ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
DƯƠNG THU HẰNG
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG THU GOM VÀ XỬ LÝ
NƯỚC, RÁC THẢI TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA
HUYỆN HIỆP HÒA, TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ
KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG
THÁI NGUYÊN 2014


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết
quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong
bất kỳ công trình nào khác.

Người thực hiện
Dương Thu Hằng
ii
LỜI CẢM ƠN

Đề tài nghiên cứu: “Đánh giá thực trạng thu gom và xử lý nước, rác
thải y tế tại bệnh viện đa khoa huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang”, được
hoàn thành với sự hướng dẫn và giúp đỡ nhiệt tình của TS Vũ Thị Thanh Thủy,
cô đã theo sát, tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên
cứu và thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo trường Đại học Nông lâm - Đại
học Thái Nguyên, khoa Sau đại học; Thầy, Cô trong khoa tài nguyên môi
trường đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành khóa học.
Xin chân thành cảm ơn ban Giám đốc, các phòng, khoa của Bệnh viên
đa khoa Hiệp Hòa, Trung tâm quản lý đô thị và môi trường huyện Hiệp Hòa đã
giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và hoàn thành luận văn.
Sau cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, người thân và
bạn bè đã quan tâm, chia sẻ khó khăn và động viên tôi trong quá trình thực hiện
luận văn.
Do thời gian và lượng kiến thức có hạn nên đề tài của tôi không tránh
khỏi nhiều thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô và các

9
1.2.3. Thành phần nước thải bệnh
viện
13
1.2.4. Thực trạng thu gom xử lý chất thải y tế trên Thế giới và Việt Nam 17
1.2.5. Các biện pháp xử lý chất thải y tế 21
1.2.6. Sự cần thiết xây dựng và vận hành hệ thống xử lý nước thải và lò đốt
chất thải y tế
cho
bệnh viện quy mô cấp
huyện
24
iv
1.2.7. Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về xử lý rác,
nước thải y tế 25
1.2.7.1. Các nghiên cứu trên thế giới về xử lý rác, nước thải y tế 25
1.2.7.2. Các nghiên cứu trên ở Việt Nam về xử lý rác, nước thải y tế 26
1.3. Thực trạng quản lý chất thải y tế tại tỉnh Bắc Giang 28
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU 30
2.1. Đối tượng nghiên cứu 30
2.2. Địa điểm và thời gian tiến hành 30
2.3. Nội dung nghiên cứu 30
2.3.1. Tổng quan về Bệnh viện đa khoa huyện Hiệp Hòa 30
2.3.2. Đánh giá thực trạng thu gom, xử lý chất thải y tế tại bệnh viện đa khoa
huyện Hiệp Hòa 30
2.3.3. Đánh giá thực trạng thu gom, xử rác nước thải y tế tại bệnh viện đa
khoa huyện Hiệp Hòa 30
2.3.4. Đề xuất các giải pháp kỹ thuật trong việc quản lý chất thải y tế của
bệnh viện Đa Khoa huyện Hiệp Hòa 30

3.3.2. Hệ thống xử lý nước thải 51
3.3.3. Đánh giá chất lượng nước thải của bệnh viện sau quá trình xử lý 53
3.3.3.1. Chất lượng nước thải của bệnh viện qua phân tích 53
3.3.3.2. Đánh giá của người dân xung quanh về mức độ ô nhiễm của nước
thải bệnh viện 56
3.4. Đề xuất các biện pháp thực hiện công tác quản lý chất thải y tế tại Bệnh
viện Đa khoa huyện Hiệp Hòa 56
3.4.1. Đẩy mạnh, tăng cường công tác quản lý hành chính 56
vi
3.4.1.1. Tăng cường, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục liên tục cho
mọi đối tượng 56
3.4.1.2. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện đúng các quy trình kỹ
thuật về phân loại cũng như thu gom chất thải tại các khoa phòng 57
3.4.1.3. Tăng cường kiểm tra, đảm bảo an toàn trong công tác quản lý cho
nhân viên bệnh viện 57
3.4.2. Đẩy mạnh tăng cường nâng cao công tác quản lý kỹ thuật 58
3.4.2.1. Phân loại 58
3.4.2.2. Thu gom 58
3.4.2.3. Vận chuyển 58
3.4.3. Tăng cường thêm cơ sở hạ tầng 58
3.4.4. Tăng cường, hỗ trợ thêm kinh phí hoạt động cho công tác quản lý chất
thải rắn tại bệnh viên 58
3.4.5. Kế hoạch giảm thiểu ô nhiễm và khắc phục sự cố ô nhiễm nguồn nước
tiếp nhận nước thải 59
3.4.6. Chương trình quan trắc và kiểm soát nước thải và nguồn tiếp nhận 59
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 60
1. Kết luận 60
2. Kiến nghị 61
TÀI LIỆU THAM KHẢO 62
I. Tài liệu tiếng Việt 62


