Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
Sở giáo dục và đào tạo ninh bình
Phòng giáo dục và đào tạo huyện nho quan
trờng thcs quảng lạc
---------- ----------
nguyễn khánh quỳnh
sử dụng phiếu học tập để phát huy năng lực độc lập
trong dạy học bài 46, 47 sinh học 8 thcs
Nho Quan, tháng 04 năm 2010
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
1
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
Lời cảm ơn
Hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm này tôi xin bày tỏ lòng
biết ơn sâu sắc đến cô giáo hớng dẫn khoa học Mai Thanh Hoà
đã tận tình hớng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện
sáng kiến kinh nghiệm.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của các
thầy cô giáo, các em học sinh ở các trờng THCS huyện Nho
Quan đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình
thực hiện sáng kiến.
Cuối cùng tôi xin đợc cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp
đã động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu.
Nho Quan, tháng 04 năm 2010
tác giả sáng kiến
Nguyễn Khánh Quỳnh

Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
1
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh

Phần II: Kết quả nghiên cứu 9
1. Cơ sở lý luận của việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học bài 9
46, 47 Sinh học 8.
1.1. Khái niệm phiếu học tập 9
1.2. Vai trò phiếu học tập 9
1.3. Các loại phiếu học tập 10
1.4. Cấu trúc phiếu học tập 14
2. Tiềm năng sử dụng phiếu học tập trong dạy học Sinh học
bài 46, 47 Sinh học 8 14
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
3
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
2.1. Cấu trúc nội dung bài 46 Sinh học 8 14
2.2. Cấu trúc nội dung bài 47 Sinh học 8 16
3.Thực trạng sử dụng phiếu học tập trong bài dạy 46, 47 sinh học 8
3.1. Xác định thực trạng nhằm làm cơ sở thực tiễn 18
3.2. Phơng pháp xác định thực trạng 18
3.3. Kết quả điều tra 18
4. Các biện pháp sử dụng phiếu học tập trong dạy học
bài 46,47 Sinh học 8 19
4.1. Sử dụng phiếu học tập để hình thành kiến thức mới. 19
4.2. Sử dụng phiếu học tập để hoàn thiện, hệ thống hoá kiến thức. 20
5. Thực nghiệm s phạm 21
5.1. Nội dung thực nghiệm 21
5.2. Phơng pháp tiến hành thực nghiệm 21
5.3. Kết quả thực nghiệm 31
Phần III: Kết luận và đề nghị 33
1. Kết luận 33
2. Đề nghị 33
Tài liệu tham khảo 35

của Quốc hội khoá X về đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông đã khẳng định:
"Mục tiêu của việc đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông lần này là xây dựng
nội dung chơng trình, phơng pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm
nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển
nguồn nhân lực, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc, phù hợp với
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
5
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các
nớc phát triển trong khu vực và thế giới".
Chiến lợc phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010 của Đảng ta cũng đề ra
nhiệm vụ là: "Khẩn trơng biên soạn và đa vào sử dụng ổn định trong cả nớc bộ
chơng trình và sách giáo khoa phổ thông phù hợp với yêu cầu phát triển mới".
Bởi vậy, vấn đề đặt ra của ngành giáo dục trong giai đoạn hiện nay là phải đổi mới
phơng pháp dạy học theo hớng đề cao vai trò chủ thể hoạt động của học sinh trong
học tập là yêu cầu cấp thiết của sự nghiệp giáo dục hiện nay và hoàn toàn phù hợp
với xu thế phát triển của thế giới.
1.2. Vai trò của phiếu học tập:
Phiếu học tập giúp học sinh biết cách diễn đạt ý tởng của mình bằng ngôn
ngữ của chính mình khi nghiên cứu một nội dung sinh học thành một hệ thống
kiến thức hoàn chỉnh.
Khi sử dụng PHT sẽ rèn luyện cho học sinh các kĩ năng, thao tác hoạt động,
phát huy năng lực độc lập nâng cao tinh thần trách nhiệm của học sinh trong học tập,
rèn cho học sinh phơng pháp t duy khái quát có khả năng chuyển tải thông tin ở mức
độ cao hơn. Quan trọng hơn cả là giúp học sinh vừa chiếm lĩnh kiến thức, vừa nắm
vững phơng pháp tái tạo cho bản thân kiến thức đó, phát triển năng lực tự học và thói
quen tự học, sáng tạo, giúp học sinh có thể tự học suốt đời - đây là một trong những
yêu cầu căn bản của lý luận dạy học nói riêng.
Theo tác giả giáo s Trần Bá Hoành cuốn "Kỹ thuật dạy học sinh học -
1996" có viết: "Trong cách dạy học tích cực khi sử dụng phiếu học tập có sự

