I. MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong thời gian gần đây, các cơ quan truyền thông đang nêu lên một
thực trạng mà cả xã hội quan tâm, đó là sự xuống cấp của bộ môn lịch sử
trong ngành giáo dục: Thái độ thờ ơ của học sinh đối với môn lịch sử và kết
quả trong các kì tuyển sinh quá thấp, hàng ngàn bài thi môn lịch sử của học
sinh không có điểm (điểm 0), những bài thi “cười ra nước mắt” Thực trạng
đó, khiến tôi suy nghĩ nhiều, làm sao để khắc phục tình trạng đó và nâng cao
nhận thức, kết quả học tập môn lịch sử.
Qua kinh nghiệm công tác giảng dạy môn lịch sử và tìm hiểu thực tế,
tôi mạnh dạn quyết định viết đề tài: “Một vài biện pháp giúp học sinh phát
triển kỹ năng tự học và ghi nhớ kiến thức lịch sử ở nhà trường phổ
thông”, nhằm tạo cảm hứng học tập cho học sinh, có biện pháp giúp đỡ các
em phát triển kĩ năng tự học và ghi nhớ kiến thức lịch sử một cách hiệu quả,
từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và vị trí của môn lịch sử trong xã hội.
2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Tên đề tài đã nói rõ phần nào về đối tượng, phạm vi nghiên cứu của
đề tài. Đề tài trình bày những vấn đề về vai trò của giáo viên trong dạy học
môn lịch sử và những biện pháp giúp học sinh phát triển kĩ năng tự học và
ghi nhớ kiến thức lịch sử. Người giáo viên phải xác định được đối tượng
người học và tìm hiểu cũng như nắm bắt, phân tích được thực trạng để từ đó
có những cách thức, biện pháp trong đổi mới phương pháp dạy học, tránh
nhàm chán trong tiết học, tạo hứng thú học tập bộ môn. Ngoài ra đề tài còn
đề cập một số cách thức biện pháp bồi dưỡng phát triển kĩ năng tự học và dễ
dàng ghi nhớ kiến thức lịch sử.
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1
Trong việc thực hiện nghiên cứu một vấn đề - đề tài, một sự vật hiện
tượng chúng ta cần thực hiện nhiều phương pháp, trong đề tài này tôi cũng
sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như: Tìm hiểu, điều tra thực tế,
thống kê, phân tích, đánh giá…

năng tư duy độc lập của học sinh.
Thứ ba, nhiều giáo viên bộ môn lịch chưa thập sự tâm huyết với nghề
hoặc năng lực chuyên môn còn hạn chế
Thứ tư, từ những nguyên nhân dẫn đến học sinh “ngán” - không hứng
thú với môn lịch sử, học lịch sử chỉ là để đối phó trong thi cử, nên đa số học
sinh, học lịch sử theo phương pháp “thuộc lòng” “máy móc” và còn nhiều
nguyên nhân khác nữa.
Chính những vấn đề đó mà có những bài thi của học sinh “cười ra
nước mắt”, những bài thi điểm Zéro (0)
2. CƠ SỞ LÍ LUẬN
2.1. Khái niệm
2.1.1. Khái niệm kỹ năng:
Kỹ năng là khả năng ứng dụng tri thức khoa học vào thực tiễn {Từ
điển tiếng Việt}. Có nhiều định nghĩa khác nhau về kỹ năng. Các định nghĩa
thường bắt nguồn từ góc nhìn chuyên môn và quan niệm của mỗi cá nhân .
Tuy nhiên hầu hết chúng ta đều thừa nhận rằng kỹ năng được hình thành khi
chúng ta áp dụng tri thức khoa học vào thực tiễn. Kỹ năng học được do quá
trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó. Kỹ năng
luôn có chủ đích và định hướng rõ ràng.
3
Vậy, Kỹ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục
một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh
nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mong đợi.
2.1.2. Khái niệm tự học:
Người ta cũng có nhiều quan niệm về tự học, có người cho rằng: Tự
học là học riêng một mình ? Trong quá trình học tập bao giờ cũng có tự
học, nghĩa là tự mình học tập hoặc hợp tác với bạn (nhóm) học, không có sự
giảng dạy một cách trực tiếp của giáo viên tự bản thân tìm tòi, lao động
bằng tri óc để nắm bắt, hiểu một vấn đề, một sự vật hiện tượng
Vậy, Tự học là quá trình tự mình lao động trí óc để chiếm lĩnh tri thức.

