407
* Thạc sĩ
MỘT SỐ PHƯƠNG THỨC TỔ CHỨC THỰC HIỆN
CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO NHẬN THỨC CỘNG ĐỒNG
VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG DỰA VÀO LỰC LƯỢNG SINH VIÊN Nguyễn Thúy Lan Chi*, Nguyễn Thị Mai Linh*
Trường Đại học Tôn Đức Thắng
Hoàng Khánh Hòa*
Viện Kỹ thuật Nhiệt đới và Bảo vệ Môi trường

Tóm tắt
Trên địa bàn TP.HCM có khoảng hơn 300.000 sinh viên đang học tập. Đây là lực
lượng xung kích, lực lượng nòng cốt, tham gia rất tích cực trong các chương trình, chiến
dịch do Thành đoàn Tp.HCM và Hội sinh viên Thành phố tổ chức. Nhận thức được vai
trò cũng như tiềm năng của lực lượng sinh viên trong công tác truyền thông môi trường
(TTMT) tác giả đã đề xuất và được Sở KH&CN phê duyệt thực hiện đề tài: “Nghiên cứu
đề xuất các phương thức tổ chức và thực hiện chương trình nâng cao nhận thức cộng
đồng về bảo vệ môi trường dựa vào lực lượng sinh viên”. Tham luận này trình bày tóm
tắt các kết quả chính của đề tài này gồm: (i) Mô hình và phương thức truyền thông môi
trường mới (do đề tài đề xuất) nhằm phát huy được kiến thức, sáng kiến và nhiệt tình của
sinh viên, đồng thời lôi kéo được cộng đồng cùng tham gia hoạt động nâng cao nhận
thức môi trường; và (ii) Dự án thí điểm tổ chức đội TNMT tại trường Tôn Đức Thắng, đã
được triển khai để đánh giá tính khả thi của mô hình này.
Từ khóa: Tuyền thông môi trường, Nhận thức môi trường

I. Giới thiệu đề tài
Nguyên tắc thứ 10 trong 27
nguyên tắc cơ bản về Phát triển bền vững

niên tình nguyện” và đặc biệt là “Chiến
dịch mùa hè xanh” đã thu hút sự tham
gia nhiệt tình của đông đảo lực lượng
sinh viên của các trường đại học trong
thành phố. Các mô hình sinh viên tham
gia vào công tác bảo vệ môi trường nói
chung và hoạt động truyền thông môi
trường nói riêng tại thành phố đã xuất
hiện tại một số tổ chức Hội sinh viên các
trường đại học dưới hình thức “Câu lạc
bộ môi trường”. Một dự án sinh viên
tham gia bảo vệ môi trường đô thị đã
được hình thành (từ năm 2005) và đang
triển khai từng bước tại Trường đại học
Khoa học Tự nhiên. Đây là một dự án
hợp tác Quốc tế giữa trường Đại học
Khoa học Tự nhiên TPHCM và Trường
Đại học Quốc gia Portland (Bang
Oregon, Hoa Kỳ) nhằm hình thành nên
“Chương trình Giao ước giữa Cộng
đồng và Trường đại học”. Đây là một
loại hình hoạt động đầu tiên đối với một
trường đại học trên địa bàn TPHCM tạo
điều kiện cho sinh viên tham gia giải
quyết các vấn đề môi trường của thành
phố.
Nhận thức được vai trò cũng như
tiềm năng của lực lựợng sinh viên trong
công tác truyền thông môi trường
(TTMT) tác giả đã đề xuất và được Sở

trường
II. Tóm tắt kết quả đề tài
Đề tài đã thực hiện đầy đủ các nội
dung theo đề cương được phê duyệt bao
gồm:
1. Tổng quan các dự án, chương
trình thực hiện về tuyên truyền, nâng cao
nhận thức cộng đồng trong công tác bảo
vệ môi trường.
2. Đánh giá hiệu quả của các
chương trình nâng cao nhận thức cộng
đồng trong công tác bảo vệ môi trường

