Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Nguyễn Thị Thúy Anh
NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG KHÁNG KHUẨN SÂU RĂNG CỦA MỘT
SỐ LOÀI THỰC VẬT

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Hà Nội – Năm 2011
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 2


̉
NG QUAN TA
̀
I LIÊ
̣
U 9
1.1. Bệnh sâu răng và cơ chế gây bệnh sâu răng 9
1.1.1. Cấu tạo răng và bệnh sâu răng 9
1.1.2. Tình hình bệnh sâu răng trên thế giới và Việt Nam 11
1.1.3. Cơ chế gây bệnh sâu răng 12
1.1.4. Mảng bám răng 14
1.2. Vi khuẩn Streptococcus mutans và khả năng gây bệnh sâu răng 16
1.2.1. Đặc điểm của vi khuẩn Streptococcus mutans 16
1.2.2. Khả năng sinh axit và chịu axit của Streptococcus mutans 17
1.3. Các biện pháp phòng ngừa sâu răng 20
1.3.1. Biện pháp thông thƣờng 20
1.3.2. Sử dụng các chất kháng khuẩn 20
1.3.3. Sử dụng các chất thay thế đƣờng 22
1.3.4. Vacxin 23
1.4. Hợp chất thứ cấp trong thực vật 25
1.4.1. Phân loại và tính chất 25
1.4.2. Tình hình sử dụng và nghiên cứu cây thuốc Việt Nam 29
CHƢƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31
2.1. Nguyên liệu 31
2.1.1. Chủng vi sinh vật 31
2.1.2. Mẫu thực vật trong nghiên cứu 31
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 6


3.2. Phân tích một số hợp chất thực vật thứ cấp có hoạt tính kháng khuẩn từ
cây Lấu Ba Vì và cây xoài 52
3.2.1. Tìm hiểu các thành phần có trong lá cây Lấu Ba Vì và cây xoài
trong các hệ dung môi khác nhau 52
3.2.2. Phân tách các hợp chất bằng sắc ký lớp mỏng 54
3.2.3. Nghiên cứu tác dụng của một số phân đoạn dịch chiết lên một số
enzym của S. mutans 57
3.2.4. Phổ hấp thụ hồng ngoại của một số phân đoạn dịch chiết 60
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 63
TÀI LIỆU THAM KHẢO 65
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 4

BNG K HIU VIT TT

ADP Adenosin Diphotphat
ATP Adenosin Triphotphat

B t l mc cao trong cng, vic u tr 
i c v i gian. Bnh c T chc Y
t th giu qu gic bi
B mt trong ba mi nguy hi cho sc khe con
i sau bnh tim m n nay, b
nt c     ng. Theo s liu tra ca Vin
      , kho    Vit Nam m 
bnh v      bin nh       
c bin 
Streptococci t trong m.
tt nh ng b ng
 i hn ch  ng. Cn phm bo
v ng s dc b sung 
yu, peroxit hydro, mui kim loi. , vic s d
khufluor, axit yu u mang li nhng hu qu n. Hin
nay, vic p cht mng bo v c bing hp
cht t c s ca c 
doanh nghip.
Vic nhi thc vt phong 
dng, p chc s dng
trong vic cha bnh.  Vit Nam, vip cht t 
       i hiu qu   i, nhiu  u
c ng dng thc tin n ch.  ng nhu cu
qu    nh v  c bi        
 : “Nghiên cứu khả năng kháng khuẩn sâu răng của một số loài
thực vật”.
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 9


   


.
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 10 Hình 1. Cấu tạo giải phẫu của răng [7]
             



, 5, 53
                



           
 v, 30].
1.1.1.2. Bệnh sâu răng
  .
 


 , 53].
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 11

  
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 12

-.


 4,22].
T
 
 -
-
-
-
n
o
               
 [4,22].
1.1.3. Cơ chế gây bệnh sâu răng
              
Lactobacillius Streptococcus mutans
. K


 
                
[34,41,48].
C ba yu t quan trng gy ra bnh su rng l vi khun, ng (trong thc
n) v thi gian ng cng vi khun tn ti trong khoang ming. Vi khun gy

u tr kp th  ti t
t ch nh nhi
 dn ti t vong.

Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 14 Hình 2. Diễn biến quá trình sâu răng và hậu quả liên quan chặt chẽ với giải
phẫu răng [5]
A. Lỗ sâu trên bề mặt răng B. Lớp men răng bị thủng C. Rãnh sâu răng D. Viêm tủy hoại tử







         .
N


 

1.1.4. Mảng bám răng

                

 ].

s ny c Streptococcus sanguis, Actinomyces viscosus, Streptococcus mutans. Cc
vi sinh vt ny to ra cc phn t gn vi mng thng qua cc tng tc k nc v
cc tng tc kiu lectin gip cho chng bm cht vo lp mng.
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 16

Sau mt n ba ngy, trn lp mng s xut hin h vi sinh vt th hai.  l
cc vi khun Gram m nh Fusobacterium nucleatum, Prevotella intermedia.
Khong mt tun sau th th h vi sinh vt th ba s xut hin trn mng bm.
Chng cng l cc vi khun Gram m nh Porphyromonas gingiralis,
Campylobacter rectus, Eikenella corrodensi s a dng v cu trc.
S gia tng mnh m s lng t bo vi sinh vt cng vi s sinh tng hp cc
polymer ngoi bo (protein, polysaccharide) trong giai on ny s thc y qu
trnh hnh thnh mng bm rng [60].
1.2. Vi khuẩn Streptococcus mutans và khả năng gây bệnh sâu răng
1.2.1. Đặc điểm của vi khuẩn Streptococcus mutans
Streptococcus mutans 



Streptococcus mutans ].
mutans streptococci
        Streptococcus mutans, Streptococus rattus,
Streptococcus cricetus; Streptococcus sobrinus. Streptococcus mutans 
Streptococcus mutans 
Streptococcus sobrinus 
].
Streptococcus mutans  Streptococcus sobrinus     



Luận văn thạc sĩ 18

cc vi khun streptococci trong ming, y l enzyme ng vai tr ch yu trong
vic phosphoryl ho glucose v nhiu loi ng khc bao gm mannose, fructose,
sucrose, lactose v maltose [29, 35, 51, 59].
Ngoi kh nng sinh axit mnh, vi khun S. mutans cn c kh nng tn ti
trong iu kin pH thp. S. mutans cng nh cc vi khun khc trong mng bm
rng lun phi i mt vi axit sinh ra khi vi khun tiu th ng. Chng c nhiu
c ch khc nhau  chng chi v thch nghi vi iu kin khc nghit ny. Mt
trong nhng c ch quan trng  thch nghi vi iu kin pH thp l nh bm
proton F-ATPase [27, 28]. y l enzyme lin kt mng, c vai tr bm proton to
ra s cn bng pH cho t bo. F-ATPase gm hai t hp F
0
v F
1
. T hp F
0
nm
trn mng c hot tnh vn chuyn proton. T hp F
1
xc tc cho qu trnh vn
chuyn proton kt hp vi s sinh tng hp hay thu phn ATP. Khi ATP c
thu phn thnh ADP v P
i
, nng lng c gii phng. Nng lng ny c s
dng  bm H
+
ra bn ngoi t bo, nh  t bo duy tr c pH ni bo cao hn
pH ngoi bo khi mi trng bn ngoi b axit ho [36].

