"Nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen với văn học,
làm quen với chữ viết
I. Đặt vấn đề:
Bác Hồ vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc ta đã nói:
"Vì lợi ích 10 năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng ngời"
Lời dạy đó thấm nhuần sâu sắc cho những ngời làm công tác giáo dục nói
chung và giáo dục Mầm non nói riêng. Sự nghiệp "Trồng ngời" có một ý nghĩa
hết sức quan trọng và lớn lao đối với đất nớc vì đất nớc ta đang bớc vào thời kỳ
"Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá". Để đạt đợc điều đó giáo dục có vị trí quan
trọng hàng đầu bởi vì Đảng ta đã nhấn mạnh: "Giáo dục là quốc sách hàng
đầu" trong đó giáo dục Mầm non có vị trí đặc biệt quan trọng, vì bậc học Mầm
non là nền tảng đầu tiên để đào tạo con ngời mới trong thời kỳ Công nghiệp hoá -
Hiện đại hoá đất nớc.
Quán triệt và thực hiện tốt quan điểm, đờng lối của Đảng về phát triển giáo
dục, trong những năm qua đã có sự chỉ đạo thống nhất từ Trung ơng đến địa ph-
ơng. Đã có nhiều công trình nghiên cứu cơ bản và ứng dụng làm cơ sở cho việc
xây dựng nội dung, phơng pháp trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ Mầm non.
Việc nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện luôn luôn là mục tiêu phấn đấu của
bậc học Mầm non. Bởi vậy hàng năm có những chuyên đề bổ sung chỉnh sửa để
phù hợp, với công tác chăm sóc giáo dục trẻ trong thời kỳ đổi mới. Một trong
những nội dung đó là thực hiện chuyên đề "Nâng cao chất lợng cho trẻ làm
quen với văn học, làm quen với chữ viết " có một ý nghĩa hết sức to lớn vì qua
đó trẻ sẽ đợc tiếp xúc với lời hay ý đẹp trong văn học, tiếp xúc với ngôn từ, với
hình ảnh. Hình ảnh ở đây là hình ảnh trẻ cảm nhận đợc qua thơ qua, qua chuyện
kể, đồng dao ca dao, các hình ảnh đó rất gần gủi với trẻ, nh là: Cỏ, cây, hoa, lá:
Hoa cà tim tím
Hoa mớp vàng vàng
1
Hoa lựu chói chang
Đỏ nh đốm lửa

ở lứa tuổi Mầm non trẻ đặc biệt nhạy cảm trớc những vấn đề buộc về tình
cảm, bởi vậy nội dung t tởng của nhiều bài thơ, câu chuyện đem đến cho trẻ lòng
yêu thơng con ngời, yêu thiên nhiên đất nớc. Việc "Nâng cao chất lợng cho trẻ
làm quen với văn học, làm quen với chữ viết" có một ý nghĩa hết sức to lớn đối
với trẻ Mầm non và nhất là trong việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 nhng trên thực tế
kết quả đạt đợc khi cha thực hiện chuyên đề còn thấp, cha thật sự đợc chú trọng.
