Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
PHẦN I
ĐẶT VẤN ĐỀ
I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẦN ĐỀ
1. Mục đích yêu cầu
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định "Đổi mới căn
bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội
hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát
triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt” và “Giáo dục và
đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài,
góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt
Nam". Chiến lược phát triển Giáo dục 2011-2020 được ban hành kèm theo Quyết
định số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ có nêu rõ:
“Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo
hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của
người học”. Qua đó cho thấy nhiệm vụ quan trong nhất của người giáo viên khi đứng
lớp là cần phải “phát huy năng lực độc lập trong học tập của học sinh” từ đó nâng cao
tính sáng tạo cho các em.
2. Vai trò của phiếu học tập
Phiếu học tập giúp học sinh biết cách diễn đạt ý tưởng của mình bằng ngôn
ngữ của chính mình khi nghiên cứu một nội dung sinh học thành một hệ thống kiến
thức hoàn chỉnh.
Khi sử dụng PHT sẽ rèn luyện cho học sinh các kĩ năng, thao tác hoạt động, phát
huy năng lực độc lập nâng cao tinh thần trách nhiệm của học sinh trong học tập, rèn cho
học sinh phương pháp tư duy khái quát có khả năng chuyển tải thông tin ở mức độ cao
hơn. Quan trọng hơn cả là giúp học sinh vừa chiếm lĩnh kiến thức, vừa nắm vững
Tổ chuyên môn : Toán – Lí - Hóa
1
Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
phương pháp tái tạo cho bản thân kiến thức đó, phát triển năng lực tự học và thói quen tự
học, sáng tạo, giúp học sinh có thể tự học suốt đời - đây là một trong những yêu cầu căn

- Không thường xuyên : 25%
- Ít sử dụng : 25%
- Không sử dụng : 50%
Từ kết quả trên cho thấy: Hiện nay phần lớn giáo viên còn sử dụng PHT chưa
thường xuyên để phát huy năng lực độc lập trong quá trình dạy học. Một số giáo viên
khác có sử dụng PHT nhưng thường chỉ sử dụng trong khâu củng cố hoàn thiện kiến
thức hoặc khâu kiểm tra đánh giá hoặc chỉ sử dụng vào việc tái hiện kiến thức chưa
đạt được khả năng phát huy tính tự lực, độc lập làm việc của học sinh trong việc tìm
kiến thức mới.
Qua thực tế tiếp xúc những giờ dạy môn Sinh học 7 cho thấy nhiều giờ dạy
một số giáo viên tuy có sử dụng phiếu học tập (PHT) nhưng còn lúng túng về phương
pháp sử dụng, đặc biệt là tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh. Vì gặp khó
khăn trong sử dụng PHT nên giáo viên thường bỏ qua, chỉ dạy bằng thuyết trình nội
dung bài học nên gây trở ngại cho quá trình chiếm lĩnh kiến thức của học sinh.
Từ những thực trạng trên và mong muốn góp phần bé nhỏ của tổ chuyên môn
vào việc tìm tòi các biện pháp thích hợp nhằm tổ chức học sinh học tập tích cực, tự
lực trong dạy học Sinh học. Chúng tôi thấy, việc nghiên cứu sử dụng phiếu học tập
trong dạy học môn Sinh học nói chung và dạy học Sinh học 7 nói riêng là hết sức cần
thiết. Vì vậy chúng tôi mạnh dạn đưa ra một số giải pháp “Sử dụng phiếu học tập
để phát huy năng lực độc lập trong dạy học Sinh học 7 THCS ”
PHẦN II
Tổ chuyên môn : Toán – Lí - Hóa
3
Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Khái niệm phiếu học tập
Về khái niệm phiếu học tập, tác giả PGS.TS. Nguyễn Đức Thành đã xây dựng
khái niệm như sau: “Để tổ chức các hoạt động của học sinh, người ta phải dùng các
phiếu hoạt động học tập gọi tắt là phiếu học tập. Còn gọi cách khác là phiếu hoạt

vậy khi sử dụng PHT nên phát PHT cho học sinh sau khi viết đề mục của bài lên
bảng.
Để giúp học sinh nắm vững nhiệm vụ cần giải quyết được ghi trong PHT, nên
có thời gian cho học sinh tự nghiên cứu và nhận thức ra được nhiệm vụ học tập, nếu
có thắc mắc hay có điều gì chưa rõ, giáo viên cần hướng dẫn, sau đó để học sinh tự
lực hay theo nhóm hoàn thành công việc được giao. Trước khi giáo viên tổng kết nên
để một vài học sinh tự báo cáo kết quả và học sinh ở nhóm khác tham gia, góp ý. Nếu
học sinh làm đúng, giáo viên tuyên dương và lấy đó là kết luận bài học, giáo viên chỉ
nói điều nào chưa đúng, chưa đủ.
a. Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng quan sát:
Khi quan sát hình vẽ có nhiều chi tiết hoặc quan sát thiên nhiên có nhiều hiện
tượng đồng thời xảy ra, nhưng cần nghiên cứu 1 hiện tượng trong đó, giáo viên phải
rèn luyện cho học sinh có kĩ năng quan sát và nhận biết, ta thường dùng PHT để học
sinh tìm tòi kiến thức qua quan sát.
+ Ví dụ 1: Khi dạy Bài 2: phân biệt động vật với thực vật đặc điểm chung
của động vật (mục IV- Vai trò của động vật).
STT Các mặt lợi, hại Tên loài động vật đại diện
1 Động vật cung cấp nguyên liệu cho
người:
- Thực phẩm
- Lông
Tổ chuyên môn : Toán – Lí - Hóa
5
Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
- Da
2
Động vật dùng làm thí nghiệm:
- Học tập nghiên cứu khoa học
- Thử nghiệm thuốc
3

đúng các quá trình:
- Quá trình chăng lưới
- Chờ mồi.

