Chỳt ti liu 217 trang giỳp ớch cho Ch thanh

Chỳc Ch v gia ỡnh sc khe!
Nội dung và phơng pháp sử dụng
tranh ảnh và lợc đồ trong Sách
giáo Khoa
lịch Sử
Bài 1
liên xô và các nớc đông âu
từ năm 1945 đến giữa những năm 70 của thế kỷ xx
1. Hình. Vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Liên Xô
-Nội dung
Cùng với việc khôi phục kinh tế (1945-1950), nhân dân Liên Xô lại bắt
tay ngay vào công cuộc xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật của chủ nghĩa xã
hội. Trong đó, việc nghiên cứu khoa học nhằm đuổi kịp và vơn lên vợt Mĩ là
một mục tiêu quan trọng, nhằm ứng dụng những thành tựu của khoa học
không những để phát triển kinh tế mà còn trong lĩnh vực quân sự, vì Mĩ
năm 1945 đ chế tạo thành công bon nguyên tử.ã
Việc xây dựng cơ cở vật chất kĩ thuật của chủ nghĩa x hội ở Liên Xôã
diễn ra trong điều kiện cực kì khó khăn. Các nớc đế quốc do Mĩ cầm đầu đã
phát động cuộc chiến tranh lạnh nhằm bao vây kinh tế, cô lập chính trị,
tích cực chạy đua vũ trang, chuẩn bị một cuộc chiến tranh tổng lực nhằm
tiêu diệt Liên Xô và các nớc x hội chủ nghĩa khác. chính vì vậy, Liên Xôã
vừa phải chi những khoản tiền lớn cho xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật,
cừa phải chi tiền cho củng cố quốc phòng để bảo vệ tổ quốc, giúp đỡ phong
trào cách mạng thế giới, đồng thời là nớc đi tiên phong trong nhiều lĩnh vực
khoa học kĩ thuật và nghiên cứu vũ trụ.
Nhân dân Liên Xô đ thu đã ợc những thắng lợi to lớn trong các kế hoạch
5 năm và 7 năm, đạt đợc những thành tựu về kinh tế, khoa học kĩ thuât
và vũ trụ.
Trong lĩnh vực khoa học kĩ thuật. Ngày 4-10-1957 Liên Xô đ phóngã

phát triển lệ thuộc về cả kinh tế và chính trị vào các nớc Anh, Pháp.
Mĩ.Trong chiến tranh thế giới thứ hai, họ bị các nớc đế quốc xâm lợc,
chiếm đóng và phong trào đấu tranh giải phóng do các Đảng cộng sản l nhã
đạo, Riêng nớc Đức là một bộ phận chủ nghĩa t bản phát triển và phát xít
thống trị.
Trong những năm 1944-1945, lợi dụng thời cơ Hồng quân Liên Xô tiến
quân truy quét công đội phát xít Đức qua l nh thổ Đông Âu, nhân dân vàã
các lực lợng vũ trang Đông Âu đ nổi dậy phối hợp với Hồng quân Liên Xôã
tiêu diệt bọn phát xít, giành chính quyền và thành lập các nớc dân chủ
nhân dân: Cộng hòa nhân dân Ba lan(22-7-1944), Cộng hoà nhân dân
Hung- ga- ri(4-4-1945), Cộng hoà Tiệp Khắc(9-5-1945), Cộng hoà liên
bang nhân dân Nam T(29-11-1945), Cộng hoà nhân dân An- Ba- ni(11-12-
1945) và Cộng hoà nhân dân Bun- ga- ri(15-9-1946).
Đối với nớc Đức, năm 1949 có hai nớc Đức ra đời. Theo kết quả của hội
nghị Pốt-xđam, các nớc Mĩ, Anh, Pháp sẽ kéo quân vào Tây Đức, Liên Xô sẽ
vào Đông Đức làm nhiệm vụ tiêu diệt tận gốc chế độ phát xít, làm cho nớc
Đức đợc thống nhất, hoà bình, phát triển và dân chủ thực sự. Tại Đông Đức
Liên Xô đ chấp hành nghiêm chỉnh những nhiệm vụ này. Nhã ng với âm mu
chia cắt lâu dài nớc Đức, phục hồi chủ nghĩa phát xít và gây thù địch với
Liên Xô, tháng 9 -1949 các nớc Mĩ, Anh, Pháp đ giúp đỡ các thế lực tã bản
thế lực phản động hợp nhất ba miền tạm chiếm đóng của ba nớc này lại và
thành lập nhà nớc Cộng hoà liên bang Đức ( Tây Đức). Liền sau đó, thể
theo nguyện vọng của nhân dân Đông Đức, dới sự giúp đỡ của Liên Xô,
ngày 7-10-1949, nớc Cộng hoà dân chủ Đức cũng chính thức đợc thành lập.
Thủ đô Béc-lin cũng bị chia làm hai khu vực là Đông Béc-lin dới sự ảnh h-
ởng của Liên Xô và Tây Béc-lin dới sự ảnh hởng của Anh, Pháp, Mĩ.
Sự ra đời của các nớc dân chủ nhân dân Đông Âu là một thay đổi lớn
của cục diện Châu Âu sau chiến tranh thế giới thứ hai.
Từ 1945-1949, các nớc dân chủ nhân dân Đông Âu đ tiến hành nhiềuã
nhiệm vụ quan trọng để hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

