TP. HCM, THÁNG 12 NĂM 2014
GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
HVTH: TRƯƠNG THỊ THU HẰNG
LỚP : CAO HỌC KHÓA 23 – ĐÊM 1
NHÓM: 3
STT: 31
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
ĐỀ TÀI :
TRIẾT HỌC ÂM DƯƠNG GIA VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG
CỦA NÓ ĐẾN VĂN HÓA ẨM THỰC PHƯƠNG ĐÔNG
ĐIỀN HÌNH LÀ VIỆT NAM
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Bố cục của đề tài
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRIẾT HỌC ÂM DƯƠNG GIA
1.1. Tư tưởng Âm dương
1.1.1 Nguồn gốc hình thành tư tưởng Âm dương
1.1.2 Nội dung tư tưởng Âm dương
1.2. Tư tưởng về Ngũ hành
1.2.1 Nguồn gốc hình thành tư tưởng Ngũ hành
1.2.2 Nội dung chính của thuyết Ngũ hành
1.2.2.1 Sơ lược về Ngũ hành
1.2.2.2 Nội dung thuyết Ngũ hành
1.3 Mối quan hệ giữa hai học thuyết Âm dương và Ngũ hành
Chương 2: ẢNH HƯỞNG CỦA TRIẾT HỌC ÂM DƯƠNG GIA ĐẾN VĂN HÓA
ẨM THỰC PHƯƠNG ĐÔNG – ĐIỂN HÌNH LÀ VIỆT NAM

Bố cục của bài viết
Ngoài phần mở đầu và kết luận, bài viết được trình bày thành 2 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận về Triết học Âm Dương gia. Chương này trình bày
những khái niệm cơ bản về triết lý âm dương (sự ra đời và tư tưởng Âm dương gia),
đồng thời cũng trình bày cơ sở lý luận của thuyết Ngũ hành - Hai học thuyết này
luôn luôn phối hợp với nhau, hỗ trợ cho nhau, không thể tách rời nhau.
Chương 2: Ảnh hưởng của Triết học Âm Dương Gia đến văn hoá ẩm thực
Phương Đông – Điển hình là Việt Nam. Ở chương này, bài viết trình bày ảnh hưởng
của triết lý âm dương trong văn hóa ẩm thực ở các nước Phương Đông nói chung
như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc…và điển hình là Việt Nam.
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
CHƯƠNG I - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRIẾT HỌC
ÂM DƯƠNG GIA
Triết học Âm dương gia không những được nhiều trường phái triết học tìm hiểu
lý giải, khai thác mà còn được nhiều ngành khoa học khác quan tâm vận dụng.
Có thể nói, ít có học thuyết triết học nào lại thâm nhập vào nhiều lĩnh vực của tri
thức và được vận dụng để lý giải nhiều vấn đề của tự nhiên, xã hội như học thuyết
này. Triết học Âm dương gia bao gồm hai hệ tư tưởng lớn là: Âm dương và ngũ
hành.
1.1 Tư tưởng Âm dương:
1.1.1 Nguồn gốc hình thành tư tưởng Âm dương:
Theo nghiên cứu, học thuyết Âm dương xuất hiện đầu tiên trong "Kinh Dịch".
Tương truyền, Phục Hy (2852 trước CN) nhìn thấy bức đồ bình trên lưng con long
mã trên sông Hoàng Hà mà hiểu được lẽ biến hóa của vũ trụ, mới đem lẽ đó vạch
thành nét. Đầu tiên vạch một nét liền (-) tức "vạch lề" để làm phù hiệu cho
khí dương và một nét đứt ( ) là vạch chẵn để làm phù hiệu cho khí âm.
Lý luận về Âm dương được viết thành văn lần đầu tiên xuất hiện trong sách
"Quốc ngữ". Tài liệu này mô tả Âm dương đại biểu cho hai dạng vật chất tồn tại
phổ biến trong vũ trụ, một dạng có dương tính, tích cực, nhiệt liệt, cứng cỏi và một
dạng có âm tính, tiêu cực, lạnh nhạt, nhu nhược

[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 2
Bên cạnh quy luật Âm dương đối lập, thống nhất còn có quy luật tiêu trưởng
và thăng bằng của Âm dương nhằm nói lên sự vận động không ngừng, sự chuyển
hóa lẫn nhau giữa hai mặt Âm dương để duy trì tình trạng thăng bằng tương đối của
sự vật. Nếu mặt này phát triển thái quá sẽ làm cho mặt khác suy kém và ngược lại.