- Chăng dây tơ phóng xạ.

- Chăng dây tơ khung.

Tổ chuyên môn : Toán – Lí - Hóa
6
Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
- Chăng các sợi tơ vòng.

- Bắt mồi:
Nhện hút dịch lỏng của con mồi.

Nhện ngoặm chặt mồi, chích nọc độc.

Tiết dịch tiêu hoá vào cơ thể mồi.

Trói chặt mồi rồi treo vào lưới để một thời gian.

c. Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng so sánh:
Nhiều khi nghiên cứu 1 vấn đề mà chứa đựng nhiều nội dung, muốn phân biệt
chúng người học không dễ gì xác định được điểm giống nhau và khác nhau đó. Do vậy
giáo viên cần định hướng cho người học bằng 1 yêu cầu thông qua PHT.
+ Ví dụ:
Bài 38: Thằn lằn bóng đuôi dài
Bảng : So sánh đặc điểm đời sống của thằn lằn bóng với ếch đồng
Đặc điểm

kiến thức 1 cách khái quát nhằm cho học sinh thấy được bức tranh toàn diện những
nội dung đã học.
+ Ví dụ 1: Bài: 32 THỰC HÀNH: MỔ CÁ
+ Ví dụ 2. :
Bài 30: ÔN TẬP PHẦN I - ĐỘNG VẬT KHÔNG XƯƠNG SỐNG
Bảng 1: Các đại diện của ĐVKXS
Ngành Đv
nguyên sinh
Ngành
ruột khoang
Các ngành giun Ngành
thân mềm
Ngành
chân khớp
- Có roi
- Có nhiều hạt
diệp lục
Trùng roi
- cơ thể hình trụ
- nhiều tua
miệng
-thường có vách
xương đá vôi
Hải quỳ
- cơ thể dẹp
- thường hình lá
hoặc kéo dài
Sán dây
- vỏ đá vôi xoắn
ốc

buồng trứng phát triển trong mùa sinh sản.
Bộ não
( Hệ thần kinh )
Não nằm trong hộp sọ, nối với tuỷ sống nằm trong các cung
đốt sống. Điều khiển, điều hoà hoạt động của cá.
8
Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
- Có chân giả
- Nhiều kg bào
- Luôn
2
biến
hình
Trùng biến
hình
- cơ thể hình
chuông
- thuỳ miệng
kéo dài
Sứa
- cơ thể hình ống dài
thuôn 2 đầu
- tiết diện ngang tròn
Giun đũa
- hai vỏ đá vôi
- có chân lẻ
Vẹm
- có 4 đôi chân
- thở bằng phổi
và ống khí

II. KIẾN NGHỊ
Qua nghiên cứu và thực nghiệm, chúng tôi thấy rằng việc sử dụng PHT trong
dạy học Sinh học 7 nói riêng và Sinh học THCS nói chung là có hiệu quả và có tính
khả thi, đề nghị Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo, đưa vào ứng dụng để nâng cao
chất lượng học tập của học sinh.
Giáo viên cần tăng cường đầu tư vào tiết dạy một cách công phu và chu đáo
hơn, đặc biệt nghiên cứu biên soạn các loại phiếu học tập có chất lượng phù hợp với
từng bài từng chương cụ thể.
Giáo viên dạy học Sinh học THCS nói chung và sinh học 7 nói riêng cần có sự
nghiên cứu, đổi mới PPDH theo những định hướng của chương trình mới để tổ chức
bài học với các hoạt động học tập có sử dụng PHT để phát huy năng lực độc lập của
học sinh trên lớp một cách có hiệu quả góp phần phát huy tối ưu chất lượng dạy học
Sinh học THCS.
Cần tiếp tục triển khai thực nghiệm việc sử dụng PHT để phát huy năng lực
độc lập trên nhiều đối tượng học sinh khác nhau ở phạm vi rộng hơn để có thêm
những thông tin phong phú về chất lượng PHT nhằm đánh giá hiệu quả và tính khả
thi của các PHT nêu trên.
Tổ chuyên môn : Toán – Lí - Hóa
10
Chuyên đề “ Sử Dụng Phiếu Học Tập Để Phát Huy Năng Lực Đôc Lập Trong Dạy Học Sinh Học 7 ”
Tổ chuyên môn cần tăng cường hơn nữa công tác bồi dưỡng chuẩn hoá giáo
viên, đặc biệt cung cấp tài liệu về chuyên môn, về phương pháp dạy học để giáo viên
nghiên cứu.Tổ chuyên môn : Toán – Lí - Hóa
11