tập trung xây dựng lại nh nhà máy thủy điện Đơ-nhép, Đu-ép-ca, Ku-ra-
khốp-xcai-a, ở Đôn-bát, Vít-xki ở Muốc-man-xcơ, Khác-kốp, Ka-ri-vôi
Rốc công việc khôi phục vùng Đôn-bát có quy mô lớn. Kỹ thuật khai thác
mới đợc áp dụng đ làm tăng sản lã ợng than. Năm 1949, khai thác than đã
đạt mức trớc chiến tranh.
Kỹ thuật đợc nghiên cứu và ứng dụng để cơ khí hoá sản xuất. Lao động
chân tay trong công nghiệp luyện kim, khai khoáng dần dần đợc thay
thế bằng máy móc. Quy trình sản xuất mới và các hệ thống tự động đợc lắp
đặt ở các nhà máy cơ khí. Năng lợng điện tử đợc sử dụng rộng r i. Ngànhã
điện tử bắt đầu phát triển. Công nghiệp quốc phòng đợc nhà nớc đặc biệt
chú trọng. Sau nhiều nghiên cứu và thử nghiệm, các nhà khoa học Liên xô
đ chế tạo thành công bom nguyên tử vào năm 1949. Kế hoạch phát triểnã
công nghiệp đợc hoàn thành trong vòng 4 năm 3 tháng.
Về nông nghiệp: Mặc dù những hậu quả mà chiến tranh để lại cho nông
nghiệp rất nghiêm trọng, nhng Đảng và nhà nớc Liên Xô đ kịp thời đề raã
những biện pháp nhằm nhanh chóng khắc phuc hậu quả chiến tranh và
phát triển nông nghiệp.
Công tác quản lý và tăng cờng lực lợng lao động cho nông nghiệp đợc
chú trọng. Hàng ngàn đảng viên tình nguyện về nông thôn tham gia lao
động. Các nông trang đợc giao chỉ tiêu, kế hoạch chi tiết đến từng sản
phẩm.
Cơ sở vật chất và kỹ thuật nông nghiệp đợc mở rộng và tăng cờng đáng
kể. Hơn 900 trạm máy kéo và máy nông nghiệp đợc thành lập. Tổng số máy
kéo tăng 30%; máy liên hợp tăng 405%.
Ngành chăn nuôi gặp nhiều khó khăn. Đến cuối năm 1948, số đầu gia
súc đ đạt mức trã ớc chiến tranh, nhng không đáp ứng kịp nhu cầu ngày
càng tăng. Thức ăn gia súc, thịt, sữa vẫn là những vấn đề cấp bạch cần giải
quyết.
Giao thông vận tải: đạt đợc những thành tựu lớn, đờng sắt đợc khôi
phục nhanh chóng, ngành đờng sắt đ vã ợt mức kế hoạch vận chuyển hàng

chuyên gia Xô viết đ chế tạo thành công máy bay hành khách siêu thanhã
và đạt một loạt giải thởng của nhà nớc. Các nhà vật lý học tiếp tục nghiên
cứu và làm sáng tỏ bí mật của nguyên tử và ứng dụng năng lợng của nó cho
mục đích hoà bình. Vào năm 1957, một máy gia tốc nguyên tử mạnh nhất
thời đó đ đã ợc lắp đặt. Năm sau, nhà máy điện nguyên tử với công suất
100.000 Kw bắt đầu hoạt động và một nhà máy nguyên tử lớn khác đợc
khởi công xây dựng. Sự ra đời của tàu phá băng nguyên tử Lênin vào năm
1959 là một thành công lớn trong việc sử dụng năng lợng nguyên tử cho
mục đích hoà bình ngành vật lý lý thuyết, toán học cũng có nhiều thành
tựu gắn với tên tuổi các nhà khoa học nh: N.bô-gô-liu-bốp, M.Lê-ô-nô-vích,
A. Ti-khô-nốp thành quả nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô trong
lĩnh vực lợng tử đợc thế giới công nhận. Các khoa học ứng dụng nh sinh học
, sinh hoá, y học cũng đạt đợc những thành tích lớn, đóng gớp trực tiếp vào
việc phát triển kinh tế, cải thiện chất lợng cuộc sống và nâng cao tuổi thọ
của ngời dân.
Kỹ thuật không ngừng phát triển. Các công cụ tự động và bán tự động,
các dụng cụ kiểm soát bằng chơng trình thúc đẩy trực tiếp quá trình tự
động hoá sản xuất. Nganh công nghiệp pôlime bắt đầu phát triển đ sảnã
xuất ra các loại vật liệu mới.
Nổi bật nhất trong các thành tựu khoa học kỹ thuật của Liên Xô là
những thành tựu thần kỳ trong công cuộc chinh phục vũ trụ. Liên Xô là nớc
đầu tiên phóng thành công vệ tinh nhân tạo lên quỹ đạo của trái đất (tháng
10/1957). Ngày 12/4/1961 đ ghi nhận một sự kiện quan trọng lần đầuã
tiên con ngời bay vào vũ trụ. Những năm tiếp theo chứng kiến những
thành công mới của Liên Xô trong lĩnh vực này.
Khoa học x hội đã ợc chú trọng phát triển.Các ngành kinh tế học, triết
học, sử học Cũng đạt đợc nhiều thành tựu lớn.
I. Ga-ga-rin Nhà du hành vũ trụ đầu tiên
trên thế giới
I-u-ri A-lếch-xây E- vích Ga-ga-rin sinh ngày 8/3/1934 tại tỉnh Smô-

