Báo cáo khoa học Viện Chăn Nuôi 2006 1
Nghiên cứu xây dựng quy trình sản xuất
tảng khoáng liếm chất lợng cao cho động vật nhai lại
Trịnh Vinh Hiển
1
, Nguyễn Thị Phụng
2
, Đào Đức Kiên
2
1
Trạm Nghiên cứu va Chế biến SPCN,
2
Bộ môn Nghiên cứu Dinh dỡng TACN
Abstract
Ruminant raising industry in Vietnam has rapidly developed over the past years with a view towards an
industrially concentrated method of raising, particularly in diary and beef raising. It has now become
important how to provide ruminants with supplementing macro- and micro-minerals in accordance with their
habits and characteristics. The method of using lick blocks for free use by ruminants according to their
individual need proves to be effective, easy to use and helps to reduce labour cost. Moreover, lick blocks are
widely used in countries with industrial animal husbandry. The aim of the study was to formulate the
production process of lick blocks by the method of using hydraulic press, chemical reactions leading to the
hardening of materials and water-resistant emulsified substances. Based on the above mentioned methods the
study has created the equipment and developed the production process for lick blocks. The product of lick
blocks was tested on several ruminants such as diary, beef, goats and sheep. The result has shown increased
feed taking by ruminants, improved productivity and potential economic effectiveness.

Căn cứ vào thói quen liếm và nhai lại của động vật nhai lại, phơng thức chăn nuôi ngày
càng có quy mô lớn và đặc điểm thức ăn của chúng chủ yếu là thức ăn thực vật thô, xanh
nên không phải lúc nào cũng có thể bổ sung trực tiếp khoáng hay các phụ gia khác ở dạng
bột mà chủ yếu sử dụng dới hình thức tảng khoáng để liếm.
Xuất phát từ lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài Nghiên cứu xây dựng quy
trình sản xuất tảng khoáng liếm chất lợng cao cho động vật nhai lại
Mục tiêu của đề tài
Xây dựng quy trình sản xuất tảng khoáng liếm chất lợng cao cho động vật nhai lại
Nội dung và phơng pháp nghiên cứu
Đối tợng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
- Đối tợng nghiên cứu: Tảng khoáng liếm cho các đối tợng động vật nhai lại (bò sữa, bò
thịt, dê và cừu)
- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 6 năm 2003 đến tháng 12 năm 2004
- Địa điểm nghiên cứu: Viện Chăn nuôi, Đại học Bách khoa Hà nội và Công ty CP Nông
sản Thanh Hoa
- Nguyên liệu:
+ Khoáng tự nhiên Bentonite kiềm là nguyên liệu đợc khai thác tại Việt nam
+ Khoáng hữu cơ đợc sản xuất tại Bộ môn Dinh dỡng và thức ăn chăn nuôi - Viện Chăn
nuôi
+ Muối ăn, D.C.P , H
2
SO
4

và nhũ tơng mua tại Việt nam.
Nội dung nghiên cứu
- Nghiên cứu xác định tính chất và thành phần của tảng khoáng liếm
- Xây dựng quy trình sản xuất tảng khoáng liếm từ khoáng tự nhiên và khoáng hữu cơ
Phơng pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
- Tính chất vật lý và các thông số kỹ thuật: tính chất của sản phẩm khoáng liếm dựa trên