409
đã thực hiện tại Tp.HCM. Phân tích
những ưu điểm, những mặt thuận lợi và
những hạn chế khi triển khai thực hiện
các chương trình này.
3. Phân tích, đánh giá vai trò xung
kích của lực lượng sinh viên trong các
hoạt động xã hội do Hội sinh viên
Tp.HCM, Thành đoàn và Hội liên hiệp
thanh niên Tp.HCM, tổ chức. Đánh giá
hiệu quả về mặt xã hội của các chương
trình này.
4. Khảo sát, đánh giá mức độ
nhận thức môi trường, đánh giá sự quan
tâm và khả năng tham gia của lực lượng
sinh viên trong các chương trình tuyên
truyền, chương trình hành động nâng cao

truyền ý thức bảo vệ môi trường cho
cộng đồng. Cơ sở thực tiễn quan trọng
cho phép khẳng định tính đúng đắn khi
lựa chọn sinh viên- một bộ phận đông
đảo của lực lượng thanh niên làm nòng
cốt cho công tác truyền thông môi
trường.
- Thanh niên đã khởi xưởng và trở
thành lực lượng xung kích tham gia bảo
vệ môi trường và phát triển tại cộng
đồng.
- Lực lượng thanh niên có đầy đủ
khả năng để tổ chức nghiên cứu và triển
khai thực tế các chương trình, dự án
truyền thông môi trường quy mô lớn.
- Các sáng kiến, mô hình giáo dục
cộng đồng về bảo về môi trường do
thanh niên đề xuất dễ dàng được nhân
rộng để trở thành phong trào rộng khắp
trên toàn quốc.
2.2 Kết quả khảo sát kiến thức,
mối quan tâm và ý thức tình nguyện
của sinh viên:
Một số kết quả khảo sát sinh viên
thu được trong khuôn khổ đề tài này
gồm:

410
- Kiến thức môi trường của học
sinh/sinh viên được ghi nhận là tương

Mô hình hoạt động
Mô hình đội tình được đề tài đề
xuất nêu trong Hình 1. Bản chất của mô
hình là tập hợp một cách có tổ chức các
sinh viên có tinh thần tự nguyện tại các
trường đại học vào “ Đội xung kích tình
nguyên môi trường”. Các đội viên tham
gia theo tiêu chí cơ bản đầu tiên là phải
có ý thức tình nguyện, sau đó được tuyển
chọn trên cơ sở đáp ứng yêu cầu về kiến
thức môi trường nhất định. Những đặc
tính của mô hình này được phân tích như
sau:
- Tính xung kích: Các Đội viên
của Đội TNMT ở lứa tuổi sinh viên, trẻ
trung và đầy nhiệt huyết, háo hức tham
gia và tình nguyện thực hiện các công
việc được giao. Cách tuyển chọn thông
qua việc thi kiến thức và phỏng vấn ý
thức tình nguyện sẽ đảm bảo chất lượng
“xung kích” cao hơn.
- Tính vận động liên tục: Nguồn
nhân sự của Đội như một dòng chảy liên
tục liên tục được bổ sung mới. Nhu cầu
bổ sung mới bắt buộc phải liên tục đào
tạo nâng cao kiến thức môi trường và kỹ
năng truyền thông. Cơ hội để thể hiện sự
sáng tạo của của các đội viên trẻ sẽ làm
cho các hoạt động truyền thông phong
phú thêm, luôn được đổi mới và lôi cuốn

công tác”. Hoạt động của đội tập trung
vào một trong các cuộc vận động chính
của Hội sinh viên Thành phố, cụ thể là
cuộc vận động “Tình nguyện vì cộng
đồng”. Cách thức tổ chức đội tình
nguyện môi trường sẽ được tiến hành
tương tự như đối với các mô hình đội,
nhóm công tác đã hình thành từ trước
đến nay tại các hội sinh viên của các
trường. Sơ đồ vị trí của đội TNMT trong
mối quan hệ về cơ cấu tổ chức và các
hoạt động phong trào được đề xuất như
nêu trong Hình 2.
Những nội dung hoạt động và
cách thức tiến hành sẽ do Đội tình
nguyện môi trường tự xây dựng/thiết kế.
Ngoài những sáng kiến (về nội dung,
phương pháp và kế hoạch truyền thông)
do các “Đội tình nguyện môi trường” đề
ra và thực hiện, các đội này sẽ là lực
lượng chủ chốt giúp Chi Cục Bảo vệ Môi

412
trường Thành phố (Phòng Thông tin và
Giáo dục Môi trường) thực hiện các
chương trình liên tịch về nâng cao nhận
thức môi trường (giữa Chi cục Bảo vệ
Môi trường và Thành Đoàn). Việc triển
khai hoạt động truyền thông môi trường
sẽ được thực hiện theo các địa bàn được

ngành chức năng, các tổ chức xã hội thực
hiện các chiến địch truyền thông môi
trường theo kế hoạch của thành phố hay
do thành phố chủ trương; và (iii) Cung
cấp nguồn nhân lực có kỹ năng cho các
tổ chức phi chính phủ triển khai các dự
án/hoạt động (tài chính thức trợ) truyền
thông môi trường tại địa bàn thành phố.
5 - Quan trắc các hành vi môi
trường trong cộng đồng
6 - Tổng kết đánh giá kết quả

