Nghiên cứu về tính hợp lý của việc chuyển nhượng quyền nhân thân tác giả
1
Quyền tác giả còn được gọi là bản quyền, là một bộ phận tạo thành quan
trọng của quyền sở hữu trí tuệ, nội dung của nó bao gồm hai bộ phận là quyền nhân
thân của tác giả và quyền tài sản của tác giả. Quyền nhân thân của tác giả còn được
gọi là quyền nhân cách, quyền tinh thần của tác giả, là quyền lợi nhân thân của tác
giả được sản sinh ra từ việc sáng tạo tác phẩm; Quyền tài sản của tác giả còn được
gọi là quyền kinh tế, là quyền của tác giả đối với việc sử dụng tác phẩm và cho
phép người khác sử dụng đồng thời được hưởng thù lao đối với tác phẩm. Do quyền
tác giả có thuộc tính quyền lợi kép, nó có tính phức tạp hơn so với việc giao dịch
quyền sở hữu trí tuệ khác, đặc biệt là sau khi bước vào thập kỷ 90 của thế kỷ 20, sự
phát triển của kỹ thuật thông tin đã đem đến những thách thức lớn cho chế độ quyền
tác giả truyền thống, việc chuyển tải bằng chữ số hoá làm cho các quyền năng của
con người đối với quyền tác giả không thể không được xác định lại vị trí, đồng thời
cũng mang đến sự thách thức nhiều hơn cho chế độ giao dịch quyền tác giả ở Trung
Quốc. Đồng thời với việc xác nhận tính có thể chuyển nhượng về quyền tài sản của
tác giả, làm thế nào để thực hiện việc chuyển giao quyền nhân thân của tác giả có
hiệu quả, để cho tác giả có thể được hưởng quyền và lợi ích về quyền tác giả một
cách toàn diện và đầy đủ hơn, đó chính là vấn đề mà các nhà luật pháp Trung Quốc
đang quan tâm.
1. Các quy định của lập pháp nước ngoài về vấn đề chuyển giao quyền
nhân thân của tác giả:
Do sự khác biệt về chính trị, xã hội, kinh tế và ý thức văn hoá, các nước trên
thế giới trong lĩnh vực bảo vệ quyền tác giả đã hình thành các truyền thống văn hoá
với phong cách khác nhau và thể hiện xu hướng giá trị pháp trị không giống nhau,
sự hình thành này có ảnh hưởng không thể phủ nhận được đối với chế độ giao dịch
quyền tác giả, trong đó có vai trò chủ đạo dẫn đầu là hai dòng tư tưởng lớn là hệ
thống thông luật với Anh, Mỹ làm đại biểu và hệ thống luật lục địa với Pháp, Đức
làm đại biểu.
1.1. Quy định của các nước theo hệ thống luật Anh-Mỹ:
Luật quyền tác giả của các nước theo hệ thống luật Anh-Mỹ xây dựng trên cơ