1. Cuộc biểu tình đòi li khai và độc lập ở Lít- va
-Nội dung
Lit- va là một nớc nằm ở đông bắc Châu Âu, ven biển Ban Tích một
vùng đồng bằng thấp với các hồ xen kẽ, có diện tích 65 301km
2
và dân số 3
620 756 ngời ( số kiệu thống kê năm 2001 ).
Trớc đây ngời Lit va đ có lịc sử của riêng mình, đất nã ớc đợc thống
nhất vào năm 1250. Năm 1795, họ bị sát nhập vào nớc Nga sa hoàng. Theo
Hiệp ớc không xâm lợc lẫn nhau năm 1939 kí kết giữa Hít- le và Xta- lin,
Lit- va đợc sát nhập vào Liên Xô. Năm 1940, Lít- va trở thành một nớc
cộng hoà của Liên bang Xô Viết.
Năm 1988, cùng với cuộc khủng hoảng và dần dần đi đến tan r củaã
Liên Xô thì những ngời theo đờng lối của dân tộc chủ nghĩa Lít- va tiến
hành hoạt động công khai. Tháng 4-1990, cùng với hai nớc vùng biển Ban
Tích là Lat- vi- a và E-xtô-ni-a, Đảng Cộng Sản Lít- va tuyên bố rút ra
khỏi Đảng Cộng Sản Liên Xô và đòi độc lập. Sau cuộc chính biến thang8-
1991 không thành,Liên Xô đ công nhận nền độc lập của Lít- va.ã
Bức ảnh trong SGK chụp đoàn ngời tham gia cuộc biểu tình của ngời
dân Lí- va, có cả ngời lớn, trẻ em, đàn ông, đàn bà. Họ mang theo biểu ngữ,
cờ và bản đồ. Họ đòi tách khỏi Liên Xô để trở thành một nớc độc lập. Ước
muốn đòi độc lập của họ đợc thể hiện trong bức tranh mà họ mang theo khi
đi biểu tình. Cụm từ viết tắt CCCP nghĩa là Liên Xô, hình chiến kéo cắt
đôi làm hai phần: một phần có chữ CCCP biểu thị cho việc tách khỏi Liên
bang Xô Viết để thành lập một nhà nớc riêng. Đó la Lít- va.
Bức ảnh cũng diễn tả lại không khí tham gia biểu tình của ngời Lít- va
đòi độc lập trong bối cảnh chung lúc bấy giờ ở Liên Xô, góp phần thúc đẩy
nhanh chóng sự tan r của đất nã ớc sau gần 70 năm tồn tại của Liên bang
cộng hoà x hội chủ nghĩa Xô Viết.ã
Phơng pháp sử dụng

;dân số 150 triệu ngời; thủ đô
là Mát- xcơ- va.
Cộng hoà U- crai- na: diện tích 603 700 km
2
; dân số 52 triệu ngời; thủ
đô là Ki- ép.
Cộng hoà Bê- lô- rút- xi- a: diện tích 207 600 km
2
;dân số 10,5 triệu ng-
ời; thủ đô là Min- xcơ.
Cộng hoà U- dơ- bê- ki- xtan: diện tích 447 440 km
2
; dân số 19,5 triệu
ngời; thủ đô là Ta- sken.
Cộng hoà Ca- dắc- xtan:diện tích 2 717 300 km
2
; dân số 17 triệu ngời;
thủ đô là An- ma A- ta.
Cộng hoà A- déc- bai- gian: diện tích 86 600 km
2
; dân số 7 triệu ngời;
thủ đô là Ba- cu.
Cộng hoà Ac- mê- ni- a: diện tích 29 800 km
2
; dân số 3,5 triệu ngời; thủ
đô là Ê- rê- van.
Cộng hoà Môn- đô- va: diện tích 33 700 km
2
; dân số 4,2 triệu ngời; thủ
đô là Ki- si- nhốp.

