1
ĐI TÌM SỰ “GẶP GỠ” GIỮA CUNG VÀ CẦU LAO ĐỘNG DU LỊCH
Bài toán về việc làm, khai thác và sử dụng nguồn nhân lực là đề tài muôn thủa không chỉ có riêng
ngành du lịch mà nó luôn tồn tại đối với bất kỳ ngành nghề khác. Tuy nhiên, do mỗi ngành do tính chất và đặc
thù riêng nên “bài toán” này có những phương pháp “giải”, hướng đi khác nhau. Đi tìm sự “gặp gỡ” giữa cung
và cầu lao động du lịch giúp ngành du lịch giải “bài toán” đồng thời tìm hướng đi, tìm ra giải pháp trong
chính sách đào tạo sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.
THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO, KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH
Hiện nay, trong lĩnh vực du lịch đã có Dự án về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Du lịch hợp tác
với các nước đã và đang thực hiện được sự hưởng ứng nhiệt tình của các giáo viên, giảng viên chuyên ngành
và những nhà làm du lịch. Nhiều phương pháp dạy học, làm việc mới, hiệu quả nhanh chóng thích ứng, phổ
cập và đáp ứng nhu cầu của các trường, các doanh nghiệp du lịch và ngành nói chung. Tính đến năm 2008, cả
nước có trên 01 triệu lao động du lịch (285.000 lao động trực tiếp và trên 750.000 lao động gián tiếp) nhưng
so với tốc độ phát triển của nền kinh tế nói chung và của ngành nói riêng thì khả năng đáp ứng nhu cầu của nó
còn tồn tại nhiều vấn đề chưa được giải quyết không chỉ về số lượng mà còn phải kể tới chất lượng. Thực tế
hiện nay nước ta nhiều dự án phát triển du lịch tại nhiều địa phương khác nhau làm thay đổi và tạo nên vị thế
mới cho ngành du lịch. Đi liền với nó là là sự đòi hỏi ngành hàng năm phải “sản xuất” ra một lượng lớn lao
động du lịch trực tiếp và đội ngũ quản lý có chất lượng để đáp ứng yêu cầu của thực tế. Nhiều trường, đặc
biệt là trung cầp nghề, cao đẳng nghề luôn được sự quan tâm tìm đến và mong muốn hợp tác, thậm chí “đặt
hàng” của các đơn vị sử dụng lao động trong và ngoài nước. Đó được xem là tín hiệu đáng mừng kích thích
các trường phát huy thế mạnh, thực hiện chiến lược tạo nên những bứt phá trong tương lai.
Tuy nhiên, chúng ta phải thừa nhận một thực tế rằng hiện nay cung du lịch chưa phát huy hết vai trò
của mình nên “sản phẩm” cung cấp cho doanh nghiệp và cho ngành chưa được chất lượng như mong muốn.
Nhiều doanh nghiệp, cơ quan quản lý du lịch sau khi tiếp nhận nguồn nhân lực mới ra trường phải tốn kém chi
phí và thời gian để đào tạo lại. Một số khác ra trường không xin được hay không đáp ứng được yêu cầu của
nhà tuyển dụng đành phải làm trái nghề hoặc chuyển sang học lại nghề khác. Đó là một sự lãng phí rất lớn
không những về chất xám mà còn cả kinh phí nhà nước cấp cho đào tạo. Và cũng cần nói thêm rằng hiện nay
phần lớn các khách sạn 5 sao tại Việt Nam do người nước ngoài quản lý đều hành. Phải chăng ngành du lịch
chúng ta chưa đủ khả năng đào tạo những cán bộ quản lý xứng tầm với khách sạn 5 sao? Liệu lực lượng loa
động du lịch mà các trường đào tạo ra hàng năm đã “sẵn sàng” làm việc được các khách sạn 5 sao chưa? Điều
này xuất phát từ nhiều như nguyên nhân song chủ yếu là do phương pháp dạy học, nội dung giáo trình chưa

phần vào sự nghiệp phát triển của lịch chung của đất nước.
