SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.

Phần 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Lí do chọn đề tài
Trong thực tế dạy – học Toán ở chương trình Tiểu học, tôi nhận thấy
việc thực hiện phép tính “Chia cho số có nhiều chữ số” là vấn đề mà học
sinh đang gặp phải khó khăn nhiều nhất ( Có những học sinh đã học lên
đến lớp 5 mà vẫn chưa thực hiện được phép chia này – thật là một vấn đề
nan giải! ) và việc dạy cho học sinh làm thế nào để có biện pháp tính, kĩ
năng tính, sự thuần thục khi thực hiện phép tính Đó cũng chính là điều
mà bản thân tôi nói riêng cũng như các đồng nghiệp giáo viên nói chung
đang quan tâm.
Tôi thiết nghĩ : Quả thực “ Phép chia cho số có nhiều chữ số là một
trong những phép tính khó nhất ở Tiểu học. Điểm mấu chốt trong biện
pháp tính này là vấn đề ước lượng các chữ số của thương, tạm gọi tắt là
“ước lượng thương” vậy
Việc rèn kĩ năng ước lượng thương là cả một quá trình , bắt đầu từ
lớp Ba, lên lớp Bốn và lớp Năm.( ở lớp 3, việc giới thiệu và rèn kĩ năng
ước lượng thương được thực hiện trong bài “Chia cho số có hai chữ số” .
Lên lớp 4, phần “Chia cho số có nhiều chữ số” .Và lớp 5 lại được lặp lại
qua phần “Chia số thập phân”. Thực chất của vấn đề là “ Tìm cách nhẩm
nhanh thương của phép chia một số n hoặc (n+1) chữ số cho một số có n
chữ số (với n = 2 hoặc 3). Nếu nắm được cách ước lượng thương và có kĩ
năng ước lượng thương thì phép chia này đối với học sinh không còn là
một khó khăn nữa và cũng nhờ thế mà các em dễ dàng giải các bài toán
liên quan đến phép tính này không tốn nhiều thời gian, tạo thuận lợi và
hứng thú cho học sinh say mê học Toán , yêu thích môn Toán.

1

2
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.
- Nhiều khi chưa thực sự chú ý đến một số thủ thuật trong dạy Toán,
chưa mạnh dạn áp dụng một số sáng kiến của mình vào vào dạy Toán vì
ngại với chương trình mới
- Đôi khi chưa thực sự tìm tòi, sáng tạo trong việc vận dụng các
phương pháp dạy học để tìm ra cách thích hợp nhất trong dạy thực hiện
chia cho số có nhiều chữ số.
3. Nguyên nhân:
- Học sinh chưa nắm được cách ước lượng thương, chưa có kĩ năng
ước lượng thương . Bên cạnh đó, các em cũng chưa biết được cách làm
tròn số thông qua một số thủ thuật thường dùng chẳng hạn như che bớt chữ
số.
- Đối với giáo viên , việc hướng dẫn học sinh tìm cách ước lượng
thương đôi khi không được chú ý một cách tỉ mẫn ,chưa mạnh dạn đưa một
số sáng kiến của mình vào dạy học Toán , chưa thực sự chú ý linh hoạt
sáng tạo trong sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học.
4. Khảo sát học sinh :
- Đầu năm học 2005-2006 , với học sinh lớp 3B, khi chưa được dạy
chia cho số có hai chữ số và giới thiệu cách ước lượng thương thì có 100%
học sinh chưa nắm được cách “ước lượng thương”
- Năm học 2006- 2007, với học sinh lớp 5A, mặc dù đã được học “chia
cho số có nhiều chữ số ở các lớp 3;4 song kĩ năng ước lượng thương còn
kém thậm chí phần lớn học sinh chưa biết cách “ước lượng thương” như
thế nào ? Có khoảng 30% học sinh không thực hiện được phép chia này,
20% học sinh thực hiện chia được song còn quá chậm vì chưa có kĩ năng
ước lượng thương , số còn lại tạm ổn song cũng chưa thành thạo trong biện

1. Kiểm tra phân loại học sinh:
- Bao nhiêu em đã thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số.
- Bao nhiêu em đã có kĩ năng “ước lượng thương” trong phép chia này
và ứng dụng tốt vào giải toán có liên quan.
- Bao nhiêu em chưa thực hiện phép chia được. Vì sao?
- Bao nhiêu em thực hiện phép chia còn chậm, Nguyên nhân?
2. Quy định với học sinh:
- Học thuộc các bảng nhân chia.
- Biết cách nhân nhẩm , trừ nhẩm thành thạo.