nh thế nào ?
- Vì sao 11 nớc SNG đòi độc lập, tách ra khỏi liên bang Xô
Viết ?
- Việc 11 nớc SNG tách ra khỏi liên bang Xô Viết để lại hậu quả
nghiêm trọng nh thế nào ?
Sau khi đặt câu hỏi cho HS trả lời GV tiến hành khai thác nội dung
của kênh hình, kết hợp với trình bầy kiến thức của mục I để các em hiểu
bài. Cuối cùng GV có thể gọi HS lên bảng chỉ trên lợc đồ 11 nớc SNG để các
bạn cùng theo dõi.
3. Cuộc đảo chính lật đổ tổng thống Goóc-ba-chốp thất bại và sự
giải thể Liên Xô:
Ngày 18/8/1992, tổng thống Goóc-ba-chốp đang nghỉ ngơi tại một thị
trấn nhỏ xinh đẹp ở miền nam Liên Xô, định ngày hôm sau sẽ trở về thủ đô
Mat-xcơ-va để chủ trì một cuộc họp quan trọng. Chiều hôm đó, tại biệt thự
của tổng thống kéo đến mấy vị khách không mời. Đó là Brê-kha-nốp, Cục
trởng cục bảo vệ, Phun-kin, Chủ nhiệm văn phòng tổng thống và Va-len-
ni-cốp, Tổng t lệnh lục quân. Các vị khách nói với Goóc-ba-chốp: Tha ngài
tổng thống, ngày mai ngài không thể về thủ đô đợc, ngài phải trao lại
quyền hành ngay lập tức!. Goóc-ba-chốp không nói gì. cũng chẳng đợi
Goóc-ba-chốp trả lời, Brê-kha-nốp ra lệnh gọi một đơn vị đang đợi ở bên
ngoài: cắt đứt mọi liên hệ giữa biệt thự tổng thống với bên ngoài.
Đêm 18 rạng sáng 19/8/1991, uỷ ban nhà nớc về tình trạng khẩn cấp đ-
ợc thành lập. Thành phần của uỷ ban gồm có: phó tổng thống Liên Xô G.I-
A-na-ép, Thủ tớng Páp-lốp, Bộ trởng quốc phòng B.I-a-dốp, Bộ trởng nội
vụ B.Pu-gô và một số nhân vật khác.
Uỷ ban nhà nớc về tình trạng khẩn cấp (gọi tắt là uỷ ban khẩn cấp) ban
bố tình trạng khẩn cấp trong cả nớc; thay đổi cơ cấu chính quyền, đình chỉ
hoạt động các đảng phái, cấm mít tinh và biểu tình, kiểm soát các phơng
tiện thông tin đại chúng. Quân đội tiến vào thủ đô Mát-xcơ-va.
Dân chúng nhìn chung không có phản ứng. Các nhà máy, xí nghiệp,

Ngay 8/12/1991, tại Nin-xcơ (thủ đô của cộng hoà B-nô-rút-xi-a), các
nhà l nh đạo 3 nã ớc cộng hoà B-nô-rút-xi-a, úc-rai-na và Liên bang nga đã
tuyên bố chấm dứt sự tồn tại của liên bang cộng hoà x hội chủ nghĩa Xôã
viết (Liên Xô) và thành lập cộng đồng các quốc gia độc lập (SND).
Sự ra đời của cộng đồng các quốc gia độc lập làm cho liên bang cộng hoà
x hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) thực tế không còn tồn tại nữa. Ngàyã
25/12/1991, M. Goóc-ba-chốp phải tuyên bố từ chức tổng thống. Lá cờ đỏ
búa liềm của Liên Xô bị hạ xuống khỏi ngọn tháp của điện K-rem-li. Liên
bang cộng hoà x hội chủ nghĩa Xô viết đ chấm dứt sự tồn tại.ã ã
(Theo: Đặng Đức An. Những mẩu chuyện lịch sử thế
giới
Nhà xb Giáo Dục, 2004 và SGK lịch sử Nga
(Bản tiếng Nga). NXB Khai sáng, M. 2002)
4. Goóc-ba-chốp Nghịch lý và mâu thuẫn
Đa số ngời Nga không thích ông nhng với phơng tây, ông là một anh
hùng. Cùng với cuộc cải tổ đầy tranh c i đã ợc ông đa ra 20 năm trớc, cựu
Tổng bí th Đảng cộng sản Liên Xô Goóc-ba-chốp một mặt đợc ca ngợi là đã
thổi một nàn gió mới vào nớc Nga, xua tan chiến tranh lạnh nhng mặt khác
cũng đợc trì trích là góp phần làm tan vỡ liên bang Xô viết và đẩy hàng
triệu ngời Nga vào cảnh nghèo khổ.
Năm 1985, Goóc-ba-chốp lên cầm quyền và phá tan bầu không khí
chính trị tĩnh nặng ở Liên bang Xô viết. Trong những quán trà, xung
quanh nhà thờ, tại các khu buôn bán, ngời dân dự đoán một điềm lạ đến
với nớc Nga bởi Goóc-ba-chốp đợc chúa trời định cho một cái bớt trên trán.
Quả thật, con ngời nổi tiếng với những hành động cấp tiến này đ mang đếnã
cho đất nớc Xô viết một cơn lốc thay đổi và cả những bí ẩn bởi cho đến giờ
ngời ta vẫn còn tiếp tục tranh c i con nốc đó là sấu hay tốt.ã
Ưu tiên chính trong cuộc cải tổ (tái cơ cấu) của ông Goóc-ba-chốp là
giảm vai trò tập trung quyền lực nhà nớc. ông muốn biến nền kinh tế kế
hoạch thành nền kinh tế thị trờng. Các doanh nghiệp đợc tự do làm ăn,