CTYT

Ch
ất thải y tế

GVC

T
ổ
ch
ức Gruppo Volontariato Civile

PEPolime

PPPolypropylene

PVCPolyvinyl clorua

QCVN



T
ổ chức y tế thế giớiviii
DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1. Phân loại chất thải rắn theo mức độ độc học 5
Bảng 1.2. Thành phần chất thải y
tế
9
Bảng 1.3. Thành phần lý học của chất thải 11
Bảng 1.4. Lượng chất thải nguy hại và phương pháp xử lý 12
Bảng 1.5. Đặc tính của chất thải y tế nguy
hại
13
Bảng 1.6. Thành phần nước thải bệnh
viện
14
Bảng 1.7. Đặc tính nước thải bệnh
viện.
15
Bảng 1.8. Các loại vi khuẩn gây bệnh phân lập được trong nước thải
bệnh
viện
16
Bảng 1.9.Các chỉ tiêu vệ sinh trong nước thải bệnh viện trước và sau xử
lý


Hình 3.8. Biểu đồ đánh giá của người dân về độ ô nhiễm của lò đốt
rác thải y tế 48
Hình 3.9: Sơ đồ hệ thống xử lý nước thải 52
Hình 3.10. Biểu đồ đánh giá của người dân về mức độ ô nhiễm của nước 56 1

MỞ ĐẦU

1. Đặt vấn đề
Ngày nay, vấn đề môi trường đang được các quốc gia và cộng đồng
trên thế giới quan tâm. Bởi lẽ, ô nhiễm môi trường, sự suy thoái và những sự
cố môi trường có ảnh hưởng trực tiếp không chỉ trước mắt mà còn ảnh hưởng
về lâu dài cho các thế hệ mai sau. Việc bảo vệ môi trường cũng bao gồm: việc
giải quyết ô nhiễm do những nguồn nước thải, ô nhiễm do các chất thải sinh
hoạt, công nghiệp, sinh học, các chất thải trong y tế Với mỗi loại chất thải,
chúng ta cần có những biện pháp xử lý khác nhau từ những khâu thu gom đến
khâu tiêu hủy cuối cùng. Một trong số các chất thải cần phải đặc biệt quan
tâm đó là các chất thải trong y tế rất vì tính đa dạng và phức tạp của chúng.
Dân số Việt Nam ngày càng gia tăng, kinh tế cũng phát triển, dẫn đến
nhu cầu khám và điều trị bệnh gia tăng, số bệnh viện gia tăng. Ô nhiễm môi
trường do các hoạt động y tế mà thực tế là tình trạng xử lý kém hiệu quả các
chất thải bệnh viện.
Việc tiếp xúc với chất thải y tế có thể gây nên bệnh tật hoặc tổn thương.
Các chất thải y tế có thể chứa đựng các yếu tố truyền nhiễm, là chất độc hại
có trong rác y tế, các loại hóa chất và dược phẩm nguy hiểm, các chất thải
phóng xạ và các vật sắc nhọn … Tất cả các nhân viên tiếp xúc với chất thải y
tế là những người có nguy cơ nhiễm bệnh tiềm tàng, bao gồm những người
làm việc trong các cơ sở y tế, những người bên ngoài làm việc thu gom chất