nh pH ni bo.
F-ATPase gm 8 tiu n v, tn ti nh mt phc h protein lin kt mng,
c kh nng kt hp gia sn xut ATP v vn chuyn proton. T hp F
0
nm trn
mng t bo c hot tnh vn chuyn proton, gm cc tiu n v a, c, b. Cc t hp
F
1
lin kt vi nhau theo kiu vng trn, gm cc tiu n v   F-
ATPase c hot tnh khi F
1
khi c gii phng khi mng v n xc tc cho qu
trnh vn chuyn proton kt hp vi s sinh tng hp hay phn gii ATP.
Khng ging cc vi khun ng rut c pH ni bo (pH
i
) n nh, S. mutans
c pH
i
thay i theo mi trng bn ngoi v ph thuc vo hot ng ca enzyme
F-ATPase  bm proton ra khi t bo [26]. S khc nhau v kh nng chu axit
ca vi khun S. mutans lin quan n kh nng thm proton. Kh nng thc hin
qu trnh ng phn v chng chu axit ca cc vi khun S. mutans ph thuc ch
yu vo vic loi b proton ra khi t bo cht nh hot ng ca F-ATPase [28,
36, 54]. Cht c ch F-ATPase nh dicycloacylcarbodiimide (DCCD), fluoride v
gramicidin c tc dng lm tng tnh thm proton. Cc nghin cu cng ch ra gi
tr pH m ti  kh nng thm proton thp nht khc nhau  cc loi, v d nh S.
mutans (pH 5,0), S. salivarius (pH 6,0), S. sanguis (pH 7,0) tng ng vi pH ti u
cho hot ng ca F-ATPase ln lt l 6,0, 7,0 v 7,5. Mi tng quan ny phn nh
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm



Luận văn thạc sĩ 21

t khc s du qu  ki
b i t nhiu chc s dn
phm bo v  v  
khuh quan trng ca ch
a s gn km ca vi khun, kh n
hoi cht ca vi khun phi
g lc
i vc s dng vi m
thi gn kt ca vi khu ma s t
mm:
Cationn  i ch
t  gn k dng glucose ca vi khun.
Anion i ch
i ch dng glucose.
Các tác nhân không phải ion c ch 
 m vic s dng glucose.
Enzym: mt s  n s gn kt ca vi khu

Các chất khác: bao g (H
2
O
2
t to phc
vi kim loch chit thc v ng ct
phc tu.
t chn c WHO khuy bo v g
mingc s dn phm bo v 

 cng. Vic s d
n ch s n ca vi khuStreptococcus mutans
long thay th  tng hp b
hc. V ngt gp nhiu lng, cho
 cn mng rt nh ].
Ti Mng thay th n Thc phc phm
chp nhng kt qu u v m
c hn nay,
 Xylitol 
v ng thay th.
  c t ch   c phm ca M    
ng t c bin gc t
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 23

Ph th
ng kim t xylitol s  
vi khui trong mic bin Streptococcusm
kh  m ng cy
kt qu mn 
   c kho  Ph    a xylitol khuy  c
 dng ka cht xylitol sau mi b
ng i vi tr em. Kt qu,  em Phc b
n 5 tui, chim t l cao nht so v].
   t lo    ng ch     
ng ca lou. Khi xylitol
  can thing ca vi khun b
th 
+

 Hillman, i hc Tng hp Florida (M), 
 t mt loi Streptococcus mutans  
sn xut  Th nghit cho thy,
 min bin i gene s thay th n
nh, khin chu y c ng ch  
 nn  b mt c
Nhiu loi dch chit thc v nghim kh 
dit khuc ch p th 
cu dch chit t         Morus australis, Ludwigia
octovalvis Thuja orientalis c ch s n ca vi khu
i n trong khong t u ca Makimura
ng s [46] y catechin, epicatechin
gallate, epigalocatechin gallate c
ng s [39] n thy dch chii Nht
ng c ch s to m ch
chit t n phm bo v ng, Nhi
c ng cp cht t 
ng c 
Nguyễn Thị Thúy Anh K18 Sinh học thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ 25

 n t
m[64].
 Vi i hp nhiu loc lim
u qu u tr ng mi 
kt hp vi dch chiu trong ch phng
ch
Nguyn Nam Hi s dng thuc sindolot (dch chi  tr   t
 u tr  phm BT










 thc vn t
nhp chc chit xut t thc v
ho i vi cuc sngp ch

ng ch c to
ra  mt s loi t  ].
Nhng hp cht th cp 

cumarin.
Alkaloid: ng tn ti  dng mui v
axit hng thc vt kho
ph bin  c vt, tp trung  mt s hc phi
thn l thn kinh, lic
cha bnh hiu qu  t
ti rau qu ].
t c ng vc s dng trong
 c. H alkaloid bao g   
c vi ling li ling nh c s
dc cha bnh [12].