SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS

A. Phần mở đầu.
Thực trạng môi trờng đang ngày càng trở thành vấn đề gay gắt của toàn nhân
loại, khi con ngời đang ngày phải đối mặt với sự cạn kiệt của tài nguyên và ô nhiễm
môi trờng trên khắp địa cầu cùng song hành với sự phát triển kinh tế.
Sản xuất vẫn không ngừng phát triển tăng trởng nhanh trong khi phải chú ý đến
việc giữ gìn hành tinh này để bàn giao nó cho thế hệ sau, bảo đảm một lợi ích cần
thiết và sự phát triển lâu dài của mọi thế hệ. Đó cũng chính là thông điệp chung cho
tất cả mọi ngời trên thế giới.
Khó có thể làm đợc điều đó khi mà vấn đề giáo dục môi trờng trong xã hội, mỗi
học sinh cha nhận thức đợc vấn đề này trong quá trình tích hợp vào kiến thức từng
môn học. Vấn đề giáo dục môi trờng đợc áp dụng cụ thể học sinh cho tất cả các bậc
học là môn Khoa học tự nhiên và xã hội (Bậc Tiểu học) và môn Giáo dục công dân,
Địa lí và các môn học khác có liên quan đến môi trờng (Bậc THCS và bậc THPT).
Trong quá trình dạy học, vấn đề tích hợp các nội dung của môn Địa lí hay sử dụng
các kiến thức kĩ năng của các môn học khác vào việc dạy học Địa lí của mình là
vấn đề cần quan tâm hiện nay.
Tích hợp trong dạy học Địa lí là vận dụng tổng hợp các kiến thức kĩ năng của các
phân môn của Địa lí vào việc nghiên cứu tổng hợp về địa lí một châu lục. Mặt khác
tích hợp cũng còn là việc sử dụng các kiến thức, kĩ năng của các môn học khác có
liên quan đến Địa lí. Việc tích hợp vấn đề giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí là
vấn đề cần quan giúp học sinh nhận thức đúng về môi trờng trong thời đại mới.
Cùng với sự phát triển khoa học kĩ thuật, tri thức giảng dạy trong nhà trờng là
những kiến thức cơ bản, hiện đại sát thực tế là cơ sở để tạo cho các thế hệ trẻ làm
hành trang bớc vào thế hệ mới. Việc giáo dục môi trờng trong bài dạy Địa lí trang bị
những hiểu biết rèn luyện kĩ năng và cung cấp cơ hội cho học sinh THCS phát
triển khả năng tích hợp kiến thức vận dụng vào thực tế địa phơng. Từ đó các em có
thể tiến hành tích hợp giáo dục môi trờng có hiệu quả trong môn Địa Lí
Thực tế trong những năm giảng dạy tại trờng THCS Lệ Ninh bản thân tôi luôn đổi

2
SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS
Theo nghĩa hẹp, môi trờng bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội, trực tiếp liên
quan đến cuộc sống con ngời không xem xét đến tài nguyên trong đó.
2. Giáo dục môi trờng.
Có nhiều định nghĩa giáo dục môi trờng, tuy nhiên trong khuôn khổ của việc giáo
dục môi trờng thông qua môn Địa lí ở nhà trờng có thể hiểu: Giáo dục môi trờng
theo định nghĩa là một quá trình tạo dựng cho con ngời những nhận thức và mối
quan tâm đến môi trờng và các vấn đề về môi trờng. Giáo dục môi trờng gắn liền với
việc học kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt
động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề môi trờng
hiện tại và tơng lai.
3. Mục đích của giáo dục môi trờng.
a. Giáo dục môi trờng trong nhà trờng nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là trẻ

em đợc trang bị để nhận thấy đợc ý nghĩa của việc giáo dục môi trờng trong việc
nâng cao chất lợng giảng dạy môn Địa Lí nhằm xây dựng một môi trờng tốt đẹp.
Giáo dục môi trờng nhằm giúp các em:
- Một ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của Trái Đất.
- Một khả năng cảm thụ, đánh giá vẻ đẹp nền tảng của môi trờng.
- Một nhân cách đợc khắc sâu bởi nền tảng đạo lí môi trờng.
- Là một thực thể mang tính xuyên suốt trong các môn học, GDMT mang lại cho
các em cơ hội khám phá môi trờng và hiểu biết về các quyết định của con ngời liên
quan đến môi trờng. Giáo dục môi trờng cũng tạo cơ hội để hình thành, sử dụng các
kĩ năng liên quan đến cuộc sống hôm nay và ngày mai của các em. Tất cả điều này
cho chúng ta niềm hy vọng trẻ em có nhiều ý tởng sáng tạo và tham gia tích cực vào
quá trình phấn đấu cho một thế giới phát triển lành mạnh nhằm xây dựng một môi
trờng tốt đẹp.
b. Các mục tiêu Giáo dục môi trờng.