3

Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. Cơ sở pháp lý
- Luật Bảo vệ môi trường ngày 29 tháng 11 năm 2005.
- Nghị định số 59/2007 NĐ-CP ngày 09 tháng 04 năm 2007 về Quản lý
chất thải rắn.
- Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 04 năm 2011 về
Quản lý chất thải nguy hại.
- Thông tư số 39/2010/TT-BTNMT ngày 16 tháng 12 năm 2010 Vè
Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về Môi trường
- Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT ngày 30 tháng 11 năm 2007.
- Quy chế Quản lý CTYT của Bộ Y tế ban hành tại Quyết định số
43/QĐ-BYT ngày 30/11/2007.
- Quyết định số 2575/1999/QĐ-BTNMT ngày 27 tháng 08 năm 1999:
Về việc ban hành Quy chế quản lí chất thải y tế.
- Quyết định số 23/2006/QĐ-BTNMT ngày 26 tháng 12 năm 2006: Về
việc ban hành Danh mục chất thải nguy hại.
- Quyết
định

21495/2009/QĐ-
TTg ngày
17/12/2009
của Thủ tướng
Chính
phủ
Phê duyệt Chiến lược quốc gia về quản lý

năm
2020.
4

- TCVN 7382/2004 và QCVN 28:2010 về chất lượng nước thải bệnh
viện, tiêu chuẩn thải.
- QCVN 01:2009/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng
nước ăn uống.
1.2. Cơ sở lý luận
1.2.1. Các khái niệm liên quan
1.2.1.1. Định nghĩa chất thải y tế
Theo Quy chế Quản lý CTYT của Bộ Y tế ban hành tại Quyết định số
43/QĐ-BYT ngày 30/11/2007, quy định:[9]
Chất thải y tế là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở
y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường.
Chất thải y tế nguy hại là CTYT chứa yếu tố nguy hại cho sức khoẻ
con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy,
dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này
không được tiêu huỷ an toàn.
1.2.1.2. Phân loại chất thải y tế
Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hoá học, sinh học và tính chất nguy
hại, chất thải trong các cơ sở y tế được phân thành 5 nhóm :[9]
* Chất thải lây nhiễm: Nhóm này gồm các loại chất thải:
- Chất thải sắc nhọn (loại A): Là chất thải có thể gây ra các vết cắt
hoặc chọc thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn
của dây truyền, lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh thuỷ tinh vỡ
và các vật sắc nhọn khác sử dụng trong các hoạt động y tế.
- Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn (loại B): Là chất thải bị thấm
máu, thấm dịch sinh học của cơ thể và các chất thải phát sinh từ buồng bệnh
cách ly.

ếp, khu nh
à hành chính, các
loại bao, gói, hộp các tông, các thức ăn thừa, các đồ bỏ
đi của bệnh nhân không mắc bệnh lây nhiễm…
Ch
ất thải chứa các
trùng gây bệnh
Các ph
ế thải từ phẫu thuật, các c
ơ quan, n
ội tạng của
người sau khi mổ xẻ và của động vật sau quá trình xét
nghiệm, các gạc bông lẫn máu của bệnh nhân…
Ch
ất thải chứa các
vi trùng gây bệnh
Các môi trư
ờng nuôi cấy v
à tích tr
ữ tác nhân gây
bệnh thải ra phòng thí nghiệm, các phế thải trong
phòng mổ, các vật liệu mổ xẻ và các phế thải trong
phòng cách ly những căn bệnh dễ lây, các phế thải
sinh ra khi điều trị các bệnh nhân nhiễm khuẩn và
6

qua quá trình phân tích nh
ư các d
ụng cụ, áo cho
àng,

các nguyên nhân nào đó.
Ch
ất thải hóa chất

Các lo
ại hóa chất ở thể rắn, thể lỏng, thể khí từ các
phòng thí nghiệm, hay từ các nguồn khác như việc
chuẩn đoán bệnh, thí nghiệm, các loại hóa chất tẩy
rửa nhà vệ sinh, vệ sinh dụng cụ, tẩy uế, khử trùng.
Các chất thải hóa chất cũng phân loại thành 02 nóm