Một phần do năng lực của giáo viên còn hạn chế. Một phần do nghệ thuật lên lớp
của giáo viên còn hạn chế mà bộ môn này đòi hỏi ở ngời giáo viên phải có nghệ
thuật lên lớp cao để thể hiện tốt tác phẩm văn học. Một phần do điều kiện giáo
viên đứng lớp ngày hai buổi nên gặp khó khăn trong việc học tập tự bồi dỡng
nâng cao trình độ chuyên môn cũng nh nghệ thuật lên lớp. Do đặc thù tiếng địa
phơng còn nặng nên việc thể hiện tác phẩm văn học cha đợc diễn cảm. Một phần
còn do giáo viên còn lúng túng, cứng nhắc trong chuyển đổi hình thức dạy trẻ,
cha linh hoạt, sáng tạo, còn nặng nề hình thức dạy cũ. Và còn một khó khăn
không nhỏ đó nhận thức của một số phụ huynh cha coi trọng công tác chăm sóc
giáo dục trẻ cũng nh cha thấy đợc tầm quan trọng của việc "Nâng cao chất lợng
cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết". Trong quá trình thực hiện
còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất (đồ dùng dạy học). Đã có đồ dùng để
dạy học nhng đồ dùng của bộ môn này đòi hỏi tính sáng tạo, tính nghệ thuật và
thẩm mỹ cao, đòi về sự phong phú, đa dạng về thể loại đồ dùng mới thu hút và
hấp dẫn trẻ. Xác định đợc ý nghĩa to lớn trong việc "Nâng cao chất lợng cho trẻ
làm quen với văn học, làm quen với chữ viết" và đứng trớc những thực trạng
trên nên tôi đã chọn đề tài: Một số kinh nghiệm để thực hiện tốt chuyên đề
"Nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết".
II. biện pháp:
Qua ba năm thực hiện chuyên đề tôi dự toán áp dụng một số biện pháp
sau:
3
1. Tạo môi trờng cho trẻ "làm quen với văn học, làm quen với chữ
viết":

Mầm thành cây xanh
Ra hoa đầy cành
Hoa lại thành quả
Quýt vàng ngọt lành
Ngời ta ăn quả
Nhả hạt xinh xinh
Từ những hạt ấy
Nảy ra mầm non
Mầm thành cây xanh
Ra hoa đầy cành
Hoa lại ra quả
Quýt vàng ngọt lành
Vòn quay luân chuyển
Tiếp mãi không ngừng"
Và vận dụng cây chuyện "chú đỗ con" để kể cho trẻ nghe ở phần củng cố.
Kết thúc câu chuyện tôi nhấn mạnh cho trẻ biết "chú đỗ con chính là hạt đậu,
đợc ma xuân tới nớc, đợc bác mặt trời sởi ấm đã nảy mầm thành cây đậu đấy".
Khi vận dụng cây chuyện, bài thơ vào tiết học thì tiết học đỡ khô khan và rất sinh
động, trẻ hứng thú học và kết quả trẻ nắm rất vững quá trình phát triển của cây từ
hạt mà theo tôi nghĩ nếu chỉ chắc lời giải của cô thì kết quả cha thể đạt đợc cao
nh mong muốn.
Cũng ở tiết này tôi đã vận dụng cho trẻ làm quen với chữ viết. Dới các bức
tranh hạt - mầm cây - cây có hoa - cây có quả, tôi viết từ tơng ứng ở phía dới.
Quá trình từ quan sát tranh đồng thời cho trẻ đọc từ, trẻ hiểu đợc ý nghĩa của từ
đó, đợc nhận biết mặt chữ nhằm phát triển lời nói cung cấp vốn từ và trẻ đợc làm
quen với chữ viết một cách hiệu quả nhất.
5
Ví dụ: Khi dạy môn giáo dục âm nhạc, bài hát "ông cháu" tôi đã đa bài
thơ "ông em" để giới thiệu dẫn dắt vào bài.
Ông em tóc bạc

bao nhiêu chữ a ? chữ ă ? chữ â ? và so sánh củng cố thêm về toán cho trẻ.
Ví dụ: Khi dạy bài thơ: "Hoa kết trái" tôi đã vận dụng đa môn tạo hình để
luyện tập nhằm nâng cao chất lợng của tiết học. Tôi cho trẻ vẽ các loài hoa trong
bài thơ - hoa kết thành quả, nh nội dung bài thơ đã đề cập. Trẻ rất thích thú vẽ,
qua hình ảnh ngộ nghĩnh trẻ vẽ, trẻ cũng đợc củng cố thêm về các loài hoa, các
màu sắc và cảm nhận đợc vẻ đẹp thiên nhiên qua nội dung bức tranh, cũng nh nội
dung bài thơ đề cập tới.
b. Hoạt động góc:
Nh ta đã biết vui chơi là hoạt động chủ đạo trong trờng Mầm non. Trẻ
"học bằng chơi, chơi mà học" vì vậy, để thực hiện tốt "Nâng cao chất lợng
cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết" qua trò chơi có một ý
nghĩa hết sức to lớn.