Từ đó làm cho hai mặt Âm dương của sự vật biến động không ngừng. Sự thắng
phục, tiêu trưởng của Âm dương theo quy luật "vật cùng tắc biến, vật cực tắc phản".
Sự vận động của hai mặt Âm dương đến mức độ nào đó sẽ chuyển hóa sang nhau
gọi là "dương cực sinh âm, âm cực sinh dương". Sự tác động lẫn nhau
giữa âm đương luôn nảy sinh hiện tượng bên này kém, bên kia hơn, bên này tiến,
bên kia lùi. Đó chính là quá trình vận động, biến hóa và phát triển của sự vật, đồng
thời cũng là quá trình đấu tranh tiêu trưởng của Âm dương.
Những quy luật cơ bản của Âm dương nói lên sự mâu thuẫn, thống nhất, vận
động và phát triển của một dạng vật chất, Âm dương tương tác với nhau gây nên
mọi sự biến hóa của vũ trụ. Cốt lõi của sự tương tác đó là sự giao cảm Âm dương.
Điều kiện của sự giao cảm đó là sự vật phải trung và "hòa" với nhau. Âm dương
giao hòa cảm ứng là vĩnh viễn, Âm dương là hai mặt đối lập trong mọi sự vật, hiện
tượng. Vì vậy, quy luật Âm dương cũng là quy luật phổ biến của sự vận động
và phát triển không ngừng của mọi sự vật khách quan.
1.2. Tư tưởng về Ngũ hành:
Nếu như sự vận động không ngừng của vũ trụ đã hướng con người tới những
nhận thức sơ khai trong việc cắt nghĩa quá trình phát sinh của vũ trụ và hình thành
thuyết Âm dương, thì ý tưởng tìm hiểu bản thể thế giới, bản thể các hiện tượng trong
vũ trụ đã giúp cho họ hình thành thuyết Ngũ hành. Thuyết Ngũ hành có thể hiểu đó
là thuyết biểu thị quy luật vận động của thế giới của vũ trụ, nó cụ thể hóa và bổ sung
cho thuyết Âm dương thêm hoàn bị.
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 3
1.2.1 Nguồn gốc hình thành tư tưởng Ngũ hành:
Cũng như Âm dương, chưa có một tài liệu nào ghi chép rõ nguồn gốc hình thành
ra đời của “Ngũ hành”. Qua nghiên cứu, con người chỉ ghi nhận lại thuyết “Ngũ

mặn …
1.2.2.2. Nội dung thuyết Ngũ hành:
Quy luật tương sinh: Tương sinh có nghĩa là giúp đỡ nhau, xúc tiến, nương tựa
lẫn nhau để sinh trưởng, giúp cho nhau lớn hoặc sinh ra nhau. Giữa các hành trong
Ngũ hành đều có quan hệ nuôi dưỡng lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau cùng phát sinh và
phát triển. Đó gọi là Ngũ hành tương sinh. Người ta quy ước thứ tự của Ngũ hành
Tương sinh như sau: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy,
Thủy sinh Mộc. Sự tương sinh này cứ lặp đi lặp lại không ngừng. Trong quan hệ
Tương sinh, mỗi Hành đều có mối quan hệ với hai Hành khác (hai vị trí khác: Cái-
Sinh-Nó và Cái-Nó-Sinh).
Quy luật tương khắc: Tương khắc có nghĩa là ức chế và thắng nhau, làm thiệt hại
nhau, nhưng phải biểu hiện cái ý quân bình và giữ gìn lẫn nhau giữa các Hành. Quan
hệ Tương khắc được thể hiện như sau: thổ khắc thủy, thủy khắc hỏa, hỏa khắc kim,
kim khắc mộc, mộc khắc thổ.
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 5
Tương sinh và Tương khắc không tách rời nhau, nhờ đó vạn vật mới giữ được
thăng bằng trong mối quan hệ với nhau. Quy luật tương sinh tương khắc là chỉ vào
quan hệ của Ngũ hành dưới trạng thái bình thường. Còn nếu giữa Ngũ hành với
nhau mà sinh ra thiên thịnh hoặc thiên suy, không thể giữ gìn được thăng bằng, cân
đối mà xảy ra trạng thái trái thường thì gọi là "tương thừa", "tương vũ".
1.3. Mối quan hệ giữa hai học thuyết Âm dương và Ngũ hành:
Hai học thuyết này luôn luôn phối hợp với nhau, hỗ trợ cho nhau, không thể tách
rời. Âm dương là quy luật chung của vũ trụ, là kỉ cương của vạn vật, là khởi đầu của
sự sinh trưởng, biến hóa. Nhưng nó sẽ gặp khó khăn khi lý giải sự biến hóa, phức
tạp của vật chất. Khi đó nó phải dùng thuyết Ngũ hành để giải thích. Vì vậy có kết
hợp học thuyết Âm dương với học thuyết Ngũ hành mới có thể giải thích mọi hiện
tượng tự nhiên và xã hội một cách hợp lý.