+ Nhóm 1: Loại độc hại bao gồm các hóa chất có
chứa axit với nồng độ pH<2, chất kiềm pH>12,
chúng có thể gây ra những sự ăn mòn hay phá hủy
dần, các chất dễ cháy nổ phản ứng ngoài không khí,
các chất độc hại làm thay đổi gen, chất ung thư,
chất quái thai độc hại cho tế bào.
+ Nhóm 2: Chất không độc hại bao gồm đường,
axit amin, các muối hữu cơ và vô cơ…
Ch
ất thải đặc biệt

Các lo
ại chất thải độc hại h
ơn các lo
ại tr
ên, các ch
ất
phóng xạ, hóa chất dược, dùng trong các mô cơ thể
người hay các chất lỏng trong việc định vị khối u…

8

Các chất thải rắn y tế nguy hại bao gồm: chất thải lây nhiễm sắc nhọn
(bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền dịch, lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa,
các ống tiêm, mảnh thủy tinh vỡ và các vật sắc nhọn khác), chất thải lây
nhiễm không sắc nhọn (bông, băng, gạc); chất thải có nguy cơ lây nhiễm
(bệnh phẩm và dụng cụ đựng dính bệnh phẩm); chất thải giải phẫu (các mô,
cơ quan, bộ phân cơ thể người, rau thai, bào thai); chất thải hóa học nguy hại
(dược phẩm quá hạn, kém phẩm chất không còn khả năng sử dụng, chất hóa
học nguy hại sử dụng trong y tế), chất thải chứa kim loại nặng (thủy ngân từ
nhiệt kế, huyết áp kế bị vỡ)
Chất thải lỏng y tế nguy hại được phát sinh từ các hoạt động chuyên
môn (từ các phòng phẫu thuật, xét nghiệm, thí nghiệm ) và sinh hoạt của
nhân viên bệnh viện, bệnh nhân và người chăm nuôi (từ các nhà vệ sinh, giặt
giũ, từ việc làm vệ sinh phòng bệnh. Đối với nước thải bệnh viện ngoài những
yếu tố ô nhiễm thông thường như chất hữu cơ, dầu mỡ động thực vật, vi
khuẩn thông thường còn có những chất bẩn khoáng và hữu cơ đặc thù như các
vi khuẩn gây bệnh, chế phẩm thuốc, chất khử trùng, các dung môi hóa học, dư
lượng thuốc kháng sinh, các đồng vị phóng xạ được sử dụng trong quá trình
chẩn đoán và điều trị [6].
Chất thải thông thường (hay chất thải không nguy hại) là chất thải
không chứa các yếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy nổ,
bao gồm: chất thải sinh hoạt phát sinh từ các buồng bệnh (trừ các buồng bệnh
cách ly); chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế (chai, lọ thủy
tinh, chai lọ huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại bột bó trong gãy xương
kín. Những chất thải này không dính máu, dịch sinh học và các chất hóa học
nguy hại); chất thải phát sinh từ các công việc hành chính (giấy, báo, tài liệu,
túi nilon ); chất thải ngoại cảnh (lá cây, rác ở các khu vực ngoại cảnh).
9


ại

ch
ất

th
ải

Chất thải
lây
nhiễm

-

Ch
ất thải sắc nhọn (loại A): b
ơm kim tiêm, đ
ầu sắc nhọn
c
ủa

dây
truyền, lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh
thuỷ

tinh
vỡ
và
các vật sắc nhọn khác sử dụng trong các hoạt động y
tế

nguy
hại

-

Dư
ợc phẩm quá hạn, kém phẩm chất không c
òn
kh
ả

năng s
ử
d
ụng

- Chất hoá học nguy hại sử dụng trong y
tế.

