SKKN: c -Hiu tỏc phm truyn hin i trong SGK Ng vn 7 tp 2
A.Đặt Vấn Đề
Chúng ta biết rằng cùng với việc đổi mới chơng trình và sách giáo khoa bậc
THCS nói chung và môn Ngữ văn nói riêng thì việc đổi mới phơng pháp giảng dạy
của giáo viên cũng là vấn đề rất quan trọng góp phần nâng cao chất lợng giờ dạy
học. Một trong những yêu cầu của việc đổi mới phơng pháp dạy học là dạy học theo
nguyên tắc tích hợp nhằm phát huy tối đa tính tích cực chủ động sáng tạo của học
sinh. Do vậy ngời giáo viên với t cách là ngời định hớng, tổ chức, dẫn dắt để học
sinh nghiên cứu và rút ra định lợng kiến thức cần nắm phải có phơng pháp dạy học
phù hợp với đặc trng bộ môn. Môn Ngữ văn trong nhà trờng THCS là môn đợc cấu
tạo thành gồm 3 phân môn Văn, Tiếng việt và Tập làm văn, việc giảng dạy bộ môn
này phải theo đặc trng của từng phân môn. ở phân môn Văn, khi giảng dạy một tác
phẩm văn chơng ( Thơ, truyện ) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh
nắm đợc nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, cũng nh những đặc trng về thể loại
văn chơng đang học đồng thời khơi dậy trong tâm hồn học sinh những khả năng
cảm thụ thơ văn. Muốn đạt đợc những điều đó thì ngời giáo viên phải có hiểu biết
cơ bản về đặc trng thể loại, về tác giả, về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, về nội
dung và nghệ thuật của tác phẩm và đặc biệt phải thông qua một hệ thống câu
hỏi đa dạng, phong phú, lô gíc kết hợp với các phơng pháp, biện pháp và các hình
thức tổ chức dạy học phù hợp thì kết quả giờ dạy sẽ đợc nâng cao.
Trong chơng trình Ngữ văn lớp 7 học kỳ II cụm bài truyện hiện đại Việt Nam
đợc đa vào giảng dạy gồm 2 tác phẩm: Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn (Bài
26) và Những trò lố hay là Va ren và Phan Bội Châu của Nguyễn ái Quốc. Đây
là những tác phẩm truyện ngắn hiện đại có những đặc trng riêng so với các thể loại
văn học khác. Vì vậy khi giảng dạy những tác phẩm này nếu không có sự chuẩn bị
chu đáo kỹ lỡng thì giáo viên sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình truyền thụ tri
thức, học sinh nắm bắt tác phẩm hời hợt không đầy đủ, hiệu quả giờ học sẽ khong
cao. Trong quá trình giảng dạy cụm bài này tôi đã rút ra đợc một số kinh nghiệm
Năm học 2007-2008
1
SKKN: c -Hiu tỏc phm truyn hin i trong SGK Ng vn 7 tp 2

không gian cũng biến đổi phức tạp. Cốt truyện của truyện ngắn thờng dựa vào trong
một thời gian, không gian hạn chế.
1.3 Quá trình hình thành truyện ngắn hiện đại ở nớc ta:
- Truyện ngắn hiện đại ở nớc ta bắt đầu hình thành chủ yếu từ đầu thế kỷ XX,
nhng tác phẩm đợc coi nh mở đầu lại là Truyện thầy Lazarô Phiền của Nguyễn
Trọng Quản in năm 1887. Sau đó vào những năm 20 của thế kỷ XX thì bắt đầu phát
triển và những ngời đợc coi là thành tựu về truyện ngắn ở giai đoạn đầu là Phạm
Duy Tốn, Nguyễn Bá Học.
- Vào những năm 1922 -1925 ở Pa ri xuất hiện cây bút truyện ngắn khá độc
đáo lag Nguyễn ái Quốc. Truyện ngắn của Nguyễn ái Quốc độc đáo trên phơng
diện nội dung t tởng cách mạng mới mẻ mà còn cả trên phơng diện nghệ thuật viết
truyện hiện đại - hiện đại hơn so với những truyện ngắn xuất hiện trong nớc lúc bấy
giờ.
2. Về vị trí tác giả và tác phẩm:
2.1. Phạm Duy Tốn là một cây bút viết truyện ngắn xuất sắc của những năm 20
đầu thế kỷ XX, là một trong số ít ngời có thành tựu đầu tiên về thể loại truyện ngắn
hiện đại.