Tuy nhiên cách thứ nhất là đi ngược lại với xu thế phát triển của khoa
học giáo dục hiện đại và hướng dẫn chỉ đạo của Bộ Giáo dục, vậy nên người
giáo viên phải luôn xác định học sinh là trung tâm còn mình là người hướng
dẫn học sinh tự tìm hiểu chiếm lĩnh tri thức. Nhà giáo dục học Usinxki nói
rằng: “nhiệm vụ chủ yếu của thầy giáo không phải là truyền đạt kiến thức
mà dạy cho học sinh biết suy nghĩ ”.
Như vậy, vấn đề tự học của học sinh là rất quan trọng vì đó là một
khâu trong một quá trình thống nhất của việc dạy học, nhằm phát huy năng
lực độc lập tư duy của các em trên lớp cũng như ở nhà. Điều này xuất phát
từ nguyên lý giáo dục gắn nhà trường với đời sống.
Với việc xác định học sinh là trung tâm, giáo viên là người điều khiển,
hướng dẫn học sinh thì người giáo viên đóng vai trò hết sức quan trọng, đó
là người giáo viên phải nắm vững kiến thức của toàn bộ chương trình và
5
phải lập được kế hoạch giảng dạy khoa học mang tính bao quát và cụ thể-
đặc biệt là giáo án trong từng tiết dạy
2.3. Một số lưu ý khi học sinh tự học
Việc tự học của học sinh là rất quan trọng và đóng vai thành bại kết
quả học tập của người học. Tuy nhiên, khi mới áp dụng cách học này học
sinh còn gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ và nhiều khi cảm thấy không hiệu quả
bằng cách học truyền thống là thầy đọc- trò chép và về nhà chỉ việc học
thuộc lòng những gì thầy cô cho ghi tại lớp. Cho nên, trong quá trình tự học,
học sinh cần lưu ý một số vấn đề.
- Trước hết, học sinh cần nắm rõ thế nào là tự học; tự học là một chu
trình 3 giai đoạn: Tự nghiên cứu, tìm tòi- Tự thể hiện- Tự kiểm tra và điều
chỉnh. Chu trình này thực chất là con đường phát hiện vấn đề, định hướng
cách giải quyết và giải quyết vấn đề học tập.
- Thứ hai, học sinh cần xác định mục tiêu, nội dung học tập. Mục tiêu
là cái đích chúng ta muốn đạt được, từ đó chúng ta mới xác định được nội
dung cần học và xây dựng phương pháp học tập. Chỉ khi nào xác định được

tác động đến thù và bạn như thế nào. Cụ thể, khi học về ý nghĩa thắng lợi
của cuộc mạng tháng Tám 1945, cuộc kháng chiến chống Pháp (1945-1954)
hay cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975) chúng ta đều nhận
thấy những điểm chung như vậy.
Trên cơ sơ các ý cơ bản đã chọn, học sinh tập diễn đạt theo ngôn ngữ
của mình. Khi mới học theo phương pháp này học sinh sẽ gặp nhiều khó
khăn như trình bày dài dòng, vấp váp và có khi thiếu chính xác, có thể diễn
đạt sai kiến thức Tuy nhiên, khi đã tập học theo cách này nhiều, thuần thục
trở thành kỹ năng thì rất dễ học, dễ nhớ và nhớ lâu. Khi học tập bằng
7
phương pháp này học sinh cũng cần tự tổ chức các buổi học nhóm- chỉ cần
hai học sinh truy bài cho nhau để kiểm tra nhau và tự điều chỉnh.
3.2. Sơ đồ
Trong phương pháp học Tìm ý cơ bản và tập diễn đạt theo ngôn ngữ
của mình, học sinh tìm ý cơ bản sau đó có thể sơ đồ hóa, công thức hóa
đơn vị kiến thức cho ngắn gọn, đơn giản tránh gây nhiễu giữa những đơn
vị nội dung kiến thức gần giống nhau. Khi sử dụng học bài bằng phương
pháp này người giáo viên đóng vai trò hết sức quan trọng, cần hướng dẫn cụ
thể cho học sinh lập sơ đồ Những nội dung phức tạp hoặc các giai đoạn
lịch sử thì giáo viên có thể cung cấp sẵn cho học sinh rồi hướng dẫn học sinh
tự nghiên cứu và phát biểu
Ví dụ, bài Các quốc gia cổ đại phương đông- Lịch sử 10, khi dạy về
các giai cấp, tầng lớp trong xã hội chúng ta có thể lập sơ đồ:
Sơ đồ xã hội cổ đại phương Đông

Quan sát sơ đồ học sinh kết hợp sách giáo khoa và lời giảng của giáo
viên học sinh có thể biết được xã hội cổ đại phương Đông phân hóa thành
các tầng lớp:
- Nông dân công xã: là tầng lớp đông đảo nhất và có vai trò to lớn; nhận
đất canh tác và nộp tô thuế.