+ Hỗ trợ xây dựng một bản chính sách và chiến lợc thực hiện quốc gia về giáo dục
môi trờng tại Việt Nam.
+ Tăng cờng năng lực của Bộ GD - ĐT trong việc truyền đạt những nội dung và ph-
ơng pháp giáo dục môi trờng vào các chơng trình đào tạo giáo viên.
+ Xây dựng các hoạt động giáo dục môi trờng cụ thể để thực hiện ở các cấp Tiểu
học đến Trung học.
Các mục tiêu trên đợc thể hiện ở mức độ chi tiết và cụ thể hơn thông qua dự án VIE
98/018.

Giáo viên: Nguyễn Thị Diệu Lan
4
SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS
II. Thực tiễn vấn đề giáo dục môi trờng và tích hợp giáo dục môi trờng trong
dạy học Địa lí ở bậc THCS.
Trờng THCS Lệ Ninh nằm ở phía Tây của huyện Lệ Thuỷ. Những năm gần đây, tr-
ờng đã có nhiều hoạt động trên các mặt giáo dục đạo đức, chất lợng văn hoá,
hoạt động Đội và hoạt động TDTT. Trờng nhiều năm đạt trờng tiên tiến xuất sắc
cấp Tỉnh, đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2001 -2010 vào thời điểm tháng 11- 2004.
Có đợc các thành tích đó là nhờ sự quan tâm của Ban giám hiệu, các thầy cô giáo
trong nhà trờng, sự nổ lực và phấn đấu không ngừng của học sinh đặc biệt là sự quan
tâm của địa phơng, của phụ huynh học sinh, xây dựng xã hội hoá giáo dục ngày
càng cao.
Qua quá trình dạy bộ môn Địa lí tại trờng có những thuận lợi : Trờng có 12 lớp,
trên 449 học sinh, với 2 giáo viên chuyên trách dạy, có phơng tiện kĩ thuật phục vụ
cho quá trình dạy học đảm bảo theo yêu cầu. Song việc giảng dạy Địa lí trong nhà
trờng còn gặp nhiều khó khăn nh: Các tranh ảnh minh hoạ cho nội dung bài học còn
ít nh tranh lớp 6, địa bàn phục vụ cho bài thực hành Địa lí 6 cha có trong danh mục
thiết bị trên cấp
Một thực tế hiện nay, trong qúa trình dạy học Địa lí ở trờng THCS vấn đề phát triển

Thông tin tờ rời số 1: ( Kèm theo)
* Phơng pháp tiến hành:
- GV yêu cầu 2 học sinh cạnh nhau cùng trao đổi và vạch các mũi tên nối các ô ở tờ
rời số 1 theo một trình tự tiếp nối hợp lí.
- Chọn một số tờ rời đã hoàn thành dán lên bảng và tổ chức học sinh cả lớp phối
hợp với giáo viên xác định các hớng tiếp nối đúng- sai, hoàn thiện một số tờ rời có
các mũi tên nối hợp lí. các em vừa theo dõi vừa trao đổi, sữa chữa trên tờ rời các
nhân.
- Gv chốt lại toàn bộ sơ đồ đúng bằng bảng phụ (Kèm theo).

Thông tin tờ rời số 1: Em hãy nối mũi tên vào sơ đồ sau thể hiện việc chặt phá
rừng quá mức gây ra những hậu quả nào?
Tờ rời số 1
Giáo viên: Nguyễn Thị Diệu Lan
6
Chặt phá rừng
quá mức
Tăng cờng
rửa trôi
Xóimòn
đất
Thiếu thức
ăn gia súc
Năng suất gỗ
giảm sút
Thiếu phân
chuồng

Giảm độ phì
nhiêu
Thiếu phân
chuồng
Thiếu củi
đun
Chăn nuôi
động vật giảm
Năng suất thấp và
không ổn định
Năng suất thấp và
không ổn định
Khô hạn
SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS

Qua quá trình khảo sát nội dung tích hợp đạt kết quả sau:
Lớp Tổng
số
Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % SL %
9A 36 05 14,1 11 30,6 13 36,1 07 19,4
9B 37 05 13,5 14 37,8 17 45,9 1 0,3
9C 35 06 17,1 14 37,1 12 34,3 4 11,4
Từ tình trên tôi nhận thấy cần phải có những biện pháp trong vấn đề giáo dục môi
trờng và tích hợp giáo dục môi trờng trong bài dạy Địa lí ở trờng THCS đạt hiệu quả
cao.
Với vấn đề giáo dục môi trờng, giáo viên cần bổ sung kiến thức cho học sinh hiểu
biết các hoạt động của giáo dục môi trờng.
Trong thực tiễn s phạm, mỗi môi trờng thuộc về một vùng địa lí cụ thể, nằm trong

cuộc vận động " Hai không" của Bộ GD-ĐT phát động với 4 nội dung
Giáo viên phải là ngời sử dụng thành thạo các phơng pháp dạy học lấy học sinh
làm trung tâm, khả năng vận dụng kiến thức bài học vào vấn đề tích hợp giáo dục
môi trờng đạt hiệu quả cao nhất.
Giáo viên cần xác định rõ trong chơng trình học bài nào, phần nào cần có sự tích
hợp vấn đề giáo dục môi trờng trong đó để định hớng cho học sinh khai thác kiến
thức.
Giáo viên áp dụng một số hiểu biết về giáo dục tổng hợp để xây dựng tích hợp vấn
đề môi trờng trong dạy Địa lí sao cho đạt đợc 2 mục tiêu cơ bản: Mục tiêu về giáo
dục và mục tiêu giáo dục môi trờng. Sử dụng các lí thuyết hiện hành về học tập, t
duy, đạo đức về quan hệ giữa tri thức - thái độ - hành động và về xã hội hoá các t t-
ởng trong việc lựa chọn soạn giảng và thực hiện việc giảng dạy một cách có hiệu
quả để đạt đợc các mục tiêu giáo dục môi trờng

2. Đối với học sinh.
Học sinh cha nhận thức đúng về vai trò tác dụng của vấn đề môi trờng và tích
hợp môi trờng trong những môn học nào, cha thấy đợc mối liên hệ giữa các môn học
có liên quan đến vấn đề môi trờng để từ đó các em liên hệ thực tế đạt hiệu quả giáo
dục cao.

Giáo viên: Nguyễn Thị Diệu Lan
9
SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS
Với những thực trạng nêu trên để nâng cao chất lợng giáo dục về bộ môn mà mình
trực tiếp giảng dạy trong vấn đề tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí,
bản thân tôi đã mạnh dạn áp dụng một số giải pháp.
IV. Các giải pháp.
1. Nâng cao nhận thức và sự hiểu biết về giáo dục môi trờng trong dạy học Địa
lí.

lớp 9 trờng THCS
Vậy làm thế nào để thực hiện điều đó ?. Trớc hết không nhất thiết phải tăng thêm
thời lợng của chơng trình hiện hành để tiến hành giáo dục môi trờng. Điểm mấu
chốt là tăng cờng giáo dục môi trờng cho học sinh thông qua các môn học.
Với kiểu 2, vấn đề tổ chức kiểu hoạt động độc lập đối với giáo dục môi trờng để dễ
chủ động về mọi phơng diện khi tổ chức, không phải ràng buộc nhiều bởi các môn
học trong quá trình thực tế hiện nay. Các vấn đề giáo dục môi trờng diễn ra xung
quanh học sinh hết sức đa dạng và sinh động. Việc giảng dạy GDMT trong chơng
trình cha đủ phong phú, học sinh cần có cơ hội thực tiễn để thực hành trách nhiệm
công dân ngay trong đời sống nhà trờng và chuẩn bị cho một đời sống trởng thành
sau này.

Làm thế nào để thực hiện điều đó?. Về cơ bản cách tiến hành hoạt động độc lập
về giáo dục môi trờng là cần xác định chủ đề và hình thức của hoạt động.
Cần xây dựng các mô hình phổ biến nh: Hoạt động ở trên lớp thông qua các môn
học chính khoá, hoạt động ở ngoài lớp.
3. Vận dụng linh hoạt các phơng pháp dạy học giáo dục môi trờng trong dạy
học Địa lí.
Hiện nay có nhiều phơng pháp dạy học giáo dục môi trờng, trong môn Địa lí sử
dụng một số phơng pháp sau:
a. Nghiên cứu.
Đây là phơng pháp hớng các em làm quen với quá trình tìm tòi, sáng tạodới các
dạng bài tập. Có nhiều dạng bài tập khác nhau đối với học sinh : Bài tập giải quyết
nhanh tại lớp, bài tập đòi hỏi có thời gian dài.
b.Làm việc nhóm.
Đây là phơng pháp dạy học có nhiều khả năng tốt trong quá trình giáo dục môi tr-
ờng vì nó đề cao sự hợp tác trên cơ sở hoạt động tích cực của mỗi các nhân.
c. Đóng vai.
Đây là phơng pháp đợc đặc trng bởi một hoạt động với các nhân vật giả định, mà
trong đó các tình thế trong thực tiễn cuộc sống đợc thể hiện tức thời thành những