Sống chết mặc bay là truyện ngắn tiêu biểu nhất của ông. Tác phẩm đợc xem
là bông hoa đầu mùa của truyện ngắn hiện đại Việt Nam bởi nhiều lẽ song trớc hết
là nó đợc viết bằng tiếng Việt hiện đại, mặc dù trong đó vẫn còn dấu ấn của ngôn
ngữ văn học trung đại nói chung. Tác phẩm đợc coi nh một trong những tác phẩm
mở đầu cho khuynh hớng văn học hiện thực phê phán sau này.
2.2.Nguyễn ái Quốc là tên gọi rất nỗi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh đợc
dùng từ năm 1919 đến năm 1945. Bút danh của Nguyễn ái Quốc gắn với tờ báo
Ngời cùng khổ và nhiều tác phẩm xuất sắc khác trong đó có Những trò lố hay là
Va- ren và Phan Bội Châu tác phẩm đợc viết vào năm 1925 bằng tiếng Pháp , với
tác phẩm này Nguyễn ái Quốc đã chứng tỏ cho ngời đọc thấy tài năng viết truyện
ngắn rất hiện đại của mình cả trên phơng diện nội dung và nghệ thuật.
3. Về nội dung khái quát của tác phẩm:
Năm học 2007-2008

1.2. Hệ thống câu hỏi đọc - hiểu văn bản:
Năm học 2007-2008
4
SKKN: c -Hiu tỏc phm truyn hin i trong SGK Ng vn 7 tp 2
ở phần này tôi đa ra một hệ thống câu hỏi tơng ứng với mỗi bài nhằm giúp
học sinh khai thác và nắm vững những giá trị về nội dung cũng nh nghệ thuật của
tác phẩm.
? Đọc kỹ toàn truyện, theo dõi mạch truyện từ đầu đến cuối ta thấy tác giả
đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật chủ yếu nào? Em hiểu gì về những biện
pháp nghệ thuật đó? Hãy chỉ ra cụ thể trong tác phẩm?
- Tác giả phối hợp thành công nghệ thuật tơng phản và tăng cấp.
- Phép tơng phản (còn gọi là đối lập) trong nghệ thuật là việc tạo ra, những
hành động, những cảnh tợng, những tính cách trái ngợc nhau, để qua đó làm nỗi bật
một ý tởng bộ phận trong tác phẩm hoặc t tởng chính trong tác phẩm.
- Phép tăng cấp trong nghệ thuật là việc lần lợt đa thêm chi tiết và chi tiết sau
phải cao hơn chi tiết trớc, qua đó làm rõ thêm bản chất một sự việc, một hiện tợng
muốn nói. Trong tác phẩm Sống chết mặc bay tác giả đã kết hợp khéo léo phép t-
ơng phản và tăng cấp để bộc lộ rõ nét tính cách nhân vật.
? Phép tơng phản và tăng cấp thể hiện nh thế nào ở cảnh đê sắp vỡ và sự
chống đỡ của ngời dân? ( Tìm chi tiết và so sánh)
Theo dõi và so sánh các chi tiết ở bảng sau:
Thế lực của tự nhiên Sự chống đỡ của con ngời
-Trời ma tầm tả
- Đê núng thế lắm, hai ba đoạn đã thẩm
lậu.
- Trên trời ma vẫn tầm tả trút xuống.
- Dới sông nớc cuồn cuộn bốc lên
- Thế đê khó cự nỗi với thế nớc
- Kẻ đội đất, kẻ vác tre nào đắp nào cừ bì
bỏm dới bùn ngập quá khuỷu chân.

- Tiếng ngời kêu ầm ỉ, tiếng nớc chảy xiết,
một ngời nhà quê vào báo: - Đê vỡ mất
rồi!
- Nớc tràn lênh láng cuốn trôi nhà cửa,
ruộng đất, kẻ chết không nơi chôn, ngời
sống không chổ ở
- Trong này tĩnh mịch nghiêm trang lắm
- Trong đình đèn thắp sáng trng, nha lại
lính tráng, kẻ hầu ngời hạ đi lại rộ ràng,
quan phụ mẫu uy nghi chễm chệ ngồi.