Song cần phải chỉ ra rằng, tuy Luật quyền tác giả thành văn của các nước
theo hệ thống luật Anh-Mỹ trong thời gian dài không có nội dung về quyền lợi nhân
thân, nhưng không có nghĩa là quyền lợi nhân thân của tác giả không được bảo đảm
ở những nước này, quyền nhân thân của tác giả có thể được bảo hộ dựa vào các
nguyên tắc của thông luật ngoài Luật quyền tác giả ra. Đặc biệt là mấy năm gần
đây, cùng với triết học lập pháp của những nước này từ chủ nghĩa công lợi thuần
tuý quay trở về với Thuyết quyền lợi tự nhiên, và do sự ảnh hưởng của các Công
ước quốc tế lấy tư tưởng Luật lục địa làm chủ đạo ngày càng rộng rãi, đại bộ phận
Luật quyền tác giả của những nước theo hệ thống Luật Anh-Mỹ đã bắt đầu xuất
hiện những quy định riêng có liên quan đến quyền lợi nhân thân, như Luật quyền
tác giả năm 1988 của Anh đã có một chương riêng quy định về 4 loại quyền lợi
nhân thân như quyền ký tên chống giả mạo của tác giả, quyền tư cách của tác giả,
quyền phản đối việc tiến hành xuyên tạc, sửa chữa đối với tác phẩm, quyền phản
đối tiến hành công khai mang tính thương mại đối với tác phẩm của người uỷ thác
các tác phẩm nhiếp ảnh và điện ảnh. Đồng thời quy định, quyền nhân thân có thể
được thực thi do chính tác giả, quyền được phân biệt là tác giả hay đạo diễn và
quyền phản đối các tác phẩm bị xuyên tạc, bóp méo, thời hạn bảo lưu quyền tài sản
của tác giả tác phẩm được duy trì, quyền chống giả mạo tác phẩm được kéo dài đến
20 năm sau khi tác giả chết. Quyền nhân thân trong giao dịch quyền tác giả không
thể chuyển nhượng được, nhưng có thể thừa kế và từ bỏ được. Từ bỏ quyền nhân
thân phải thông qua văn bản bằng chữ của tác giả, tác giả có thể từ bỏ quyền lợi
nhân thân khi giao dịch một tác phẩm hay quyền tác giả một lần, cũng có thể từ bỏ
quyền nhân thân đối với toàn bộ tác phẩm, thậm chí có thể từ bỏ trước quyền nhân
thân đối với tác phẩm chưa ra đời, có thể từ bỏ có điều kiện, cũng có thể từ bỏ vô
2
điều kiện

. Từ thập kỷ 70 của thế kỷ 20 cho đến nay, Mỹ cũng lần lượt có hơn 10
bang trong Luật bảo hộ tác phẩm nghệ thuật của bang đã quy định tác giả của tác
phẩm nghệ thuật được hưởng quyền lợi về nhân thân, nội dung chủ yếu bao gồm

ở những nước theo hệ thống luật lục địa còn tồn tại hai loại học thuyết chủ
yếu là "Thuyết nhất nguyên" và "Thuyết nhị nguyên". "Thuyết nhất nguyên" lấy
nước Đức làm đại biểu, đồng thời bao gồm những nước như áo, Hungari, Tiệp
Khắc... Họ cho rằng quyền tác giả là thể phức hợp hữu cơ đặc biệt về quyền tài sản
và quyền nhân thân của tác giả, gắn bó với nhau, bảo vệ một quyền lợi nào trong đó
chắc chắn sẽ tạo thành sự bảo vệ đối với quyền lợi kia. Lý luận về "Thuyết nhất
nguyên" này thể hiện về mặt chế độ chuyển nhượng quyền tác giả, biểu hiện là:
quyền nhân thân của tác giả không được bảo hộ vĩnh viễn, mà là được hưởng thời
hạn bảo hộ tương đương cùng với quyền tài sản của tác giả. Quyền nhân thân của
tác giả không thể chuyển nhượng được, quyền tài sản của tác giả do có liên quan

Tham kh o i u 87 Lu t quy n tác gi c a Anh n m 1988ả Đ ề ậ ề ả ủ ă

Tham kh o i u 106A "Lu t quy n tác gi c a M "ả Đ ề ậ ề ả ủ ỹ
3
với quyền nhân thân của tác giả nên không thể tách rời được, do vậy việc chuyển
nhượng quyền tài sản của tác giả cũng bị phủ định. Chỉ khi di chúc được thực thi có
thể phát sinh sự dịch chuyển hoặc khi phân chia di sản giữa những người cũng được
thừa kế mới phát sinh việc chuyển nhượng.