Việc đánh giá không chỉ nhằm mục đích ghi nhận thực trạng mà còn làm cơ sở
cho những hoạt động giáo dục tiếp theo, đề xuất những quyết định làm thay đổi thực
trạng. Do vậy việc đánh giá phải khách quan, chính xác trên cơ sở đó làm sáng tỏ
thực trạng để điều chỉnh quá trình dạy học hợp lí, và cuối cùng là thông tin kết quả
này đến địa chỉ có nhu cầu.
Nh vậy việc đánh giá ngời học phải đảm bảo các yêu cầu:
+ Khách quan chính xác, toàn diện, hệ thống, công khai kịp thời, vừa sức, bám sát
yêu cầu của chơng trình.
+Việc đánh giá trong giáo dục nhằm cung cấp cho học sinh những phản hồi thông
tin giúp cho học sinh điều chỉnh hoạt động học của mình.
+Việc giáo dục đánh giá không chỉ đơn giản là công cụ mà có uốn nắn, tạo dựng
tính cách học sinh.

Giáo viên: Nguyễn Thị Diệu Lan
12
SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS
+Về mặt giáo dỡng, đánh giá trong giáo dục môi trờng giúp học sinh thấy đợc
mình đã tiếp thu những điều vừa học vận dụng kiến thức đó vào môi trờng nh thế
nào.
6. Những kết quả bớc đầu.
Kết quả khảo sát học kì I năm học 2006-2007, trong bài " Sự phát triển và phân
bố thuỷ sản, lâm nghiệp" Bài 9- Địa Lí 9. Kết quả đạt đợc:
Lớp Tổng
số
Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % SL %
9A 30 06 20,0 19 63,3 4 13,3 01 0,3
9B 29 09 31,0 16 55,1 04 14,0 0 0
9C 31 13 42,0 12 39,0 06 19,3 0 0

- Cần vận dụng các kiến thức, kĩ năng nào tơng ứng?
- Cần tổ chức hoạt động học tập của học sinh nh thế nào ?
- Thời gian cho một hoạt động là bao nhiêu?
+ Khi lên lớp, giáo viên cần:
- Làm theo các thiết kế đã chuẩn bị.
- Xử lí các tình huống phát sinh ngoài thiết kế.
- Hớng dẫn cách làm cho học sinh.

- Dành thời gian cho học sinh làm việc cá nhân, theo nhóm và thảo luận chung cả
lớp.
+ Cần phát huy tối đa khả năng vận dụng kiến thức bài học của học sinh trong tích
hợp môi trờng.
+Trong giảng dạy ngời thầy, ngời cô phải là ngời yêu nghề mến trẻ. Phải có năng
lực sáng tạo luôn có ý thức đổi mới phơng pháp dạy học phù hợp với thời kì mới, tạo
ra không khí vui tơi hứng thú trong giờ học.

Giáo viên: Nguyễn Thị Diệu Lan
14
SKKN:Tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí
lớp 9 trờng THCS
Song ở mỗi tiết học vấn đề tích hợp kiến thức địa lí vào vấn đề giáo dục môi trờng
tuỳ thuộc vào từng đối tợng học sinh và khả năng vận dụng kiến thức của các em mà
vấn đề môi trờng cũng phát triển theo từng mức độ nhất định trong bậc học THCS.
Những suy nghĩ trên đây của bản thân tôi chỉ là một khía cạnh và ở mức độ nhất
định, kính mong các đồng nghiệp , các cấp quản lí giáo dục tham khảo, góp ý đề cho
vấn đề lồng ghép nội dung giáo dục môi trờng trong môn học Địa lí đạt kết quả cao.
Xin chân thành cảm ơn !
Lệ Ninh, ngày tháng năm 2008
Hội đồng khoa học Ngời viết.
Trờng THCS Lệ Ninh