ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ PHƯƠNG NGHIÊN CỨU TRƯỜNG TỪ VỰNG - NGỮ
NGHĨA THỂ HIỆN TÌNH YÊU ĐÔI LỨA
TRONG THƠ XUÂN QUỲNH Luận Văn Thạc Sĩ
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. PHẠM TẤT THẮNG

Hà Nội - 2013

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
  
 m 
 
 , t-
 hay . (Semantic field).
khi nói chiến tranh súng, đạn,
xe tăng, máy bay, bắn, nổ, cháy, binh lính, sĩ quan, chết, bị thương ; nói 
mùi vị  cay, đắng, ngọt, chát, thơm, thối, v.v.



 - 
TÔng

ng  
, trong Xuân Quỳnh
không bao giờ là cuối (2011)
 Chồi biếc”, “Hoa dọc chiến hào”, “Gió Lào cát trắng,” “Lời
ru trên mặt đất”, “Sân ga chiều em đi”, “Tự hát”, “Hoa cỏ may”, “Truyện
Lưu, Nguyễn”.
4. Mục đích nghiên cứu
 
và miêu  


 
  n  

5. Phƣơng pháp nghiên cứu

pháp phân tíchhai 
: so sánh các
 
6. Đóng góp của luận văn
thông 
- 
.

 - 
 -  
 khác nhau.
 - 



, trường 

trường, “Trường từ vựng là một tập hợp
các đơn vị từ vựng căn cứ vào một nét đồng nhất nào đó về ngữ nghĩa”. [8, tr. 35].

             

          




“Trường nghĩa là phạm vi những đơn vị từ vựng có quan hệ lẫn nhau về ý
nghĩa”; còn “Trường từ vựng của một trường nghĩa là tập hợp những từ ngữ có
những đơn vị từ vựng cơ sở cùng thuộc trường nghĩa này”. [20, tr. 437].
      : Trường ngữ nghĩa (còn
được gọi là trường từ vựng) là những tiểu hệ thống, những tổ chức của từ
vựng, gồm những từ ngữ có quan hệ về nghĩa với nhau một cách có hệ
thống”. [47, tr. 339].
bố, mẹ, ông, bà, cụ, kị, tổ, anh, chị, em, cô, dì, chú, bác,
cậu, mợ, cháu, chắt… 
Các đơn vị từ vựng không tồn tại tách biệt,
rời nhau mà luôn có những mối quan hệ nhất định. Điều đó làm cho từ vựng
không thuần túy chỉ là tập hợp các từ và đơn vị tương đương với từ mà còn là
một hệ thống với những mối quan hệ nhất định. Một trong những mối quan hệ
mà các nhà khoa học thường tập trung làm rõ là quan hệ về nghĩa giữa các
đơn vị từ vựng. Các từ ngữ đồng nhất về nghĩa được tập trung thành các
nhóm được gọi là trường nghĩa (hay là trường từ vựng hoặc trường từ vựng –
ngữ nghĩa)”. [31, tr. 10].
: Có thể xem trường từ vựng - ngữ nghĩa như

 :  nói, c   ,   

V

 : 
  




 , 




















 .
hoạt động 


-  xô,

-      

-  
t, 
1.1.2. Quan hệ ngữ nghĩa trong trường từ vựng – ngữ nghĩa
1.1.2.1. Quan hệ dọc
 - 
 - 
là trường nghĩa hay trường) : 


) và
.
        
tr .
- Trường nghĩa biểu vật
             

F. de Saussure trong Giáo trình ngôn ngữ học đại cương 
 














ui,


1.1.2.2. Quan hệ ngang
- Trường nghĩa tuyến tính (trường nghĩa ngang)
Nói đến trường tuyến tính là nói đến những từ có khả
năng kết hợp với từ trung tâm làm thành một ngữ đoạn kiểu như: trời cao, trời
xanh, trời mưa, trời nồm, hoă
̣
c cô
̉
ng trơ
̀
i, vòm trời, ông trơ
̀
i, ” [8, tr. 599].

 




̀
n nằm ở
tầng sâu mang ý nghĩa lịch sử - văn hóa và phụ thuộc vào đặc tính tâm lí của
mỗi cá nhân và tính dân tộc, thời đại
buổi chiều 
bến đò chia lychia ly 
sông nước:
“Đưa người ta không đưa qua sông
Sao có tiếng sóng ở trong lòng!”
 Thâm Tâm)
 nửa đêm     nhớ không gian, sầu
vạn cổ.
 hoa 
 , 



 















hoa  . 



, 

 ,




  d hoa   khuôn mă
̣
t cái miệng
 :
hoa
Hoa .
(- )

Trong ng 
 - .

rung tâm.
           