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 6
CHƯƠNG II - ẢNH HƯỞNG CỦA TRIẾT HỌC ÂM DƯƠNG GIA
ĐẾN VĂN HÓA ẨM THỰC PHƯƠNG ĐÔNG

Dương, sao cháy tồn tính thì Dương tính càng cao.
2.2.1. Triết học Âm dương gia với văn hóa ẩm thực Phương Đông
Ẩm thực Trung Quốc
Văn hóa ẩm thực Trung Hoa đặc sắc và độc đáo bởi sự toàn vẹn trong suy nghĩ,
sự kết hợp tinh tế giữa hương, sắc, vị và cả trong cách bày biện. Từ xưa, người
Trung Quốc đã biết đến sự phối hợp các loại thực phẩm tùy theo tính âm hay dương,
tính hàn hay nhiệt của mỗi loại, khiến cho món ăn dọn ra không những phải ngon,
mà còn phải có tác dụng bổ dưỡng cho sức khỏe con người. Người Trung Quốc
thường dùng các vị thuốc bắc để tạo nên sự đặc trưng trong món ăn của mình, vừa
tạo ra sự khác biệt trong hương vị, vừa mang đến sức khỏe cho con người.
Người Trung Quốc rất coi trọng sự toàn vẹn, nên ngay cả trong các món ăn cũng
phải thể hiện sự đầy đủ, nếu thiếu sẽ là điều chẳng lành. Các món ăn từ cá thường
được chế biến nguyên con, gà được chặt miếng rồi xếp đầy đủ lên đĩa…
Ẩm thực Nhật Bản
Người Nhật Bản đặc biệt khuyến khích việc ăn uống và chữa bệnh phù hợp với
quy luật vũ trụ theo nguyên lý Âm dương thông qua chế độ ăn ngũ cốc và rau quả
toàn phần, ít uống sữa, hạn chế ăn thịt. Cách ăn uống này không chỉ tạo nên những
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 8
con người khoẻ mạnh mà còn xây dựng nên một thế giới hoà bình và hoà hợp. Theo
quan niệm của người Nhật thức ăn không chỉ nuôi sống thể xác mà qua sự lựa chọn
những loại thực phẩm có năng lượng Âm hoặc Dương thích hợp có thể phát triển
tinh thần và cải thiện hành vi và tâm lý con người.
Ẩm thực Hàn Quốc
Món ăn Hàn Quốc thường hăng, cay, với nhiều loại gia vị. Người Hàn Quốc hay
ăn thịt và có phong phú các món ăn hấp dẫn từ nguyên liệu này. Cơm là lương thực
chính trong bữa ăn hàng ngày của người dân xứ Hàn. Tất cả đều là sự chắt lọc sau
quá trình phát triển thăng trầm của văn hóa Hàn Quốc từ lâu đời.
Là một trong các quốc gia ở phương Đông nên trong văn hóa ẩm thực của người
Hàn cũng có sự cân bằng hàn nhiệt. Mùa hè nóng nên các món ăn giải nhiệt. Như
Samgyetang là một loại canh gà hầm với sâm dùng để giải nhiệt tốt nhất màu hè.

Mỗi vùng miền lại có một cách pha chế khác nhau, phụ thuộc vào khẩu vị và đặc sản
địa phương. Nhưng thành phần truyền thống là công thức bao gồm: tiêu, quế, đinh
hương, hồi hương và hạt cây thì là.
Người xưa tin rằng, Ngũ hành tương sinh tương khắc, chuyển hóa qua lại, là
nguồn gốc của sự vận động vũ trụ và bên trong con người. Chính vì thế, nếu cân
bằng được ngũ vị, sẽ đảm bảo cơ thể khỏe mạnh, ngũ tạng được bồi bổ, sức khỏe dài
lâu. Hơn nữa, việc sử dụng đúng cách các gia vị có hương vị làm dấy lên mùi thơm
ngon, vừa có tác dụng kích thích dịch vị, vừa có tác dụng trung hòa hàn nhiệt, cân
bằng Âm dương, người ăn không phải chịu những phản ứng phụ có hại.