4
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.
- Ngoài vở BT Toán theo quy định của chương trình cần có vở BT
Toán ô li dùng cho các tiết luyện tập buổi chiều và ở nhà.
3. Giáo viên:
- Chuẩn bị vật liệu để hướng dẫn học sinh thực hành và luyện tập dựa
vào nội dung của chương trình mới và từng bài học , phù hợp, vừa sức với
từng đối tượng học sinh trong lớp.
- Chuẩn bị phương pháp và kế hoạch hướng dẫn học sinh: Lời nói phải
rõ ràng , dễ hiểu , các bước ngắn gọn. Cần chú trọng với các bài tập hướng
dẫn thực hành, chú ý kết hợp giữa thực hành và luyện tập.
- Cẩn thận , mẫu mực trong việc chấm chữa bài làm của học sinh, giải
đáp thắc mắc chi tiết và kịp thời.
4. Hướng dẫn học sinh “ước lượng thương”
Như tôi đã nói ở trên, việc rèn kĩ năng ước lượng thương là cả một
quá trình.Thực tế của vấn đề này là tìm cách nhẩm nhanh thương của phép
chia. Để làm việc này , ta thường cho học sinh làm tròn số bị chia và số

Ví dụ 2 : Có thể ước lượng thương 568 : 72 = ? như sau :
- ở số chia ta che 2 đi
- ở số bị chia ta che 8 đi
- Vì 56 : 7 được 8, nên ta ước lượng thương là 8
- Thử : 72 x 8 = 576 > 568 Vậy thương ước lượng (8) hơi thừa ta giảm
xuống 7 và thử lại: 72 x 7 = 504; 568 – 504 = 64 <72 Do đó :
568 : 72được7
b) Làm tròn tăng:
Nếu số chia tận cùng là 7;8 hoặc 9 thì ta làm tròn tăng( tức là thêm 3;2
hoặc 1 đơn vị vào số chia)Trong thực hành , ta chỉ việc chia che bớt chữ số
tận cùng đó đi và thêm 1 vào chữ số liền trước ( và che bớt chữ số tận cùng
của số bị chia)
Ví dụ 1 : Muốn ước lượng 86 : 17 = ? Ta làm tròn 17 theo cách che bớt
chữ số 7 như ở ví dụ 1a, nhưng vì 7 khá gần nên ta phải tăng chữ số 1 ở
hàng chục thêm 1 đơn vị để được 2 , còn đối với số bị chia 86 ta vẫn làm
tròn giảm thành 80 bằng cách che bớt chữ số 6 ở hàng đơn vị
Kết quả ước lượng 8 : 2 = 4
Thử lại:17 x 4 =68 < 85 và 85 – 68 = 17 nên thương ước lượng hơi thiếu
do đó ta phải tăng thương đó (4) lên thành 5 rồi thử lại: 17 x 5 = 85: 86 –
85 = 1; 1 < 17 Suy ra: 86 : 17 được 5
Ví dụ 2 : Có thể ước lượng thương 5307 : 581 như sau :
- Che bớt 2 chữ số tận cùng của số chia , vì 8 khá gần 10 nên ta tăng
chữ số 5 lên thành 6
- Che bớt 2 chữ số tận cùng của số bị chia

6
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.

7
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.
5. Hướng dẫn học sinh thực hành- luyện tập :
- Sau khi các em đã nắm được cách ước lượng thương, bên cạnh những
bài củng cố sau mỗi ví dụ đã hướng dẫn ngay tại tiết dạy theo chương trình
vào buổi học chính khóa. Tôi đã cho các em tiếp tục luyện tập bằng những
bài tập luyện tập thêm vào những tiết dạy ngoại khóa buổi chiều , cũng
như ở nhà.Trong khi các em luyện tập, tôi luôn theo dõi sát sao và giúp đỡ
kịp thời cho những em yếu , chấm và chữa bài cụ thể cho cả lớp cùng theo
dõi. Sau đó cho các em yếu thực hiện lại với bài tập ví dụ mới ngay tại lớp.
- Tôi thường chú ý ra bài luyện tập với số lượng và mức độ phù hợp
cho từng đối tượng học sinh giỏi ,khá, trung bình, yếu và có kiểm tra sửa
chữa và khen ngợi động viên kịp thời để tạo sự hứng thú học tập với phép
tính này.