Ví dụ: Trong buổi chơi trong trò chơ có đóng kịch, cô giáo vận dụng các
câu chuyện trong chơng trình chăm sóc giáo dục trẻ, cô có thể kể chuyện sang
hoạt cảnh hoặc đóng kịch trẻ rất hứng thú khi tham gia. Trẻ đợc vào vai một cách
tích cực, chủ động, sáng tạo, trẻ tái tạo lại ngôn ngữ, hành động nhân vật một
cách hồn nhiên thông qua vai diễn của mình (chuyện "cáo thỏ gà trống", "củ
cải trắng", "ai đáng khen nhiều hơn", "ba cô gái", "tích chú" ).
Ví dụ: Qua các trò chơi khác nh trò chơi dân gian "Rồng rắn lên mây"
khi tham gia chơi trẻ phải đọc thơ:
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc
Có nhà điện biên
Hỏi ông thầy thuốc
Có nhà hay không ?
7
Và cuộc đối thoại giữ "thầy thuốc" và "rồng rắn" nhằm luyện cơ quan
phát âm và phát triển vốn từ cho trẻ.
Ví dụ: Trò chơi "cáo và thỏ" một trẻ làm cáo, số trẻ còn lại làm thỏ. Các
chú thỏ vừa đi vừa đọc thơ:

Trong khâu chuẩn bị, mọi việc rất cần thiết đó là chuẩn bị đồ dùng dạy
học. Đối với môn "Nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen với văn học" việc
chuẩn bị đồ dùng có tầm quan trọng đặc biệt vì đồ dùng vừa đòi hỏi tính sáng tạo
lại vừa có tính nghệ thuật và thẩm mỹ. Nếu nh nội dung câu chuyện hay mà bức
tranh cô vẽ xấu thì khi kể cũng giảm hứng thú của trẻ và để nâng cao chất lợng
cho tiết dạy thì giờ đây không chỉ kể và xem tranh mà đòi hỏi phải tiết học có sử
dụng rối. Vì vậy việc chuẩn bị của cô phải có rối các nhân vật, sân khấu, cảnh
nền và đòi hỏi có tinh quyết định đó là sự điều khiển con rối làm sao cho có hồn.
Muốn đạt đợc cô phải tập điều khiển, hớng dẫn một số trẻ cùng điều khiển rối và
một số chuyện cô phải tập cho trẻ đóng kịch cho các bạn xem, khi đóng kịch thì
phải chuẩn bị trang phục, mũ nhân vật, một số cảnh đơn giản để bố trí theo nội
dung vở kịch Muốn thực hiện tốt, đòi hỏi ở cô giáo có một sự chuẩn bị kỹ lợng.
Sự chuẩn bị tốt góp phần rất lớn cho thành công của tiết dạy.
4. Tuyên truyền với phụ huynh về chuyên đề: "Nâng cao chất lợng cho
trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết".
Để tổ chức tốt chuyên để, công tác tuyên truyền với phụ huynh hết sức
quan trọng. Phải làm sao cho phụ huynh hiểu tầm quan trọng của chuyên đề từ đó
phối kết hợp với phụ huynh trong việc dạy trẻ. Khi phụ huynh nhận thức đợc thì
sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho cô giáo. Cụ thể nh khi phát động su tầm tranh ảnh,
chuyện thơ lứa tuổi mẫu giáo phụ huynh đã hết lòng ủng hộ, đã đóng góp các loại
tranh truyện thơ thay phù hợp với lứa tuổi, và phong phú thêm góc sách của lớp.