- Trong đình rất nhàn hạ đờng bệ nguy
nga, quan và nha lại ung dung êm ái, cời
nói vui vẻ dịu dàng.
- Quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chờ
ngời ta bốc trúng quân bài của mình.
- Ngài cắu mặt gắt: - Mặc kệ!
- Quan quát to: Đê vỡ rồi thời ông cách
cổ chúng mày. Rồi bình thản hỏi thầy
đề: Thầy bốc quân gì thế?
- Quan ù to, sung sớng, hả hê, đắc ý.
? Hãy nhận xét tác dụng của phép tơng phản và tăng cấp trong việc vạch
trần bản chất lòng lang dạ thú của tên quan phủ tới sinh mạng của ng ời dân?
Năm học 2007-2008
6
SKKN: c -Hiu tỏc phm truyn hin i trong SGK Ng vn 7 tp 2
- Với nghệ thuật tơng phản tác giả đã xây dựng một tình huống độc đáo đợc
đặt trong sự đối lập gay gắt. Một bên là tình cảnh vô cùng nguy khốn của dân chúng
gần một giờ đêm. trời ma tầm tã n ớc sông lên to quá- hai ba đoạn đê đã thẩm lậu
rồi không khéo thì vỡ mất. Tính mạng con dân cả vùng đang bị đe doạ nghiêm
trọng. Quang cảnh hàng trăm ngàn con ngời đang ra sức chống chọi với cơn lũ thật

sinh mạng của ngời dân với cuộc sống của bọn quan lại mà kẻ đứng đầu ở đây là
tên quan phủ lòng lang dạ thú.
Giá trị nhân đạo: Tác giả trực tiếp bày tỏ thái độ cảm thông sâu sắc của
mình trớc thảm cảnh của dân chúng và lòng căm uất phẫn nộ bọn quan lại phong
kiến.
Giá trị nghệ thuật: Vận dụng thành công hai phép nghệ thuật tơng phản và
tăng cấp, ngôn ngữ sinh động, ngôn ngữ thể hiện cá tính nhân vật, câu văn sáng
gọn, giọng văn khi tha thiết xúc động, khi cay độc mỉa mai .
? Theo em bốn chữ Sống chết mặc bay trong nhan đề của truyện ngắn
này đợc Phạm Duy Tốn dùng với ý nghĩa gì ?
A. Dùng để chỉ thái độ của tên quan phủ trớc cuộc sống của những ngời dân quê.
B. Dùng để chỉ thái độ của giai cấp thống trị từ trớc đến nay trớc cuộc sống của ng-
ời dân quê.
C. Dùng để chỉ thái độ của tên quan phủ trớc cuộc sống của bọn chánh tổng và nha
lại.
D. là một vế của câu thành ngữ Sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi.
Đáp án: A.
? Ngày nay nhà nớc ta đã quan tâm giáp đỡ nhân dân chống thiên tai và
nhân dân bị thiên tai nh thế nào? (Thấy đợc tính u việt của xã hội XHCN Việt
Nam)
2. Văn bản: Những trò lố hay là Va- ren và Phan Bội Châu.(Nguyễn ái Quốc)
2.1 Xuất xứ của truyện:
- Về Phan Bội Châu: ông bị kết án tử hình năm 1913, bị bắt cóc ở Trung
Quốc năm 1925, bị kết án tù chung thân. Nhng trớc áp lực của phong trào đấu
tranh của nhân dân, kẻ thù đã phải ân xá và giam lỏng ông ở Bến Ngự, xứ Huế cho
Năm học 2007-2008
8
SKKN: c -Hiu tỏc phm truyn hin i trong SGK Ng vn 7 tp 2
đến ngày qua đời (1940). Ngời Huế gọi ông là Ông già Bến Ngự. Nay ở Huế, có
lăng mộ thờ ông.

Mác-xây đến Sài Gòn kéo dài 4 tuần lễ. Trong 4 tuần lễ đó Phan Bội Châu vẫn bị
giam trong tù. Thực chất đây là lời hứa dối trá, hứa để vuốt ve, trấn an nhân dân
Việt Nam đang đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu lời hứa đó thực chất là một trò
lố.Tác giả đã mĩa mai sự quan tâm của Va-ren, chế giễu lời hứa nữa chính thức
của y không thực hiện lời hứa chăm sóc cụ Phan Bội Châu mà chỉ để ý đến bản
thân mình, khoái chí trớc sự ru vỗ, ấp ủ của bè lũ tay sai xu nịnh. Mọi lời hứa của
viên quan toàn quyền vụt biến mất.