hàng triệu ngời mất tài sản, mất mái nhà che thân, phải đi lang bạt và trở
lên giận giữ. Mặt khác, chính sách này lại làm giàu cho một số nhân vật,
khiến của cải của nớc Nga đổ hết vào tay một vài chùm tài phiệt.
Hậu quả của chính sách này vẫn còn đến tận ngày nay, khi mà một cuộc
điều tra mới đây về cải tổ cho thấy, 56% ngời Nga cho rằng cải tổ của ông
Goóc-ba-chốp chủ yếu là mang lại kết quả tiêu cực, trong khi chỉ có 22%
ủng hộ. Cũng cuộc điều tra này cho thấy 48% ngời Nga muốn đất nớc tốt
hơn là giữ lại hệ thống trớc năm 1985 và 36% nghĩ rằng đất nớc vẫn lên
duy trì là một cờng quốc Xô viết mà không cần phải thay đổi gì hết.
Tuy nhiên, những ngời ủng hộ ông Goóc-ba-chốp cho rằng ông đ đặtã
điểm mở đầu cho một nền dân chủ mới ở Nga. Đó là một luồng không khí tự
do sau những năm tháng trì trệ. Về mặt quốc tế, cải tổ đ giúp cho Liênã
bang Xô viết thoát khỏi thế cô lập trên thế giới. Ông Goóc-ba-chốp đ từngã
ngồi hàng giờ với bà Đầm Thép của nớc Anh Mác-ga-rít Thát-chơ để tranh
c i về sức mạnh của thị trã ờng tự do với chủ nghĩa Mác. Và ông cũng đàm
đạo nhiều với Tổng thống Mỹ Ri-gân và sau đó tại cuộc gặp thợng đỉnh
tháng 12/1989 ở Man-ta, Bu-xơ-cha và Goóc-ba-chốp đ cùng tuyên bốã
chiến tranh lạnh đ kết thúc. ã
Sau khi ông từ chức, cái tên Goóc-ba-chốp đ trở lên quen thuộc vơí tầngã
lớp thanh niên, nàn sóng tự do, cải cách của ông đ đã ợc đa thành những
biểu tợng trang trí phi chính trị, làm cảm hứng cho những điệu nhảy,
những bài hát ở Nga. Thậm chí, mốt thời thợng của thanh niên lúc bấy giờ
còn là đa những câu nói của ông vào trong các bài hát.
Nh các nhà phân tích bây giờ đánh giá, Goóc-ba-chốp đ không thiếuã
những sai lầm, nhng cuộc cải cách của ông rốt cuộc cũng sẽ là điều tất yếu
ở Liên Xô. Rất nhiều những di sản tiêu cực bắt đầu từ những năm 1990 đến
bây giờ vẫn còn tiếp tục. Xong công cuộc cải tổ đ tạo ra một bã ớc ngoặt quan
trọng trong lịch sử xô viết, dù rằng bớc ngoặt vẫn đợc đánh giá là còn giang
dở cho đến tận ngày nay.
Bài 3. Quá trình phát triển của phong trào giải phóng dân tộc

tranh làm hàng vạn ngời thiệt mạng, hàng triệu ngời phải rời quê hơng để
chạy nạn, tạo ra những dòng ngời tị nạn lớn cha từng có. Từ đầu năm 1994
đến nay, lục địa này lại bị rung chuyển bởi những cuộc chiến tranh huynh
đệ tơng tàn. Ngời t ớc tính ở châu Phi có gần 1000 dân tộc và bộ tộc khác
nhau. Tình trạng đói nghèo và chậm phát triển càng làm cho mâu thuẫn
sắc tộc thêm trầm trọng. Cho đến nay, những cuộc nội chiến và lổi loạn
đang xảy ra ít nhất là ở 20 nớc châ Phi, trong đó bi thảm nhất là cuộc chiến
ở Ru-an-đa.
Chiến tranh, xung đột càng làmbi đát thêm tình hình kinh tế x hộiã
của lục địa nghèo nhất thế giới này. Chỉ trong vòng 10 năm , tỉ trọng của
châu Phi trong tổng giá trị buôn bán thế giới từ 4,9% năm1980 xuống còn
2,4% năm 1990
Trong khi đó, số nợ tăng từ 92 tỉ USD đầu thập niên 80 của thế kỉ XX
lên 300 tỉ USD đầu thập niên 90 của thế kỉ XX.
Số lơng thực bình quân đầu ngời ngày một giảm mạnh. Vào đầu những
năm 60 (thế kỉ XX), châuPhi còn d thừa lơng thực để xuất khẩu, thì hiện
nay 2/3 số nớc của lục địa này không đủ ăn. Nghiêm trọng nhất là Xu-đăng,
Ê-ti-ô-pi-a. Mô-dăm-bích, Xô-ma-li, Buốc-ki-na Pha-xô, Ni-giê Nguyên
nhân chính của nạn đói là khủng hoảng kinh tế hạn hán, chiến tranh liên
miên và bùng nổ dân số.
Dân số châu Phi tăng với tỉ lệ cao nhất thế giới: 2,9%-3%, Châu Phi
cũng là lục địa có tỉ lệ ngời mù chữ cao nhất thế giới, Năm 1988, theo thống
kê, số ngời mù chữ ở từng nớc chiếm tỉ lệ nh sau: Ghi-nê: 70%;Mô-ri-ta-
ni:69%; Xê-nê-gan: 68%;Ma-rốc: 64%; Li-bê-ri-a: 63%; Cộng hoà Nam Phi:
50%
Châu phi còn đợc gọi là lục địa của bệnh AIDS số ngời mắc bệnh chiếm
tỉ lệ cao nhất thế giới.
Cho đến nay, tình trạng khó khăn của châu Phi vẫn cha đợc khắc phục,
mặc dù các nớc châu Phi đang có những lỗ lực nhằm tìm ra chiến lợc phát
triển cho các nớc.