413
Quá trình hoạt động của Đội tình
nguyện môi trường là một chuỗi hành
động liên tục như được trình bày trong
Hình 3.

Hình 3 - Sơ đồ tổ chức các hoạt động truyền thông của đội tình nguyện môi
trường
Kinh phí hoạt động
Bản chất đội TNMT là một tổ
chức xã hội phí lợi nhuận, hoạt động tình
nguyên với ý thức từ thiện nên kinh phí
để duy trì hoạt động của Đội không đòi
hỏi nhiều. Hơn nữa kênh truyền thông
được sử dụng ở đây là “Truyền thông
cộng đồng” không sử dụng các sản phẩm
truyền thông tốn kém. Những chi phí tối
thiểu chính bao gồm:

nguyên môi trường với thành phần chủ
yếu là các sinh viên tình nguyện của
khoa Môi trường và Bảo hộ Lao động.
Quá trình hình thành đội xung kích
(phương thức tổ chức) và tổ chức các
hoạt động truyền thông được phát triển
trên cở sở thực tế, không gò ép theo một
khuôn mẫu định sẵn nào, mà phát huy và
tận dụng tối đa tính sáng tạo, năng động
và hồn nhiên của sinh viên. Nội dung
(chủ đề môi trường), kế hoạch và
phương thức tuyền thông do chính Đội
Tình nguyện vì Môi trường xây dựng.
Các chủ đề môi trường tập trung vào các
vấn đề cấp bách hiện nay của thành phố,
các địa điểm triển khai được sinh viên
lựa chọn qua quá trình khảo sát, hình
thức truyền thông đa dạng.
Đội TNMT đã tạo ra được một bộ
sản phẩm truyền thông của riêng mình
khá phong phú và đa dạng. Các sản
phẩm bao gồm: các băng rôn, áp phích
chuyển tải thông điệp truyền thông môi
trường; chương trình ca nhạc các bài hát
liên quan đến công tác giáo dục và
truyền thông môi trường; chương trình
tạp kỹ, các tiểu phẩm tuyên truyền về giữ
gìn vệ sinh đô thị; chương trình thi tìm
hiểu kiến thức và cách xử thế thân thiện
môi trường. Đội tình nguyện đã tiến

dân đã rất tích cực tham gia chương trình
trình diễn, tự nguyện tham gia dọn dẹp
và tổng vệ sinh trong khu vực trình diễn
cùng với đội tình nguyện và thanh niên
của phường.
415

Hình 4- Cảnh góc phố trong thời điểm
trình diễn dự án TTMT

Hình 5- Quang cảnh góc phố này sau dự
án trình diễn

Chỉ với khoảng thời gian không
dài kể từ khi thành lập, tập huấn và tiến
hành một số chương trình truyền thông
nhưng hoạt động của đội tình nguyện đã
thu được kết quả đáng kể và vận hành
một cách trôi chảy. Đội TNMT của
Trường Tôn Đức Thắng còn tiếp tục
tham gia nhiều chương trình truyền
thông do Chi cục Bảo vệ Môi trường
thành phố đề nghị. Điều này có thể
khẳng định phương thức tổ chức thuyền
thông môi trường này dễ thực hiện, hứa
hẹn đạt hiệu quả tốt và có khả năng nhân
rộng trong các trường đại học khác.

hỗ trợ cho mô hình này nhân rộng ra tất
cả các trường đại học tại TP HCM.
416

Tài liệu tham khảo
1. Báo cáo đề tài cấp sở (TP HCM), “Nghiên cứu đề xuất các phương thức tổ chức và
thực hiện chương trình nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường dựa vào lực
lượng sinh viên”, Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Thúy lan Chi, 12/2008
2. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá.
3. Hội nghị Tổng kết các chương trình liên tịch về BVMT & phong trào toàn dân hành
động “Vì đường phố không rác” năm 2007, Sở TN&MT, 03/2008.
4. Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt nam (Chương trình Nghị sự 21 của
Việt Nam) ban hành theo Quyết định 153/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày
17/8/2004.
5. Trần Phong. "Vai trò của các cộng động trong các chiến dịch truyền thông bảo vệ môi
trường". Tạp chí Bảo vệ Môi trường, số 07/1999.
6. Tạp chí Bảo vệ Môi trường, số 03/2002. Đoàn thanh niên Việt Nam và công tác truyền
thông nâng cao nhận thực về bảo vệ môi trường.
7. Susan Kay Jacobson, Communication Skills for Convervation Professionals. 1999.