1. Trăm năm cô đơn – tiểu thuyết đỉnh cao của Márquez
Có ý kiến cho rằng muốn biết một nhà văn có vị trí như thế nào trong bản lược
đồ văn học, hãy nghĩ đến cây sồi trong rừng, vắng cây sồi rừng trống vắng bao
nhiêu thì tầm vóc của nhà văn cũng lớn bấy nhiêu. Và tôi liên tưởng đến Márquez.
Bóng trưởng lão Márquez đổ xuống một khoảng rộng, làm mái che cho biết bao thế
hệ sau. Đó vừa là một sự dẫn đường quí giá vừa là một thử thách lớn lao. Bởi nếu
không muốn bị cớm nắng, các cây non phải vươn cao hơn cây sồi cổ thụ.
Márquez được biết đến như một nhà văn bậc thầy về tiểu thuyết và truyện
ngắn, trong đó đỉnh cao là Trăm năm cô đơn. Tác phẩm được nhà xuất bản
Sudamerica xuất bản lần đầu bằng tiếng Tây Ban Nha vào năm 1967 tại Buenos
Aires (Argentina). Cho đến nay, tác phẩm đã chuyển dịch qua hơn 30 ngôn ngữ
trên thế giới được tặng giải Chianchiano của Ý, được Pháp công nhận là cuốn sách
hay nhất trong năm và được giới phê bình văn học Mỹ đánh giá là một trong 12
cuốn sách hay nhất trong thập niên 1960. Cùng với những tác phẩm Ngài đại tá chờ
thư (El coronel no tiene quien le escriba, 1959), Mùa thu của ngài trưởng lão (El
otoño del patriarca, 1975), Trăm năm cô đơn đã mang đến cho tác giả giải Nobel
Văn học danh giá năm 1982.
18 tháng làm việc cật lực trong căn phòng đầy khói thuốc, căn phòng mafia,
với sự ra đi của vô số đồ đạc trong nhà, với món nợ lên tới 10 ngàn đô, Márquez đã
tạo nên một kiệt tác văn chương nhân loại. Nó đã vượt lên trên tất cả giới hạn về
không gian, thời gian, về cả định kiến xã hội để trở thành huyền thoại. Bởi hơn tất
cả, Trăm năm cô đơn đã chạm đến những cội rễ sâu xa trong mỗi con người, phản
ánh những xáo trộn trong cuộc sống và cảnh tỉnh con người về một bức tranh tận
thế có thật, tức là nó thâu tóm cả quá khứ, hiện tại và tương lai, nó tái hiện sâu sắc
bản thể và tâm thể con người. Đây là một tiểu thuyết huyền thoại đã đi vào huyền
thoại.
2. Tổng thuật các công trình nghiên cứu Trăm năm cô đơn
Trăm năm cô đơn là một trong những tuyệt tác của văn học Châu Mỹ La tinh
nói riêng và văn học thế giới nói chung. Vì vậy không có gì ngạc nhiên khi có một
lượng lớn các công trình với qui mô khác nhau bàn về tác phẩm này. Do giới hạn
1

2
hậu hiện đại trong tác phẩm này là hiện thực huyền ảo. Và nhà văn đã có sự pha
trộn nhiều thể loại, lãng mạn, lịch sử, kì ảo.
Tiếp cận tác phẩm ở góc độ phương pháp dạy dạy học, Maria Elena de Valdés
và Mario J.Valdés đã xuất bản cuốn sách Những phương hướng giảng dạy tác phẩm
trăm năm cô đơn của Márquez (Approaches to teaching Garcia Márquez’s One
hundred years of solitude). Cuốn sách này được thiết kế dành cho giáo viên, tập
hợp những bài luận nghiên cứu đánh tin cậy. Phân 1: Dẫn nhập tư liệu giới thiệu về
những tiểu thuyết của ông, lịch sử nghiên cứu, tiểu sử. Phân 2: các hướng tiếp cận
bao gồm những bài viết như:
 Trăm năm cô đơn với thuyết nhân văn (Tác giả Hanna Geldrich-
Leffman).
 Nghiên cứu Trăm năm cô đơn từ lí thuyết văn học so sánh ( Lois
Parkinson Zamora).
 Nghiên cứu Trăm năm cô đơn theo lịch sử học, chính trị và văn minh
( Chester S. Halka).