cách đầu thế kỷ XX
Xu hướng
cách mạng
PHAN BỘI CHÂU
Xu hướng bạo động
PHAN CHÂU TRINH
Xu hướng cải cách
Giống nhau - Xuất phát từ lòng yêu nước, muốn giành độc lập cho quê
hương đất nước;
- Dùng sách báo để tuyên truyền thức tỉnh đồng bào
=> Đó là xu hướng cách mạng tiến bộ theo khuynh hướng
dân chủ tư sản.
9
Khác nhau
*Chủ trương
*Phương pháp
-Thành lập Hội Duy tân,
phát động phong trào
Đông Du, nhờ Nhật giúp
đỡ
-Sử dụng bạo lực cách
mạng để đánh thực dân
Pháp
- Nhờ Pháp giúp đỡ để khai
thông dân trí, phát triển đất
nước
- Tiến hành cải cách duy tân
trên các lĩnh vực KT-GD-VH

Trong quá trình học và tự học chúng ta cần có sự so sánh để dễ dàng

quên. Tôi thấy, thì tôi nhớ. Tôi làm , thì tôi hiểu ”. Từ “học tập” là gồm hai
động từ “học” và “tập” ; “học” là quá trình ở lớp giáo viên hướng dẫn học
sinh tìm hiểu kiến thức mới, “tập” là thực hành, luyện tập ở nhà của học
sinh. Trong đó “tập” bao gồm nhiều hoạt động khác nhau của học sinh: tập
tìm các ý cơ bản, tập diễn đạt, làm bài tập, vẽ lược đồ, sơ đồ, lập bảng so
sánh, tìm tài liệu, đọc sách tham khảo, trao đổi với ban Trong các môn
khoa học tự nhiên thì luyện tập là công việc thường xuyên, nhưng trong các
môn khoa học xã hội, đặc biệt là môn lịch sử thì rất hiếm, mà có yêu cầu học
sinh thì giáo viên cũng không có thời gian để kiểm tra sữa chữa nên cũng
chưa thật hiệu quả Như vậy, học tập thì học sinh cần phải tự thực hành
luyện tập nhiều, đấy là điều tối quan trọng để học sinh nhớ lâu kiến thức,
nâng cao hiểu quả học tập.
Ngoài ra còn nhiều cách ghi nhớ khác nữa như: chuyện kể, bài hát,
bài thơ
4. KẾT QUẢ THỰC HIỆN
11
Qua thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông, tôi nhận thấy rằng
cách học của đa số học sinh trong môn học lịch sử là hết sức thụ động, thầy
cô giảng dạy như thế nào là về nhà học thuộc lòng “máy móc” như thế, ít
chịu nghiên cứu tìm tòi, dẫn đến những kết quả không mong đợi- học sinh
ngày càng ngán học môn lịch sử và kết quả học tập, thi cử ngày càng thấp.
Với tình hình như vậy, trong dạy học tôi đã vận dụng nhiều phương pháp
nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh cũng như hướng dẫn đổi mới
phương pháp học tập cho học sinh. Qua nghiên cứu tài liệu, học hỏi và rút
kinh nghiệm từ bản thân tôi thấy rằng việc tự giác học tập của học sinh là rất
quan trọng, đồng thời tự học cũng phải có phương pháp, khi tôi đưa những
phương pháp đã nêu trên hướng dẫn học sinh tự học thì học sinh rất hứng
thú và kết quả ngày càng đáng khích lệ.
III. KẾT LUẬN
Có thể nói rằng, việc phát triển kỹ năng tự học cho học sinh đóng vai

2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1
3. Phương pháp nghiên cứu 1
II. Nội dung 2
1.1. Thực trạng 2
1.2. Khó khăn 2
2. Cơ sở lí luận 3
2.1. Khái niệm 3
2.1.1 Khái niệm kĩ năng 3
2.1.2. Khái niệm tự học 4
2.1.3. Khái niệm kĩ năng tự học 4
2.1.4. Khái niệm nhớ 4
2.2. Sự cần thiết phải phát triển kĩ năng 4
2.3. Một số lưu ý khi học sinh tự học 6
3. Biện pháp 6
3.1. Tìm ý cơ bản và tập diễn đạt các ý 6
3.2. Sơ đồ 8
3.3. So sánh 9
3.4. Sử dụng tranh ảnh, lược đồ, bản đồ 10
3.5 Thực hành, luyện tập 11
4. Kết quả 11
III. Kết luận 12
Tài liệu tham khảo 13
Mục lục 14
14