Năm 1912, một tổ chức chính trị của ngời da đen ở Nam Phi đ đã ợc
thành lập, gọi là đại hội dân tộc Phi (ANC). Mục tiêu chủ yếu của đại hội là
đấu tranh thủ tiêu chế độ phân biệt chủng tộc A-pác-thai, xây dựng một xã
hội dân chủ, bình đẳng. Từ những năm 50 của thế kỉ XX, phong trào đấu
tranh phản đối chế độ phân biệt chủng tộc của nhân dân da đen Nam Phi
đ phát triển mạnh mẽ. Năm 1961 ANC thành lập tổ chức vũ trang lấy tênã
là ngọn gió dân tộc, phát động chiến tranh du kích trên toàn bộ l nh thổã
Nam Phi. Nen-xơn man-đê-na Luật s ngời da đen, là một trong những l nhã
tụ của tổ chức ANC. Đợc trả tự do sau 27 năm bị giam cầm, năm 1990, lúc
này ông đ 72 tuổi, lại lao ngay vào cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa A-ã
pác-thai mạnh mẽ hơn. Nhiệm vụ đầu tiên của ông là tập hợp lực lợng của
ANC trong và ngoài nớc.
Đầu tháng 4 năm 1990, Nen-xơn Man-đê-na dẫn đầu phái đoàn ANC
tiến hành đàm phán với chính phủ Nam Phi. Ngày 17/6/1991, quốc hội
Nam Phi đ phê chuẩn đạo luật huỷ bỏ xác lệnh phân biệt chủng tộc. Vềã
mặt pháp lí, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc A-pác-thai ở Nam Phi đ bị xoáã
bỏ. Ngày 27/4/1994, một cuộc tổng tuyển cử bầu tổng thống đầu tiên ở Nam
Phi đ đã ợc tiến hành. Sau khi giành đợc đa số phiếu, Nen-xơn Man-đê-a,
ngời da đen đầu tiên trong lịch sử Nam Phi nhận chức Tổng thống. Chủ
nghĩa A-pác-thai trên thực tế đ chấm dứt.ã
3. Năm châu phi
Sau chiến tranh thế giới thứ II, châu Phi trở thành trung tâm của
phong trào giải phóng dân tộc thế giới, một lục địa mới chỗi dậy trong cuộc
đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc thực dân.
Quá trình phát triển và thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở
châu Phi đ chải qua các giai đoạn sau:ã
- Từ năm 1945 1954, phong trào giải phóng dân tộc bùng nổ sớm nhất
ở Bắc Phi với thắng lợi mở đầu là cuộc chính biến cách mạng của binh lính,
sĩ quan ai cập (tháng 7/1952), lật đổ nền thống trị thực dan Anh và vơng
triệu Pha-rúc, thành lập nớc cộng hoà Ai Cập.

.
- Cộng hoà Công Gô giành độc lập ngày 15/8 với 700 nghìn ngời, diện
tích 34342000km
2
.
- Cộng hoà Ga bông với 7 triệu ngời, diện tích 267667km
2
.
Từ năm 1975 cho đến nay, là giai đoạn hoàn thành cuộc đấu tranh đánh
đổ ách thống trị thực dân cũ, phát triển kinh tế, văn hoá, xoá bỏ lạc hậu rốt
nát của các nớc Châu Phi. Sự kiện quan trọng trong giai đoạn này là sự thủ
tiêu chế độ phân biệt chủng tộc ở Rô-đê-di-a, thành lập nớc cộng hoà Dim-
ba-bu-ê (1980) thành lập nớc cộng hoà Nam-mi-bi-a (tháng 3 năm1991) và
thắng lợi của Đại hội dân tộc ở Nam Phi (1994).
4. Niềm hi vọng mới cho Su đăng
Cuối cùng thì cuộc xung đột dài nhất trong lịch sử châu Phi cũng có lối
thát với việc kí kết hiệp định hoà bình toàn diện giữa Chính phủ và Phong
trào giải phóng nhân dân Su - đăng (SPLM). Hiệp định hoà bình vừa đợc kí
kết đ chấm dứt 21 năm nội chiến khiến khoảng 2 triệu ngã ời thiệt mạng,
chủ yếu do nạn đói và bệnh tật, 4 triệu ngời bị mất nhà ở và khoảng
500.000 ngời phải chạy sang các nớc láng giềng.Theo bản hiệp định trên,
Quốc hội Su-đăng và SPLM sẽ lập một Chính phủ Liên minh lâm thời,
phân chia quyền lực, chia sử các nguồn lợi dầu mỏ và sáp nhập các lực lợng
vũ trang. Sau thời kì quá độ kéo dài 6 năm, ngời dân Su-đăng ở khu vực
miền Nam có thể tiến hành trng cầu dân ý về việc thành lập một nhà nớc
độc lập.
Theo nhiều nhà phân tích, bản hiệp định hoà bình kết quả của hai
năm đàm phán giữa Chính phủ và lực lợng nổi dậy, rất có thể sẽ mở ra lộ
trình cho toàn bộ cuộc xung đột ở Su - đăng và bắt đầu một giai đoạn mới
trong quan hệ giữa đất nớc này với các nớc láng giềng châu Phi, châu Âu và