Hoặc là khi Ban phát động cuộc thi sáng tạo chuyên đề "làm quen với văn
học" tôi đã trao đỏi với phụ huynh về nội dung cuộc thi, phối hợp đã hết lòng
ủng hộ, phụ huynh có cháu dự thi thì cũng lo lắng chuẩn bị cho cháu, phụ huynh
cùng tham gia đóng kịch thì cùng cô và cháu tập luyện để dự thi. Chỉ khi phụ
9
huynh hiểu thì mới quan tâm, ủng hộ, tạo điều kiện giúp đỡ cho cô giáo một cách
nhiệt tình nh vậy. Tuyên truyền cho phụ huynh trớc hết là cuộc họp phụ huynh
đầu năm, cô giáo phải nêu đợc chuyên đề chính trong năm, nói cho phụ huynh
hiểu ý nghĩa to lớn của việc "Nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen với văn học,

đĩa về các câu chuyện thơ lứa tuổi mẫu giáo. Qua theo dõi tôi thấy nhiều gia đình
đã có và đến lớp trẻ kể cho cô và các bạn nghe ở nhà trẻ đã xem và nghe kể câu
chuyện gì, trẻ kể cho cô và bạn nghe câu chuyện đó
Hoặc là trong tạp chí chuyên ngành Mầm non nh "giáo dục Mầm non"
"gia đình và bé" có những câu chuyện rất vui, rất ngộ ngĩnh dành cho trẻ lứa
tuổi Mầm non. Tôi cho trẻ xem và đọc ở hoạt động góc, ở mọi lúc mọi nơi, lúc
đầu cô đọc cho trẻ nghe, vừa đọc vừa chỉ vào từ tơng ứng ở dới tranh, dần dần khi
trẻ thuộc trẻ sẽ tự "đọc" bằng biện pháp này trẻ đợc làm quen với tác phẩm văn
học, biết cách đọc và đợc làm quen với viết.
III. kết quả:
Qua ba năm thực hiện chuyên đề "Nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen
với văn học, làm quen với chữ viết" qua áp dụng các biện pháp trên tôi đã thu đ-
ợc một kết quả sau:
1. Kết quả ở trẻ:
- Hình thành ở trẻ khả năng cảm thụ văn học. Trẻ đã bộ lộc cảm xúc của
mình khi nghe kể chuyện, đọc thơ. Trẻ thích đợc nghe kể chuyện, đọc thơ, đồng
giao, ca dao, thích xem biểu diễn rối đồng thời thích đợc kể lại chuyện, đọc thơ,
diễn kịch cho mọi ngời cùng nghe.
- Hình thành ở trẻ lòng yêu quê hơng đất nớc, yêu bố mẹ ông bà, yêu cảnh
vật gần gũi xung quanh trẻ, yêu những việc làm tốt, phê phán những việc làm
xấu ở lứa tuổi này trẻ đặc biệt nhạy cảm trớc những vấn đề tình cảm, bởi vậy t
tởng bao trùm của nhiều bài thơ, câu chuyện đem đến cho trẻ lòng yêu thơng con
ngời, yêu thiên nhiên đất nớc.
Ví dụ: Qua bài thơ "trăng ơi từ đâu đến" trẻ cảm nhận đợc vẻ đẹp của
thiên nhiên trong đêm trăng sáng, cảm nhận đợc vẻ đẹp của trăng qua các không
11
gian khác nhau: Từ cánh đồng xa, từ biển xanh diệu kỳ, từ một sân chơi từ đó
khơi gợi ở trẻ lòng yêu thiên nhiên và tình yêu thiên nhiên vốn là khởi điểm của
tình yêu Tổ quốc.