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 10
Về mặt chế biến thức ăn, người Việt chú ý đến mối quan hệ Âm dương, Ngũ
hành. Để có thể điều hoà Âm dương, người ta phải biết phối hợp những nguyên liệu
nóng và nguyên liệu mát. Chẳng hạn như cá lóc (sống dưới nước được coi là âm)
kho kèm với thịt heo (gia súc sống trên cạn được coi là dương. Khi chế biến có thể
tận dụng mọi phần ăn được của một nguyên liệu để điều hoà Âm dương. Rau thì ăn
cả thân rễ hoa (hạt sen ở trên mặt nước thì dương so với củ sen mọc sâu trong đất
thuộc âm )
Về mặt tậm dụng môi trường tự nhiên, người Việt luôn hướng tới sự quân bình
Âm dương giữa thức ăn với cơ thể và giữa cơ thể với môi trường. Để đảm bảo quân
bình Âm dương giữa con người với môi trường, người Việt có tập quán ăn uống
theo mùa và vùng khí hậu. Việt Nam là xứ nóng (dương) nên phần lớn nguồn thức
ăn sử dụng hằng ngày đều thuộc loại bình, hàn âm như thực vật (rau, củ, quả…).
Đồng thời, tính chất dương của xứ nóng là điều kiện vô cùng thuận lợi cho các loài
sản vật mang tính âm phát triển mạnh. Điều này chứng tỏ bản thân thiên nhiên cũng
đã có sự cân bằng. Vào mùa hè, người Việt thích ăn rau quả, tôm cá (âm) hơn là mỡ
thịt. Thức ăn thường nhiều nước (âm) và có vị chua (âm) với tác dụng vừa dễ tiêu
hóa vừa giải nhiệt. Vào mùa đông, người Việt ở phía Bắc lại thích ăn thịt, mỡ vốn
mang tính dương nhằm giúp cơ thể chống rét. Người dân miền Trung ăn nhiều ớt
(dương) do thực phẩm của họ dồi dào hải sản biển có tính hàn, bình (âm). Từ văn
hóa ẩm thực của người Việt xưa và nay, ta càng khẳng định vai trò của triết lý Âm

thức ăn thì có thể chọn được thức ăn góp phần chữa cho mỗi căn bệnh, hợp với thể
trạng của mỗi bệnh nhân. Thức ăn dương tính có tác dụng ôn dương, như hành,
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 12
gừng, hồ tiêu, rượu, thịt dê. Thức ăn âm tính có tác dụng thanh nhiệt, bổ âm, như
bạc hà, dưa hấu, ba ba.
Tóm lại có thể khẳng định, văn hóa ẩm thực Việt chính là sự hòa quyện của sự
cân bằng Âm dương, hàn nhiệt. Hầu như các đồ ăn thức uống của người Việt ở bất
cứ đâu, vùng miền nào cũng thể hiện cho triết lý này. Ngày nay, cùng với sự phát
triển của xã hội, đồ ăn thức uống phong phú, đa dạng, con người hưởng thụ tốt hơn
và quan niệm triết lý Âm dương, Ngũ hành càng được quan tâm hơn để đảm bảo sức
khỏe của con người.
KẾT LUẬN
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 13
Như vậy, sự kết hợp hài hòa những chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn không
những phải bảo đảm về chất lượng và số lượng, mà còn cần đạt được cân bằng về
Âm dương Ngũ hành, những nhân tố cơ bản của sự hình thành, tồn tại và phát triển
của con người, cũng như của cả vũ trụ.
Triết lý Âm dương – Ngũ hành đã in sâu vào truyền thống văn hóa người Việt
nói riêng và người phương Đông nói chung. Đó là triết lý của sự cân bằng, đủ đầy,
hài hòa, tượng trưng cho tính cách nghề nông chất phác thích yên bình, ổn định.
Trong ẩm thực cũng thế, người Việt chuộng tính hài hòa giữa các vị, mỗi vị một tí,
tạo nên sự đậm đà và dễ chịu hơn là quá nồng ở một vị riêng.
Triết lý Âm dương ảnh hưởng sâu sắc trong văn hóa ẩm thực, nó góp phần tạo
nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Ngày nay, triết lý Âm dương vẫn tiếp tục được
nghiên cứu và vận dụng trong nhiều lĩnh vực của đời sống. Và gần đây, triết lý Âm
dương cũng được chú ý nghiên cứu và vận dụng nhiều hơn, nhất là ở lĩnh vực nhân
tướng học, kiến trúc và y học.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[Type the company name] | Error! No text of specified style in document. 14
1/ GS – TS Nguyễn Văn Luật, SGTT: “Hài hòa âm dương trong ẩm thực” . – 2008 &