Phần 3
KẾT QUẢ - BÀI HỌC KINH NGHIỆM
* Sau khi thực hiện và áp dụng các biện pháp trên , kết quả đạt được :
Các em đã ham thích môn Toán nói chung và say sưa với các phép tính
chia cho số có nhiều chữ số nói riêng , thực hiện chia một cách dễ dàng
không còn lo sợ khi làm toán có liên quan đến phép tính được xem là khó
này nữa.
- Đối với học sinh lớp 3B năm học 2005-2006 do tôi chủ nhiệm và
trực tiếp giảng dạy, sau khi đã được giới thiệu cách làm này thì đa số các
em đã thực hiện được phép tính chia và còn thực hiện rất nhanh , thành
thạo trong khi ước lương thương . Cuối năm , có 75% có kĩ năng ước
lương và thực hiện phép chia rất tốt, 20% học sinh thực hiện chia được

đó, giáo viên cần có kế hoạch dạy học cụ thể với bài dạy liên quan đến
phép tính chia (chia cho số có nhiều chữ số) đã nêu ở các lớp 3;4;5. kiên trì
, nhiệt tình để dẫn dắt hướng dẫn học sinh thực hiện phép chia với bài mới
cũng như luyện tập, yêu cầu động viên học sinh cố gắng học thuộc các
bảng nhân chia , rèn cách nhân nhẩm trừ nhẩm thành thạo để tạo sự thuận
lợi trong khi thực hiện ước lượng thương với phép chia.Giáo viên cần cho

9
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.
học sinh luyện tập nhiều để các em nắm chắc cách ước lương thưong mỗi
dạng làm tròn số theo quy tắc làm tròn số.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi trong dạy toán để
hướng dẫn học sinh rèn kĩ năng ước lương thương trong phép chia. Tôi đã
áp dụng có hiệu quả và sẽ áp dụng tiếp trong những năm tới. Vậy tôi mạnh
dạn đưa ra để đồng nghiệp cùng thảo luận và có thể tham khảo vận dụng,
cũng có thể có điều gì chưa hoàn thiện mong đồng nghiệp cùng trao đổi để
tôi có thêm những kinh nghiệm trong giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng
hiệu quả của giờ dạy toán giúp học sinh có những giờ học toán hứng thú
say mê. Tôi hy vọng và chờ đón sự góp ý chân thành của phụ trách chuyên
môn , lãnh đạo trường và đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn.
Đông Hà, ngày 5 tháng 11
năm 2007
Người thực hiện


vụ hình thành cho học sinh bốn kĩ năng : Nghe- Nói - Đọc – Viết và cuối
cùng đó là sự thông hiểu văn bản. Mà muốn đạt được cái đích đó thì đòi
hỏi người đọc phải hiểu , đọc đến đâu hiểu ngay đến đó và nắm bắt được ý
tưởng , tâm tư ,nguyện vọng , tình cảm của tác giả đã gửi gắm vào trong
tác phẩm.
Đọc chính là học, con người biết đọc chỉ có thể tự học và học mãi mãi.
Điều đó cho ta thấy việc dạy “Đọc” có ý nghĩa quan trọng như thế nào.
Tuy nhiên, hiện nay chất lượng dạy vấn đề “đọc hiểu” trong phân môn
Tập đọc ở tiểu học vẫn chưa cao. Trong tiết tập đọc, nhiều khi giáo viên
còn chưa chú trọng đến khâu đọc hiểu lắm. Một số giáo viên nhận thức ,
cảm thụ văn bản còn hời hợt , nămg lực cảm thụ văn bản của học sinh còn
hạn chế, câu hỏi ở SGK chủ yếu là câu hỏi tái hiện nên chưa phát huy được
tính sáng tạo, tích cực hoạt động của học sinh nên phần nào làm cho học
sinh khó thông hiểu văn bản một cách sâu sắc. Xuất phát từ tầm quan trọng
của phân môn Tập đọc nói chung và vấn đề dạy “đọc hiểu” nói riêng vì