Những câu chuyện kể, những bài thơ đã giúp trẻ xác lập một thái độ đối

trình dạy cháu áp dụng nhiều biện pháp: Tập phát âm, sửa lỗi phát âm, kể chuyện
cho cháu nghe để cung cấp vốn từ cho cháu đến nay cháu phát âm đã chuẩn
hơn nói rõ ràng hơn, vốn từ nhiều hơn nên diễn đạt lời nói tốt hơn. Trớc đây cháu
nói công ha - giờ cháu nói bông hoa. Trớc đây cháu nói con me Phơn - giờ cháu
nói con mẹ Phơng.
- Trớc đây chỉ đọc bài thơ có 3 tiếng nh "cây dây leo" giờ cháu đã đọc đợc
bài thơ dài hơn, có nhiều tiếng hơn nh bài "ông mặt trời" "trăng sáng".
- Kết quả trên trẻ còn thể hiện ở các tiêu chí sau:
Những kỹ năng hình thành trên trẻ
Trớc khi có
biện pháp
Sau khi thực hiện
các biện pháp
Trẻ hứng thú nghe đọc kể tác phẩm 65 - 70% 90 - 95%
Trẻ mạnh dạn tham gia trên tiết học 60 - 65% 90 - 95%
Trẻ phát âm rõ ràng mạch lạc 60 - 70% 90 - 95%
Khả năng t duy, khả năng ngôn ngữ, khả năng diễn
đạt có logíc
50 - 55% 85 - 90%
Biết cách đọc, chỉ vào từ tơng ứng 30 - 40% 90 - 95%
Khả năng đọc, kể diễn cảm và tham gia nghệ thuật
nh: Đóng kịch, rối
50 - 60% 85 - 90%
2. Về khả năng của cô giáo:
Qua ba năm thực hiện chuyên đề "Nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen
với văn học, làm quen với chữ viết" tôi đã trau dồi thêm cho mình nhiều kiến
thức và kinh nghiệm trong giảng dạy Bộ môn văn học, luôn suy nghĩ tìm tòi để
có phơng pháp nghệ thuật lên lớp phù hợp và đạt hiệu quả cao hơn. Tích luỹ đợc
các kinh nghiệm trong khâu chuẩn bị cho tiết dạy nh nắm đợc nghệ đọc, kể diễn
cảm. Phơng tiện chủ yếu trong việc đem văn học đến với trẻ và giọng đọc, kể của

Qua cuộc thi "Cùng làm quen với văn học trẻ thơ" và cuộc thi "Sáng tác
chuyên đề văn học" phụ huynh đã rất quan tâm và ủng hộ, đã cùng tham gia dự
thi một cách nhiệt tình.
4. Đã tích cực hoá hoạt động của trẻ:
Trớc đây mặc dù môn "Làm quen với văn học" trẻ rất thích những kết
quả của tiết học cha cao trẻ tiếp thu một cách thụ động. Nhng nay qua 3 năm
thực hiện chuyên đề, qua áp dụng các biện pháp kết quả cho thấy trẻ rất hứng
thú say mê trong giờ học và trẻ đợc hoạt động nhiều, trẻ vừa chú ý lắng nghe cô
kể vừa theo dõi biểu diễn rối hoặc xem tranh vừa phải suy nghĩ "để trả lời" các
câu hỏi nâng cao của cô. Trẻ đợc tham gia kể chuyện đọc thơ, kể chuyện sáng
tạo, diễn kịch, biểu diễn rối trẻ đợc tích cực hoá hoạt động, chủ động sáng tạo
trong việc học tập nên phát triển ở trẻ một cách toàn diện về t duy, ngôn ngữ, t t-
ởng, trí nhớ đặc biệt là trong việc phát triển lời nói, cung cấp vốn từ để mở rộng
tầm hiểu biết của trẻ và là bớc chuẩn bị vững chắc cho trẻ vào lớp 1.