3.3. Xác định thực trạng việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học bài 46,
47 Sinh học 8.
3.4. Xác định các biện pháp sử dụng phiếu học tập để dạy bài 46, 47 Sinh
học 8.
3.5. Thực nghiệm việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học bài 46, 47
Sinh học 8.
4. Các phơng pháp nghiên cứu:
4.1. Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết:
Nghiên cứu các tài liệu, Nghị quyết của Đảng và Nhà nớc về giáo dục, các
tài liệu bài viết đề cập đến vấn đề sử dụng phiếu học tập nhằm làm cơ sở lý thuyết
cho đề tài.
4.2. Phơng pháp điều tra:
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
7
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
Trực tiếp điều tra: Tôi điều tra trực tiếp bằng cách dự giờ, trao đổi với một
số giáo viên dạy Sinh học 8 ở một số trờng bạn nhằm xác định thực trạng sử dụng
phiếu học tập và hiệu quả của việc sử dụng đó.
4.3. Thực nghiệm s phạm:
Tiến hành thực nghiệm s phạm nhằm kiểm tra có hiệu quả về biện pháp sử
dụng phiếu học tập đã đề xuất.
Xử lí các số liệu bằng thống kê toán học.
Sử dụng các tham số theo tỷ lệ %.
Lớp thực nghiệm là lớp 8A
Lớp đối chứng là lớp 8B
Trình độ 2 lớp tơng đơng nhau, tôi thực hiện dạy các bài 46, 47 Sinh học8.
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
8
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
Phần II: kết quả nghiên cứu

học sinh có thời gian suy nghĩ, thảo luận lâu hơn. Ngoài ra phiếu học tập dễ động
viên đa số học sinh tích cực hoạt động, học sinh có thể phát hiện đợc năng lực
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
9
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
tiềm ẩn, cảm xúc của mình để xây dựng sự say mê môn học, đồng thời phiếu học
tập tiết kiệm đợc thời gian trên lớp của giáo viên chủ động hoàn thành tiết học.
VD: Cùng một lúc phải xác định 6 nội dung một cách vắn tắt về sự khác
nhau giữa cấu tạo và chức năng của trụ não, não trung gian và tiểu não.
Chỉ tiêu so sánh Trụ não Não trung gian Tiểu não
Cấu tạo
Chức năng
Trong dạy học truyền thống giáo viên là trung tâm hoạt động, trong một giờ
học hoạt động của giáo viên chiếm phần lớn, giáo viên trình bày giảng giải biểu
diễn thí nghiệm, phân tích tổng hợp minh hoạ .v.v. còn học sinh thì ngồi nghe ghi
chép, nhìn quan sát một cách thụ động, khi giáo viên nêu những câu hỏi thì học
sinh trả lời, nhng chỉ có một vài học sinh đợc hoạt động vì thời gian có hạn còn
hầu hết học sinh ngồi nghe câu trả lời của các bạn của giáo viên. Vì vậy không đ-
ợc hoạt động, không đợc rèn luyện kĩ năng và bộc lộ kĩ năng hoạt động, ảnh hởng
đến tính tích cực hoạt động của học sinh. Giáo viên chỉ đánh giá thông qua gọi
kiểm tra và ở một số học sinh hay trả lời câu hỏi.
Bằng việc sử dụng các phiếu học tập, chuyển hoạt động của giáo viên từ trình
bày, giảng giải, thuyết minh sang hoạt động hớng dẫn, chỉ đạo. Mọi học sinh đợc
tham gia hoạt động tích cực, không còn hiện tợng thụ động nghe giảng.
Nh vậy bằng việc hoàn thành phiếu học tập, học sinh tự đánh giá đợc hoạt
động tích cực, tạo đợc hứng thú trong giờ học, kích thích t duy của học sinh.
Khi dùng phiếu học tập, giáo viên có thể kiểm soát đánh giá đợc trình độ
của học sinh và từ đó có những điều chỉnh kịp thời cho phù hợp với đối tợng và
tăng hiệu quả dạy học.
1.3. Các loại phiếu học tập:

Dạng thứ 2 này có vai trò lớn trong việc rèn luyện khả năng phát hiện kiến
thức quan trọng và tìm ra mối quan hệ của các kiến thức thành phần, chỉ ra sự phát
triển của kiến thức và diễn đạt bằng hình vẽ nên chính xác hơn.
Dạng 3: Tóm tắt và chỉ ra sự phát triển của kiến thức
VD: Khi dạy bài 46: "Trụ não, tiểu não, não trung gian" Sinh học 8 sử
dụng phiếu học tập sau:
Yêu cầu: Nghiên cứu mục II, III và IV sách giáo khoa tìm ý cơ bản điền vào
ô trống ở bảng sau:
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
**
Não bộ
11
Trờng THCS Quảng Lạc GV Nguyễn Khánh Quỳnh
Đặc điểm Trụ não Não trung gian Tiểu não
Cấu tạo
Chức năng
1.3.2. Loại phiếu phát triển năng lực nhận thức:
Việc phân chia loại phiếu hình thành kiến thức và phát triển năng lực nhận
thức chỉ là lấy mục đích nào đó làm chính. Thực chất không có loại phiếu nào chỉ
hình thành kiến thức mà không rèn luyện kĩ năng t duy và ngợc lại. Trong mục này
chỉ với dụng ý lấy tiêu chí phát triển "kĩ năng nhận thức" làm mục tiêu nổi hơn.
Dạng 1: Phiếu phát triển kĩ năng quan sát
VD: Quan sát hình 46.1 để hoàn chỉnh thông tin dới đây:
Trụ não tiếp liền với tuỷ sống ở phía dới. Nằm giữa trụ não và đại não
là .................... Trụ não gồm .................., ....................., và ................ Não giữa
gồm ................ ở mặt trớc và ............... ở mặt sau.
Phía sau trụ não là .........................
Dạng 2: Phiếu phát triển kĩ năng phân tích
VD: Khi dạy bài 47: "Đại não" ta có thể sử dụng dạng phiếu học tập sau:
Yêu cầu: Nghiên cứu nội dung mục II Sự phân vùng chức năng của đại

Trụ não Tuỷ sống
Cấu tạo
Chức năng
Ngoài những dạng phiếu học tập đã nêu ở trên, để nghiên cứu tài liệu mới,
củng cố, ôn tập ta cũng có thể dùng phiếu học tập nhng ở dạng tổng hợp hơn.
Nghĩa là trong một tờ giấy rời đợc xây dựng một số hoạt động nhằm tổng hợp, hệ
thống hoá, khái quát hoá, mở rộng một số kiến thức.
Ngoài ra ta có thể sử dụng phiếu học tập dạng trắc nghiệm đúng sai.
VD: Em hãy đánh dấu x vào ô trống em cho là đúng
Tiêu chí Đúng Sai
1. Chất xám của đại não là trung tâm của các phản xạ có
điều kiện.
Sáng kiến kinh nghiệm Môn sinh học
13