12
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.
vậy mà tôi viết những dòng này mong muốn góp phần rất nhỏ năng lực của
mình vào việc nâng cao hiệu quả “ Đọc hiểu” trong giờ Tập đọc.
II. Thực trạng dạy đọc hiểu ở trường Tiểu học:
Qua thực tế giảng dạy cũng như việc dự giờ của các đồng nghiệp, tôi
nhận thấy phương pháp giảng từ, phương pháp liên kết, chuyển đoạn đã
được sử dụng trong khâu tìm hiểu bài để giúp các em cảm thụ văn bản
chưa tốt và thực tế cho thấy chất lượng “ đọc hiểu” của các em hiện nay
còn nhiều hạn chế , đa số các em chỉ biết giải thích từ bằng định nghĩa
hoặc trả lời câu hỏi tái hiện một cách máy móc là nhìn vào bài trả lời , chưa

chất lượng dạy đọc hiểu trong tiết Tập đọc, giáo viên cần lưu ý một số
biện pháp sau:
1. Đối với học sinh:
- Với những em học sinh yếu trong khâu đọc thì giáo viên không nên yêu
cầu quá cao trong khâu đọc hiểu, nên có hình thức gợi mở giúp các em
tìm hiểu từ : từ, từng ý , từng đoạn; gợi mở vấn đề ngắn gọn , dễ hiểu
- Với những học sinh có năng lực cảm thụ văn bản tốt, giáo viên cần quan
tâm để bồi dưỡng các em thành những hạt nhân của lớp. Cần dành thời
gian để cả lớp cùng thảo luận, tìm hiểu ý chí vươn lên cần học tập,
nguồn cảm xúc từ cuộc sống ứng dụng vào bài học.
2.Đối với giáo viên:
- Giáo viên cần có biện pháp giúp học sinh hiểu bài đọc từ việc hiểu nghĩa
của từ, giáo viên phải chọn từ trung tâm để giải nghĩa cho học sinh. Việc
dạy từ không chỉ giúp cho học sinh hiểu đúng nghĩa của từ mà còn giúp
các em hiểu tác phẩm và nhận ra cái tài của nhà văn, nhà thơ.
- Giáo viên cần tập cho học sinh biết cách tìm ra từ ngữ phản ánh hàm súc ,
cô đọng, chính xác.
- Ngoài những câu hỏi trong SGK, giáo viên cần chuẩn bị một số câu hỏi
khác nhằm phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh, đó phải la những
câu hỏi “ chìa khóa” nhằm kích thích tính tò mò , trí tưởng tượng và óc
sáng tạo của học sinh. Những câu hỏi thông minh đặt đúng chỗ có thể làm
cho trẻ nhìn thấy nhiều điều thú vị tiềm ẩn sau vỏ âm thanh của ngôn ngữ:
Ví dụ : Khi dạy bài “ Hạt gạo làng ta”,để làm cho học sinh thực sự cảm
nhận hết sự vất vả , gian nan của người dân lao động ; tình cảm của tác giả
gửi vào trong đó, GV có thể đưa ra một số câu hỏi sau:

14

15
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.
Khổ thơ 2 : đọc nhanh hơn, nhấn mạnh từ ngữ : có bão , có mưa, giọt
mồ hôi sa để diễn tả nỗi khó nhọc vất vả của người nông dân.Cuối dòng
4,6,8 cũng đọc vắt luôn sang dòng sau.
Khổ thơ 3 : nhấn mạnh từ những năm được lặp lại nhiều lần . Cuối các
dòng 2,4,6,8 đọc vát luôn sang dòng sau.
Khổ thơ 4 : ba dòng trên đọc liền mạch. Hai dòng cuối đọc thong thả và
ngắt :
Em vui/ em hát
Hạt /vàng / làng / ta
Nếu ở mỗi bài tập đọc, giáo viên đều hướng dẫn cho học sinh cách đọc
cụ thể và các em nắm được thì sẽ rất đễ dàng trong việc hiểu nội dung của
bài. Đọc hay, hiểu tốt đó là cái đích cuối cùng mà giờ Tập đọc cần đạt và
phải đạt. Làm được điều đó , tức là giờ dạy đã thành công.
V. Một số lưu ý đối với giáo viên:
- Ngoài một số biện pháp rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 5 đã nêu ở
trên, muốn thực hiện tốt hơn nữa việc đọc hiểu , để từ đó các em có hứng
thú học tập , nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập đọc, phát triển
năng lực cảm thụ văn học của học sinh, giáo viên cần lưu ý :
+ Phải thâm nhập kĩ văn bản, hiểu ý đồ của SGK.
+ Thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp với trình độ học sinh của lớp.
+ Lựa chọn phương pháp giảng từ có hiệu quả.
+ Sử dụng đồ dùng dạy học một cách hợp lí.
+Giọng đọc của giáo viên là giọng đọc “mẫu” cho nên phải chú ý đến cách
đọc của từng bài
+Phải có vốn sống , vốn hiểu biết nhất định về xã hội , có năng lực cảm thụ

ngày 25 tháng 5 năm 2008
Người viết

17
SKKN: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh Tiểu học.

18