 Trăm năm cô đơn từ lí thuyết liên ngành, ( Sandra M. Boschetto)
 Trăm năm cô đơn trong văn học Mỹ La Tinh ( Walter D. Mignolo).
Các hướng diễn giảng ở lớp học
 Tiếp cận qua hệ tư tưởng và lịch sử của Gabriela Moar
 Tiếp cận qua lịch sử, huyền thoại và siêu hư cấu của Isabel Alvarez
Borlan
 Một hướng tiếp cận từ góc độ tâm lý học phân tích ( Gary Eddy)
 Tiếp cận theo hướng trần thuật học (Amarryll Chanady)
Tập chuyên luận này mở ra cho chúng ta nhiều đường hướng khác nhau để có
thể tiếp cận tác phẩm. Tùy theo mục đích, đối tượng giảng dạy mà có thể lựa chọn
một phương thức giảng dạy tối ưu. Trên cơ sở đó cũng có thể tổng hợp nhiều
hướng tiếp cận khác nhau để có thể đưa ra sự tiếp nhận có tính phổ quát và toàn
diện hơn.
Những công trình nghiên cứu tiếng Anh mà chúng tôi tổng hợp trên đây tuy

rằng ngoài những điều nêu trên còn có một bức thông điệp khác quan trọng là sự dự
báo. Nhà văn của nỗi cô đơn đang dự báo và cảnh báo về một ngày tận thế ngoài
4
thánh kinh. Một dòng họ có thể bị tuyệt diệt, vùng đất huyền thoại có thể bị nhấm
chìm, loài người cũng có thể biến mất như chưa từng tồn tại nếu con người vẫn cứ
xây cất cho mình những tòa tháp cô đơn.
Một bài báo khác khảo về một hình tượng trung tâm của tác phẩm, Hình tượng
Macondo trong Trăm năm cô đơn ( Phan Tuấn Anh, Tạp chí Sông Hương 259/9-
10). Trong bài viết này, tác giả Tuấn Anh đã kiến giải về hình tượng làng Macondo
– hình tượng xuyên suốt nhiều sáng tác tác quan trọng của Márquez, từ vấn đề
nguồn cội tên gọi, tần suất đến ý nghĩa biểu trưng. Người viết đưa ra nhận xét khá
táo bạo: “Có thể nhận định rằng, nếu “nỗi cô đơn” là chủ đề lớn nhất mà
G.G.Márquez dành cả cuộc đời để theo đuổi, thì hình tượng trung tâm nhất, có tính
xuyên suốt các tác phẩm của nhà văn người Colombia lại không phải là một nhân
vật cụ thể, mà chính là hình tượng về vùng đất Macondo.” Bằng sự đối chiếu với
những cứ liệu lịch sử, văn hóa, Tuấn Anh đã chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa sự
phát triển của làng Macondo với tiến trình phát triển của Châu Mỹ La Tinh. Những
cứ liệu này soi sáng và chứng minh rõ hơn ý nghĩa biểu trưng của Macondo: xã hội
Mỹ La Tinh thu nhỏ. Đây là thế mạnh cũng là hạn chế của bài viết này. Bởi quá tập
trung vào những tài liệu mang tính tổng quát ấy mà người viết bỏ qua yếu tố huyền
thoại. Vẻ đẹp của hình tượng Macondo là vẻ đẹp hiện thực huyền ảo, là kết tinh của
những giá trị thực và ảo, là biểu trưng cho cả hiện thực và linh hồn của Mỹ La
Tinh. Vi vậy nếu như tác giả bài viết dành một dung lượng lớn hơn cho phần này
thì bài viết sẽ cân đối và chuẩn xác hơn.
Nghiên cứu về tác phẩm này còn phải kể đến những đề tài khoa học các cấp,
các sách chuyên luận nghiên cứu … Trước hết chúng tôi xin điểm qua một số khóa
luận, luận văn Ngữ Văn.
Khóa luận tốt nghiệp Khảo sát tình yêu, nhục thể, nỗi cô đơn trong hai tiểu
thuyết Trăm năm cô đơn và Tình yêu thời thổ tả của García Márquez (Nguyễn Thị
Tuyết Lan- Đại học Sư phạm Huế, 2005). Khóa luận tập trung vào 2 vấn đề: khảo