5. Về phơng tiện đồ dùng dạy học:
Nhận thức đợc tầm quan trọng của đồ dùng dạy học trong việc "Nâng cao
chất lợng cho trẻ làm quen với văn học, với chữ viết" tôi đã suy nghĩ tìm tòi để
tạo ra các loại đôd dùng mới mà khi đa vào sử dụng gây hứng thú cho trẻ đồng
thời có tác dụng khởi gợi sự tìm tòi sáng tạo ở trẻ. Qua nghiên cứu để làm rối tay,
rối dẹt cũng nh đặt vẽ mà giờ đây lớp tôi đồ dùng dạy môn làm quen văn học đã
phong phú, đa dạng hơn cả về số lợng lẫn chất lợng.
VI. Bài học kinh nghiệm:
Qua áp dụng các biện pháp, tôi đã thu đợc một số kết quả khả quan, từ đó
tôi rút ra đợc bài học kinh nghiệm sau:
1.Trớc khi dạy trẻ làm quen với văn học, cô giáo phải có sự chuẩn bị
hết sức chu đáo. Chuẩn bị ở đây bao gồm nhiều mặt:
- Thứ nhất: Phải nghiên cứu kỹ nội dung tác phẩm để tìm đại ý, tóm tắt cốt
chuyện tìm chủ đề, t tởng của chủ đề, phân tích các khía cạnh của chủ đề, nắm đ-
15
ợc hình thức diễn đạt tác phẩm. Xác định đợc giọng đọc lời kể diễn cảm phù hợp

Vào giờ học "làm quen với văn học" và dạy trẻ "làm quen với văn học"
thông qua các tiết học một số linh hoạt sáng tạo, phù hợp và có hiệu quả. Phơng
pháp tích hợp không những gây hứng thú cho trẻ mà còn khắc sâu cho trẻ những
kiến thức đã và đang học. Đặc điểm t duy của trẻ là dễ nhớ chóng quên phơng
pháp tích hợp nhằm củng cố những kiến thức đã học của các bộ môn, ngoài giờ
học chính khi học các môn khác mà có điều kiện cô giáo cũng nên lồng vào
nhằm củng cố cho trẻ.
5. Cô giáo phải tạo môi trờng cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
và làm quen với chữ viết:
Đặc điểm t duy của trẻ là trực quan hình tợng nên ở trong lớp ngoài góc
tuyên truyền ra cô tận dụng các khoảng trống để treo tranh các bài thơ trẻ đang
học hoặc hình ảnh các nhân vật trong các câu chuyện để trẻ làm quen. Các đồ
dùng đồ chơi đều viết tên để trẻ đợc làm quen chữ viết, các bức tranh phía dới
đều có từ để giới thiệu cho các cháu biết, hớng dẫn trẻ cách đọc nói cho trẻ biết
cấu trúc, ý nghĩa của từ đó. Dần dần trẻ hiểu đợc cách viết từ tơng ứng, ý nghĩa
của từ và cấu trúc của từ gồm bao nhiêu tiếng, mối tiếng có mấy chữ cái ghép lại,
đó là chữ cái nào.
* Những bài học kinh nghiệm trên cần áp dụng một cách đồng bộ để kết
quả đạt cao hơn.
V. Đề xuất:
Qua thực tế trực tiếp giảng dạy và qua 3 năm thực hiện chuyên đề "Nâng
cao chất lợng cho trẻ làm quen với văn học, làm quen với chữ viết" tôi có một số
đề xuất sau:
1. Đầu t hơn nữa về cơ sở vật chất, mua sắm thêm trang thiết bị đồ dùng để
dạy và học môn làm quen với văn học. ở các lớp khối cha có sân khấu để biểu
diễn rối nên việc đa nội dung kể bằng rối gặp khó khăn.
17
2. Tạo điều kiện hơn nữa cho giáo viên đợc học tập kinh nghiệm các tiết
dạy mẫu về chuyên đề "Nâng cao chất lợng co trẻ làm quen với văn học, làm
quen với chữ viết" ở các trờng điểm.