1.1.2.4. Hiện tượng chuyển trường
 -




: Một từ ngữ thuộc trường ý niệm này được chuyển
sang du
̀
ng cho ca
́
c sư
̣
vâ
̣
t thuô
̣
c mô
̣
t trươ
̀
ng y
́
niê
̣
m kha
́
c8, tr. 68]

      
nặngbắt  đóng nặng, bắt, đóng không

               

cho quá trì
c trong
nô          
mặt trận   chiến sĩ   chiến dịch    
   tấn công, bao vây,
chiến thắng, rút lui….

 
1.1.3. Một số khía cạnh ứng dụng trường nghĩa trong hoạt động
giao tiếp
1.1.3.1. Trường nghĩa với việc tạo lập, sản sinh lời nói

         

 




 
  

         
      



1.1.3.2. Trường nghĩa với việc lĩnh hội, tiếp nhận lời nói



trường khái niệm và trường từ vựng.
              
Một từ chỉ có ý nghĩa khi nằm ở trong
trường, nhờ những quan hệ của nó với các từ khác cũng thuộc trường ấy.
Trong hệ thống, tất cả chỉ nhận được ý nghĩa qua cái toàn thể. Có nghĩa là
từ của ngôn ngữ nào đó không phải là đại diện tách biệt của ý nghĩa, ngược
lại mỗi một từ có ý nghĩa chỉ là vì có các từ khác liên hệ trực tiếp với nó”.
[17, tr. 110]
Quan            
trường trực tuyến – trường truyền thống       
thế giới trung gian 



    ng        

Thế giới khái niệm 



             
trường 
trường 

trường
tuyến tính trường từ vựng – cú pháp
trường nghĩa 
Ông  




  [59].
           
 5]

 qu
  
     66    4]; Hoàng Phê [53];
65

 

             
- 
    Đặc
điểm trường từ vựng – ngữ nghĩa tên gọi động vật (trên tư liệu đối chiếu tiếng
Việt với tiếng Nga)”, Hiện tượng
nhiều nghĩa trong trường từ vựng chỉ người (các động từ nhiều nghĩa có
nghĩa nói năng)      Trường từ
vựng – ngữ nghĩa các từ ngữ biểu thị thời gian của tiếng Việt (trong sự so
sánh với tiếng Đức)”…

 


 N














           
 

 





               

  


 

Tôi đã đi đến tận cùng xứ sở
Đến tận cùng đau đớn, đến tình yêu

1.3.2. Sự nghiệp văn thơ của Xuân Quỳnh
             



 nhà
Đọc thơ của chị nhất là thơ tình một
hồi, chúng ta thấy những khao khát của một người yêu rất nhiều mà nhận lại
chẳng bao nhiêu. Đơn độc đi trong cuộc đời và lúc nào cũng cảm thấy phía
trước là bão tố, là bất hạnh. Ngay trong thời gian sống hạnh phúc nhất, con
người ấy vẫn cảm thấy là phải biết giữ gìn, phải biết tận hưởng, nếu không nó
sẽ qua rất nhanh. Cuộc sống vì thế lúc nào cũng căng lên như dây đàn, người
ngoài nhìn vào thì sợ hãi thay cho người trong cuộc, nhưng lại hiểu đó là cội
nguồn của sự sáng tạo1, tr. 156].



Bi kịch một đời riêng của Xuân Quỳnh bắt
đầu chính từ đó. Quỳnh đã không thể tương đối được khi định vị cái gọi là
hạnh phúc1, tr. 125].

     

  

            
 




 


 ch
     t    trong t    
.

Chƣơng 2
ĐẶC ĐIỂM TRƢỜNG TỪ VỰNG – NGỮ NGHĨA THỂ HIỆN
TÌNH YÊU ĐÔI LỨA TRONG THƠ XUÂN QUỲNH
2.1. Đặt vấn đề
trong 
 

2.2. Đặc điểm của trƣờng nghĩa thể hiện tình yêu đôi lứa trong thơ
Xuân Quỳnh
Xuân Quỳnh
không bao giờ là cuối(2011), có 152 
1305 
 
  
2.2.1. Trường nghĩa theo quan hệ dọc
 




 .
trường biểu vật hay trường biểu niệm 


Nhóm tính chất thể hiện tình yêu

Trích đoạn Trường nghĩa theo quan hệ ngang (quan hệ tuyến tính) Các trƣờng nghĩa thể hiện phẩm chất của ngƣời phụ nữ trong tình yêu đôi lứa Trường thể hiện phẩm chất táo bạo, chủ động Trường thể hiện phẩm chất luôn lo âu, trăn trở

---