- Chất gây độc tế bào, gồm: vỏ các chai thuốc, lọ thuốc, các
dụng

cụ

dính thuốc gây độc tế bào và các chất tiết từ người bệnh
được

điều
tr
ị


t
h
ả
i

phóng
xạ

G
ồm

các

ch
ấ
t

t
h
ải

phóng

x
ạ

r
ắ
n,

đốt

Chất thải
thông
thường

Là

ch
ất

th
ải

không

ch
ứ
a

các

y
ế
u

t


- Chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế như
các

chai lọ thuỷ tinh, chai huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại
bột

bó trong gẫy xương kín. Những chất thải này không dính
máu,

dịch
sinh học và các chất hoá học nguy
hại

- Chất thải phát sinh từ các công việc hành chính: giấy, báo,
tài

liệu, vật liệu đóng gói, thùng các tông, túi nilon, túi đựng
phim

- Chất thải ngoại cảnh: lá cây và rác từ các khu vực ngoại cảnh
(Nguồn:Quy chế Quản lý chất thải rắn y tế 2002 - Bộ Y
tế)[5]

Tổng lượng chất thải phát sinh tại các cơ sở y tế tuyến huyện là
1.052,15 kg/ngày, trong đó
rác

thải
sinh hoạt là 756 kg. chiếm 80,16%; rác

kg;

trong đó lượng chất thải nguy hại khoảng 15 kg (chiếm 15% tổng lượng
chất thải rắn phát
sinh),
với các thành phần như tại Bảng
1.3
Thành phần chính chất thải rắn bệnh viện bao gồm:
Bảng 1.3. Thành phần lý học của chất thải
STT

Thành ph
ần

K
ết quả phân tích

1

Gi
ấy

cart
on

1,82

2

Kim lo

0,2

7

Các ph
ế thải từ phẫu thuật

0,4

8

Lá cây, Rác H
ữu c
ơ

52,3

9

Đ
ất đá, vật liệu có kích th
ư
ớc lớn

22,8T
ổng


ơ
thể người….)
3 kg/ngày Chôn lấp
Chủ yếu là
nhau thai, chi
cắt cụt
Ch
ất thải hóa học nguy hại (d
ư
ợc
phẩm kém chất lượng, chất thải
chứa kim loại nặng)
Không đáng
kể

Chất thải phóng xạ
Không đáng
kể
Đổ trực tiếp
cho tự ngấm
xuống đất
Chủ yếu là
nước thải rửa
phim

(Nguồn: Báo cáo đề xuất mô hình trình diễn
Hệ
thống xử lý nước thải và
rác thải y tế tại Trung tâm Y tế Huyện Phổ Yên (tỉnh Thái Nguyên),
2007.)

khá thấp. Khảo sát tại các bệnh
viện huyện thuộc 7 tỉnh miền núi phía Bắc năm 2007 cho
thấy,

thành
phần
chất thải nguy hại có xu hướng có giá trị nhiệt trị cao hơn so với khảo sát
năm
2002.
Bảng 1.5. Đặc tính của chất thải y tế nguy
hại
Đ
ặ
c

t
í
n
h

Giá

t
r
ị

trung

bình


l
ệ

tro

(%)

10
,3

N
hi
ệ
t

t
r
ị
,

kcal/kg

2153

(Nguồn: Ngo Kim Chi -Final Report on Building up the Plan for healthcare
waste management
and
treatment,
2007)


phần
Nguồn phát
sinh

Các chất ô
nhiễm hữu
cơ, các chất
vô
cơ.

Cacbonhydrat, protein, chất béo
nguồn gốc động vật và thực
vật,

các hợp chất nitơ, phốtpho.
Nước thải sinh hoạt của
bệnh nhân, người nhà bệnh

nhân,
khách vãng lai và
của

cán
bộ công nhân viên

(CBCNV) trong bệnh viện
Các chất tẩy
rửa.
Muối của các axit béo bậc cao.
Các xưởng giặt của bệnh

Các loại thuốc sử
dụng
cho
bệnh nhân.
Sử dụng trong khoa giải
phẫu bệnh, tiệt khuẩn, ướp
xác
và
dùng bảo quản các
mẫu
xét
nghiệm ở một số
khoa.
Có trong dung dịch dùng cố

định và tráng
phim.

Sử dụng trong quá
trình

điều trị, chuẩn đoán
bệnh.Các vi khuẩn,

virut, ký sinh
trùng gây
bệnh.