lên đến 80%. Ngoài ra, ngời dân Su-đăng còn phải đối mặt vứi nguy cơ của
một cuộc chiến tranh giành quyền lực trong nội bộ đát nớc. Có lẽ hơn luc
nào hết, cộng đồng quốc tế cần sát cánh cùng ngời dân Su-đăng để bản hiệp
định hoà bình có thể đợc thực hiện triệt để trên đấ nớc rộng lớn nhất châu
Phi này.
(Theo: Báo Quốc tế, số 2, năm2005)
5.Tháng t nhiều xúc cảm
Đối với đại xứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hoà Nam Phi tại Việt Nam.
Tiến sĩ G.pít-sô, tháng t năm nay có một ý nghĩa đặc biệt: lần đầu tiên ông
đón mừng ngày Quốc khánh Cộng hoà Nam Phi (27-6) tại Việt Nam, lại ở
trong bối cảnh Việt Nam đang từng bớc kỉ niệm ngày thống nhất đất nớc.
Ông nói: Lịch sử Nam Phi không thể hoàn chỉnh nếu nh không kể đến các
sự kiện quan trọng đ diễn ra từ tháng 4/1652, đến tháng 4/2005.Tháng tã
gợi cho chúng tôi nhớ về quá khứ Ngày 6/4/1652, những ngời Hà Lan đã
đặt chân lên mũi Hào Vọng. Sự xuất hiện của ngời da trắng kéo theo chủ
nghĩa thực dân và chế độ phân biệt chủng tộc khét tiếng A-pác-thai đ đànã
áp d man những ngã ời da đen. Ngày 10/4/1993, một kẻ nhập c đ sát hại C.ã
Ha-ni, một trong những l nh đạo của đảng Đại hội dân tộc Phi (ANC).ã
Ngày 27/4/1994, lần đầu tiên trong lịch sử ngời dân Nam Phi đợc bầu cử
một cách tự do và dân chủ để bầu ra thể chế của mình.Cũng trong tháng t
đó, đảng Dân tộc mới, di sản của chủ nghĩa A-pác-thai chính thức giải tán
và Ban l nh đạo của đảng này đ gia nhập đảng ANC.ã ã
Tình bạn NamPhi Việt Nam ngày càng phát triển tốt đẹp kể từ khi
Việt Nam mở văn phòng Đại sứ quán tại Thủ đô Prê-tô-ri-a, nay là Tơ-soa-
nê. Hai chính phủ đ kĩ kết những văn bản quan trọng tạo khuôn khổ choã
việc tăng cờng quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực.Kim ngạch thơng mại
hai chiều đ tăng từ 19,2 triệu USD năm 1999 lên hơn 150 triệu USD nămã
2004.
Nam Phi đang trong giai đoạn cuối cùng của quá trình đoạn tuyệt với
những di sản của chủ nghĩa thuộc địa và phân biệt chủng tộc. Trớc khi