Hai là, đó là trình độ, chất lượng nguồn lao động du lịch. Trình độ, chất lượng lao động du lịch luôn là
mối quan tâm của các doanh nghiệp, các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch. Điều mà các chủ thể mong
muốn là lực lượng lao động đó sau khi ra trường có thể “thích ứng” nhanh với công việc cũng như môi trường
làm việc. Để đạt được điều này cần có sự kết hợp chặt chẽ từ hai phía đó là sự đào tạo của trường và nội lực
của bản thân. Nếu như đối với trường đó là sự đòi hỏi về phương pháp giảng dạy, nội dung đào tạo gắn liền
với thực tế và cập nhật nhanh sự phát triển của ngành thì đối với học sinh, sinh viên là sự trau dồi đạo đức
nghề nghiệp, lòng yêu nghề, “bản lĩnh” nghề nghiệp, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng giao tiếp và
phán đoán tâm lý khách, trình độ ngoại ngữ …. Có thể nhận thức rằng việc “định nghĩa” và đưa ra tiêu chuẩn
lao động du lịch có chất lượng rất dễ nhưng việc đào tạo để đạt được điều đó không thể ngày một ngày hai và
chủ quan duy ý chí. Nếu như học sinh, sinh viên ra trường và làm tốt công việc thì điều đó có nghĩa là giữa
doanh nghiệp du lịch và nhà trường có sự gặp gỡ và có tiếng nói chung.
MỘT SỐ GIẢI PHÁP CẦN THIẾT
Thứ nhất, cần đổi mới nhận thức, tư duy và phương pháp giảng dạy gắn với thực tiễn phát triển cũng
như đặc trưng riêng của ngành du lịch. Muốn đổi mới nhận thức, tư duy, phương pháp thì trước tiên phải
mạnh dạn giảm tải nội dung kiến thức, mục tiêu bài học phải gọn nhẹ, phù hợp với độ tuổi, thể chất, trì não,
từng bậc học của học sinh, sinh viên (sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học) để có giải pháp tương thích phù
hợp. Quan trọng là nội dung đúng đúng trọng tâm, đáp ứng với nhu cầu của thực tiễn. Phải trả lời được các
câu hỏi: Đối tượng học là ai? Học chuyên ngành du lịch gì? Phương pháp dạy học như thế nao? Mục tiêu đào
tạo như thế nào? .v.v.. để có thể “chế biến”, “sản xuất” ra những “sản phẩm bài giảng” độc đáo mang thương
hiệu, phong cách riêng, bản sắc riêng của mình nhưng vẫn đáp ứng và đảm bảo yêu cầu về chất lượng của nhà
trường và doanh nghiệp du lịch.
Bên cạnh đó phải tạo ra tính “xung đột” trong quá trình dạy học lý thuyết cũng như thực hành. Tính
“xung đột” ở đây được hiểu là sự trao đổi, “chất vấn” giữa thầy và trò trong các vấn đề đặt ra từ môn học, từ
thực tế hoạt động kinh doanh du lịch như nhà hàng, khách sạn, lữ hành … để tìm chân lí. Cũng như một vở
kịch, một bộ phim hay bao giờ cũng hàm chứa tính “xung đột”. Giờ học có “xung đột” càng cao thì càng hấp
dẫn. Người thầy đóng vai trò là đạo diễn; học sinh, sinh viên trong vai diễn viên và khán giả. Phim hay, kịch
hay nếu làm khán giả hài lòng, ấn tượng và có ý nghĩa với cuộc sống. Giờ học được xem là thành công nếu
học sinh, sinh viên hiểu bài, có mối liên hệ thực tiễn và có ý thức trau dồi kỹ năng nghề để sau này làm việc
đạt hiểu quả cao. Nếu duy trì được tính “xung đột” này người thầy sẽ luôn chủ động trong mọi tình huống đưa

động của mình, các trường có thể dựa vào những thông số như tính chuyên nghiệp, kỹ năng nghề, tác phong,
kỹ năng giao tiếp, khả năng xử lý tình huống, trình độ ngoại ngữ .v.v. để cho điểm. Tổng điểm của lao động
được tổng hợp, đánh giá phản ánh vị trí, mức độ, chất lượng đào tạo hiện tại của trường. Như vậy, các doanh
nghiệp thông qua chính kiến của mình và tổng hợp sự phản hồi của khách là một trong những tiêu chí quan
trọng để đánh giá chất lượng đào tạo, chất lượng nguồn lao động du lịch của các trường.
Qua bài viết này, tôi muốn trao đổi một cách hiểu, một hướng đi và trình bày để tham khảo, có thể áp
dụng chứ tuyệt nhiên không xem đây là kiểu mẫu để áp đặt. Mong có sự trao đổi thêm của các nhà làm du
lịch, các đồng nghiệp để sự nông cạn riêng của cá nhân đóng góp tiếng nói vào sự sâu rộng chung.
Phạm Trọng Lê Nghĩa
Trường Cao đẳng nghề Du lịch Vũng Tàu