? Trò lố tiếp theo diễn ra ở cuộc gặp gỡ diễn ra giữa Va-ren và Phan Bội
Châu. Để làm nỗi bật trò lố ấy tác giả đã xây dựng hai nhân vật Va-ren và Phan
Bội Châu trong sự tơng phản đối lập nhau nh thế nào ? (Tìm chi tiết so sánh)
Theo dõi và so sánh các chi tiết ở bảng sau:
Va - ren Phan Bội Châu
- Con ngời đã phản bội giai cấp vô sản
Pháp
- Tên chính khách đã bị đuổi ra khỏi tập
đoàn.Con ngời ruồng bỏ quá khứ lòng
tin giai cấp ->viên quan toàn quyền
- Kẻ phản bội nhục nhã, bất lơng. Nhng
thống trị.
- Con ngời đã hy sinh cả gia đình và của
cải để xa lánh khỏi phải thấy mặt bọn c-
ớp nớc mình.
- Con ngời bị án tử hình vắng mặt. Con
ngời bị đày đoạ trong nhà giam ngày
đêm bị bóng dáng của máy chém đe doạ
vì tội yêu nớc -> bị tù đày.
- Ngời cách mạng vĩ đại, vị anh hùng xã
thân vì độc lập. Nhng thất bại bị đàn áp.
? Bên canh sự đối lập trên tác giả còn khắc hoạ bản chất của nhân vật
qua sự đối lập về số lợng lời văn giành cho từng nhân vật em có nhận xét gì về

đó, em thấy gì về khí phách, t thế của Phan Bội Châu trớc Va- ren ?
-Trong cuộc đối thoại đó Phan Bội Châu chỉ giữ thái độ im lặng, nhng đó là
sự im lặng bằng vàng, nó thể hiện cao nhất sự phủ nhận đối với Va-ren và khẳng
định t thế hiên ngang ngạo nghễ của ngời anh hùng.
? Việc tác giả lồng vào lời tái bút có tác dụng gì?
Tác giả còn khéo lồng vào lời tái bút (TB) khá thú vị. Chỉ cần đọc lời TB bao
nhiêu cơ sự đều đợc phơi bày! Vậy là đủ Va-ren đã chịu sự thất bại nhục nhã
trong khi Phan Bội Châu không nói gì nhng chỉ cái mỉm cời và hành động nhổ nớc
Năm học 2007-2008
11
SKKN: c -Hiu tỏc phm truyn hin i trong SGK Ng vn 7 tp 2
bọt vào mặt viên toàn quyền đã đủ là tiếng tố cáo và căm giận tuột độ. Một ngời tử
tù lại hiên ngang trong t thế một ngời chiến thắng.
? Nêu những biện pháp nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm?
Truyện đợc viết bằng bút pháp trào phúng điêu luyện, bố cục chặt chẻ độc đáo hấp
dẫn; khả năng tởng tợng h cấu phong phú; giọng văn sắc sảo hóm hỉnh. Đây cũng là
một trong nhiều truyện ngắn góp phần làm nỗi bật phong cách nghệ thuật của
Nguyễn ái Quốc thể hiện tính trí tuệ sắc sảo và lối hành văn hiện đại.
? Cụm từ những trò lố đ ợc tác giả dùng với dụng ý gì ?
A. Trực tiếp vạch trần và tố cáo bản chất xấu xa của Va-ren.
B. Để gây sự chú ý ở ngời đọc.
C. Để nói lên quan điểm của Va-ren về những việc làm của mình.
D. Để nói lên quan điểm của ngời đọc về việc làm của Va-ren.
Đáp án: A
III.Liên hệ:
- Để hiểu thêm về bài sống chết mặc bay, có thể tham khảo một đoạn văn
trích trong tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố ( từ Bóng cây ngã gần tờng bao lan.
Mặt trời chênh chếch nhòm vào gốc đa, gốc gạo đến Tha hồ đánh, tha hồ trói,
trai làng thằng nào bớng bỉnh đánh chết vô tội vạ).
Và trả lời câu hỏi: Trong đoạn trích có những cảnh tơng phản nào? Việc xây