La-tinh.
Mỹ còn ép các nớc Mĩ La-tinh tham gia hàng loạt hiệp ớc quân sự với sự
khống chế chặt chẽ của Mĩ nh hiệp ớc phòng thủ chung tây bán cầu (1947),
Hiệp ớc quân sự tay đôi (1952), Hiệp ớc chống cộng (1954)
Do chính sách của Mỹ, các nớc Mĩ La-tinh tuy hình thức là những nớc
cộng hoà độc lập, nhng thực tế là thuộc địa kiểu mới của Mỹ.
Trong những năm sau chiến tranh, ở các nớc Mĩ La-tinh bắt đầu giấy
lên một cao trào dân chủ chống đế quốc, chống thế lực độc tài trong nớc và
chống sự phụ thuộc và các độc quyền Mĩ. Dới áp lực của quần chúng, ở một
số nớc đ phục hồi các quyền tự do dân chủ, các Đảng cộng sản đã ợc hoạt
động hợp pháp. Tuy nhiên, ở các nớc nh Pê-ru, Vê-nê-xu-ê-na, Cô-lôm-bi-
a,Goa-tê-ma-ma, Mỹ đ tổ chức can thiệp vũ trang hoặc tiếp tay cho các thếã
lực phản động trong nớc làm đảo chính, phục hồi chế độ phản động.
Vào nửa sau những năm 50 của thế kỷ 20, cuộc đấu tranh của nhân dân
Mĩ La-tinh bớc vào giai đoạn mới. Dới sức ép của nhân dân, các chế độ
quân sự ở Pê-ru (1956), Cô-lôm-bi-a (1957), Vê-nê-xu-ê-na (1958) bị lật đổ.
Toàn bộ lục địa Mĩ La-tinh trở thành mặt trận chống đế quố và độc tài, đợc
ví nh lục địa bùng cháy.
Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân Mỹ ở Mĩ La-tinh mang một
số đặc điểm sau:
- Sự thức tỉnh của giai cấp công nhân và nông dân dẫn đến sự bùng nổ
mạnh mẽ của các cuộ đấu tranh. So với châu Phi, giai cấp công nhân Mĩ
La-tinh phát triển hơn về số lợng và chất lơng. Tỉ lệ giai cấp công nhân
chiếm 12,2% dân c. Nhìn chung, các Đảng cộng sản đ đi đầu và l nh đạoã ã
cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
- Nông dân chiếm hơn 70% dân số, nhng trên 2/3 nông hộ không có
ruộng đất. Chính vì vậy, yêu cầu xoá bỏ chế độ chiếm hữu ruộng đất lớn từ
lâu đ trở thành yêu cầu cấp bách của nông dân.ã
- Chế độ thống trị tàn khốc đ buộc nhân dân ở các nã ớc này phải sử dụng
đấu tranh vũ trang để giành độc lập.

Ngày mùng 1- 10- 1949, trong không khí mít tinh ăn mừng chiến thắng
của hơn 30 vạn nhân dân thủ đô Bắc Kinh trên quảng trờng Thiên An Môn,
chủ tich Mao Trạch Đông trịnh trọng tuyên bố trớc toàn thế giới sự ra đời
của nhà nớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa. Cũng từ đó ông trở thàng chủ
tịch nớc đầu tiên của nớc CHND Trung Hoa.
Năm 1958, Mao Trạch Đông phát động phong trào Đại nhảy vọt và
công x nhân dân. ã Năm 1966, phát động đại cách mạng văn hoá vô sản.
Năm 1974 đề xớng thuyết ba thế giới.
Trong quá trình hoạt động cách mạng Mao Trạch Đông viết nhiều tác
phẩm về triết học, quân sự, chính trị nh: vấn đề chiến lợc của chiến tranh
cách mạng Trung Quốc, bàn về đánh lâu dài, bàn về công nghiệp dân chủ
mới nhằm phục vụ cách mạng va xây dựng nớc Trung Hoa mới. Sau này,
Đảng Cộng Sản Trung Quốc coi t tởng Mao Trạch Đông là cơ sở t tởng đầu
tiên của cách mạng Trung Quốc. Năm 1976, Mao Trạch Đông mất, thọ 84
tuổi.
Phơng pháp sử dụng
Đây là bức ảnh chụp chủ tịch Mao Trạch Đông đọc tuyên bố thành lập
nớc CHND Trung Hoângy 1-10-1949. Vì vậy, GV sử dụng bức ảnh này để
dạy mục II, ý 1- s ra đời của nớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa, GV cũng có
thể sử dụng bức ảnh này để dạy cả ý 2- mời năm đầu xây dựng chế độ mới
(1949-1959).
Khi dạy đến nội dung này, GV cho HS quan sát bức ảnh, đặt một số câu
hỏi cho các em suy nghĩ và tập trung trả lời:
- Bức ảnh trong SGK chụp Mao Trạch Đông dang làm gì
- Sự kiện này diễn ra vào thời điểm nào ?
- Mao Trạch Đông có vai trò và ảnh hởng nh thế nào đối với lịch sử
phát triển của đất nớc Trung Hoa?
Cuối cùng GV tiến hàng khai thác nội dung bức ảnh nh đ giới thiệu ởã
trên và đặt câu hỏi để HS nhận xét về vai trò của Mao Trạch Đông đối với
cách mạng Trung Hoa.

thời kì cách mạng x hội chủ nghĩa, thực hiện nhiệm vụ đã a Trung Quốc từ
một nớc nông nghiệp nghèo nàn , lạc hậu tiến lên chủ nghĩa x hội khôngã
qua giai đoạn T bản chủ nghĩa.
Phơng pháp sử dụng
Đây là lợc đồ nớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa sau ngày thành lập
(1949). GV sử dụng kênh hình này để giảng dạy mục II, ý 1- sự ra đời của
nớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa. GV cũng có thể khai thác nội dung lợc
đồ này kết hợp với hình 5- Chủ tịch Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập n-
ớc CHND Trung Hoa để giảng dạy cho HS.
Trớc khi khai thác kênh hình, GV cho HS quan sát toàn bộ lợc đồ, hớng
dẫn các em nhận biết một số kí hiệu, vùng đất trên lợc đồ, để phân biệt với
các kí hiệu và l nh thổ của nã ớc khác. Cuối cùng, GV tiền hành khai thác nội
dung lợc đồ và kết luận.