài trong SGK và một số bài trong vở bài tập ngay
trong tiết học.
III. Nội dung chủ yếu của dạy học phân số trong Toán 4
1. Nội dung chủ yếu của dạy học phân số
+ Về phân số
- Khái niệm ban đầu về phân số. Phân số và phép chia số tự nhiên.
- Phân số bằng nhau.
- Rút gọn phân số, quy đồng mẫu số các phân số, so sánh hai phân số.
+ Về các phép tính với phân số
- Phép cộng phân số
- Phép trừ phân số
- Phép nhân phân số
- Phép chia phân số
2. Đặc điểm dạy học phân số - Toán 4
Dạy học phân số được chuẩn bị từ lớp 2 và lớp 3 như sau:
hợp khác mẫu số).
+ Phép nhân và phép chia phân số.
* Mục đích của việc sắp xếp nội dung dạy học phân số như trên:
- 20 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
- Đảm bảo tính hệ thống trong cấu trúc nội dung dạy học phân số: dạy
học các kiến thức từ đơn giản đến phức tạp; kiến thức học trước chuẩn bị cho
kiến thức học sau; kiến thức học sau dựa vào kiến thức học trước và có cùng
cấu trúc với kiến thức học trước (chẳng hạn, khi so sánh phân số và khi cộng
trừ phân số đều xét hai trường hợp: các phân số có cùng mẫu số, các phân số
khác mẫu số. Nếu phân số khác mẫu số phải dựa vào kiến thức quy đồng mẫu
số các phân số để chuyển về trường hợp các phân số có cùng mẫu số )
- Kế thừa cách sắp xếp nội dung dạy học phân số ở Tiểu học (từ 1994
đến nay) và chuẩn bị cho HS học các nội dung mở rộng về phân số với cấu
trúc nội dung hoàn toàn tương tự ở lớp 6 của Trung học cơ sở.
IV. Một số bài thiết kế bài lên lớp về nội dung dạy học phân số
Bài 1: Phân số (trang 106)
Bài 2: Phân số bằng nhau (trang 111)
Bài 3: Rút gọn Phân số (trang 112)
Bài 4: Quy đồng mẫu số các phân số (trang 115)
Bài 5: Quy đồng mẫu số các phân số (Tiếp theo - trang 116)
Bài 6: Luyện tập chung (trang 118)
Bài 7: So sánh hai phân số khác mẫu số (trang 121)
Bài 8: Phép cộng hai phân số (tiếp theo - trang 127)
Bài 9: Tìm phân số của một số (trang 135)
Bài 10: Phép chia phân số (trang 135)
- 21 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
BÀI 1: PHÂN SỐ (trang 106)
A. Mục tiêu
- Mời 1 HS lên bảng tìm: hình nào
có
1 1
;
3 2
số ô vuông được tô màu?
- Y/C HS dưới lớp làm ra nháp
- Y/C HS khác nhận xét
- GV nhận xét, cho điểm
II. Dạy bài mới
1. Gợi động cơ
- Các em vừa biết hình a có
1
2
số ô
vuông được tô màu, hình b có
1
3
số ô vuông được tô màu. Vậy
1
2
,
1
3
trong toán học được gọi là gì thì
chúng ta sẽ đi vào bài học hôm
nay: Phân số
2. Làm việc với nội dung mới
- HS lên bảng làm:
+ Hình a có
- Một phần hai ta viết là:
1
2
. Vậy
năm phần sáu được viết như thế nào?
-Y/C hai HS một nhóm thảo luận
đưa ra cách viết.
- GV nhắc lại cách viết: năm phần
sáu được viết như sau:
5
6
. Ta viết
số 5, viết gạch ngang dưới số 5,
viết số 6 dưới dấu gạch ngang
- HS quan sát hình vẽ
- Hình tròn được chia thành 6 phần
bằng nhau.
- Có 5 phần được tô màu.
- HS lắng nghe và nhắc lại: ta đã tô
màu năm phần sáu hình tròn.
- HS thảo luận đưa ra cách viết:
Năm phần sáu được viết là:
5
6
- HS lắng nghe.
- 24 -
Khóa luận tốt nghiệp Phan Thị Bình - K30 GDTH
TG Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò
thẳng cột với số 5.
được tô màu, tử số là một số tự
nhiên.
- HS đọc: năm phần sáu.
- HS lắng nghe.
- Ta gọi
5
6
là phân số
- Phân số
5
6
có tử số là 5, mẫu số là 6.
- Mẫu số được viết ở dưới dấu gạch
ngang.
- Cho biết hình tròn được chia
thành 6 phần bằng nhau
- HS lắng nghe.
- Tử số được viết trên dấu gạch
ngang
- Tử số cho biết đã tô màu 5 phần
bằng nhau
- HS lắng nghe.
- 25 -
Copyright: Tài liệu đại học ©