Tức là ở những quốc gia này không
tồn tại việc chuyển nhượng quyền tác giả, chỉ tồn tại chế độ uỷ quyền sử dụng tác
phẩm. "Thuyết nhị nguyên" lấy Pháp làm đại biểu, bao gồm các nước như ý, Tây
Ban Nha, Nhật Bản.v.v., họ cho rằng quyền tác giả là "nhất quyền lưỡng thể", do
quyền tài sản và quyền nhân thân của tác giả độc lập với nhau tạo nên, ngoài ra hai
loại quyền lợi này được sự bảo hộ hoàn toàn khác nhau. Quyền tài sản của tác giả
chỉ có thể được bảo hộ trong thời hạn nhất định, nhưng nó có thể tách rời với nhân
thân của tác giả, có thể chuyển nhượng cho người khác trong lưu thông thương mại
hoặc do tác giả từ bỏ; Còn quyền nhân thân của tác giả bao gồm quyền công bố, nó
không thể tách rời với nhân cách của tác giả, vừa không thể chuyển nhượng vừa

Tham kh o i u 28, 29, 64 "Lu t quy n tác gi c"ả Đ ề ậ ề ả Đứ

Tham kh o i u L121-1 "B lu t quy n s h u trí tu c a Pháp"ả Đ ề ộ ậ ề ở ữ ệ ủ
4
với chủ thể, sau khi tác giả chết thì do người thừa kế hoặc người thứ ba được chỉ
định theo di chúc của họ thực thi.
Thứ hai, Luật quyền tác giả của Anh quy định: cấm giả mạo quyền đứng tên
của tác giả kéo dài đến 20 năm sau khi tác giả chết, Công ước Berne cũng quy định,
các quốc gia thành viên đối với việc bảo hộ quyền nhân thân của tác giả không
được ít hơn thời hạn bảo hộ quyền kinh tế tương ứng, và Công ước đồng thời còn
quy định thời hạn bảo hộ quyền kinh tế không được dưới 50 năm sau khi tác giả
chết, rõ ràng là sự bảo hộ quyền nhân thân của tác giả cũng không được dưới 50
năm sau khi tác giả chết. Vậy thì tất cả những tác phẩm được công bố sau khi tác
giả chết cho đến trước khi thời hạn có hiệu lực về quyền nhân thân của tác giả hết
thì các quyền lợi nhân thân có liên quan là hoàn toàn tách rời với chủ thể, điều này
cũng đã bác bỏ lý luận về quyền nhân thân không thể tách rời với chủ thể.
Thứ ba, những quốc gia theo "Thuyết nhất nguyên", tuy nhấn mạnh quyền tác
giả là một chỉnh thể (bao gồm quyền tài sản và quyền nhân thân) không thể chuyển
nhượng được, nhưng có thể được thực hiện thông qua sự uỷ quyền cho phép, trong
đó sự cho phép về quyền tài sản là không có sự nghi ngờ gì, nhưng quyền nhân thân
liệu có thể cho phép người khác sử dụng hay không thì chỉ có thể suy đoán là không
thể. Cố vấn pháp luật của Bộ tư pháp áo trên tạp chí "Bản quyền" của Tổ chức sở
hữu trí tuệ thế giới đã chỉ ra rằng: do đại đa số các tác giả âm nhạc và tác giả kịch
của áo đã uỷ thác toàn quyền về quyền sử dụng và quyền thu tiền nhuận bút tác
phẩm thậm chí cả đến thủ tục tố tụng khi tác phẩm bị xâm phạm cho "Hiệp hội thu
thuế bản quyền" giải quyết. Trên thực tế, khi tác phẩm bị người thứ ba sử dụng liệu
có thể được đứng tên, đứng tên như thế nào, được sửa đổi hay không và sửa đổi ra
sao, ghi tên hoặc sửa đổi tác phẩm không đúng sẽ bị kiện đến Toà án như thế nào,
tất cả đều do Hiệp hội này (trong trường hợp không liên hệ với tác giả nữa) quyết
định, điều này tương đương với việc tác giả khi ký kết hợp đồng uỷ thác với Hiệp