kết quả nghiên cứu
Xác định tính chất và thành phần của tảng khoáng liếm nhập khẩu
Để xác định tính chất và thành phần của tảng khoáng liếm sẽ đợc sản xuất, chúng tôi dựa
vào các yếu tố nh khảo sát các sản phẩm đồng loại hiện có ở Việt nam và trên thế giới.
Sau khi khảo sát chúng tôi thấy hiện tại trên thị trờng có nhiều loại và đợc sản xuất chủ
yếu ở nớc ngoài. Chúng tôi phân loại thành 2 dạng (loại thứ nhất là tảng liếm có chứa
protein: thành phần chủ yếu là protein thô, đờng mật, thức ăn ngũ cốc và hỗn hợp
khoáng; loại thứ hai là tảng khoáng chất: thành phần chủ yếu là muối ăn, can xi, hỗn hợp
khoáng). Loại thứ hai cha đợc sản xuất trong nớc và chỉ có sản phẩm đồng loại nh
loại thứ nhất và gọi là bánh dinh dỡng của tác giả Bùi Văn Chính ( ). Hiện tại trong
nớc chỉ có sản phẩm nhập khẩu của Công ty Ru Bi. Sản phẩm đợc nhập khẩu do nhu cầu
phát triển chăn nuôi đại gia súc, đặc biệt là phong trào chăn nuôi bò sữa đang đợc phát
triển mạnh và chúng tôi lấy sản phẩm nhập khẩu từ Anh của Công ty Ru Bi làm đối tợng
tiếp cận để sản xuất sản phẩm của mình.
Sản phẩm nhập khẩu có hình trụ vuông, hơi côn, có chiều cao 18,5 cm, rộng 19 cm, tâm
có lỗ hình côn, đờng kính mặt trên 2,7 cm, mặt dới 3cm. Sản phẩm có trọng lợng 10 kg
và màu đỏ hơi tím. 4

Phần Nghiên cứu về Giống vật nuôiĐộ hoà tan của sản phẩm: sau khi cân 10g sản phẩm hoà tan hoàn toàn vào nớc cất phần
thu đợc còn lại đợc xấy khô đến khối lợng không đổi còn 19-21%.
Độ ẩm : 14,2-13,5 %
Bảng 1:Thành phần hoá học và tính chất vật lý của sản phẩm nhập khẩu:
Thành phần hoá học (theo bao bì)
Thành phần Hàm lợng Thành phần Hàm lợng

để tham gia vào phản ứng tạo sự đông
kết.
Chất nhũ tơng đợc điều chế từ tinh bột và dầu mở ăn, chất này có tính kháng nớc nên
đợc dùng để làm tăng tính kháng nớc của sản phẩm. Do vậy loại sản phẩm này có thể sử
dụng ở bi chăn thả và cho ăn tự do theo nhu cầu tự chọn của vật nuôi. Ngoài ra, bentonite
còn có khả năng ổn định sản phẩm, cân bằng độ ẩm và cố định các thành phần trong sản
phẩm do tính chất hấp phụ và khả năng trao đổi ion của chúng.
Màu của sản phẩm đợc sử dụng thử nghiệm bằng hai loại là màu thực phẩm và oxit sắt.
Căn cứ vào nhu cầu khoáng của từng đối tợng gia súc nhai lại (theo tài liệu của nớc
ngoài), căn cứ vào giống và phơng thức chăn nuôi tại Việt nam chúng tôi đề xuất phơng
án sản phẩm sẽ sản xuất có thành phần hoá học nh sau:
Báo cáo khoa học Viện Chăn Nuôi 2006 5
Bảng 2: Thành phần tảng khoáng liếm cho bò sữa
Nguyên liệu Loại 1 Loại 2 Loại 3
NaCl (g) 26.0 36.0 26.0
Bentonite- Kiềm (g) 21.2 21.2 21.6
D.C.P (g) 44.5 35.0 45.3
Methionine-Fe (g) 1.0 1.0 0
Methionine-Zn (g) 1.2 1.0 1.1
Methionine-Mn (g) 2.0 2.0 2.3
Methionine-Cu (g) 0.2 0.3 0.25
Methionine-Co (g) 0.1 0.08 0.08
Lyzine - I (g) 0.1 0.02 0.1
NaSeO

Màu (g) 0.15 0.15 0.15
Tổng 101.12 101.5 101.7

Bảng 4: Thành phần tảng khoáng liếm cho dê, cừu
Nguyên liệu Loại 1 Loại 2 Loại 3
NaCl (g) 26.0 30.6 27.2
Bentonite- Kiềm (g) 31.2 21.7 21.2
D.C.P (g) 35.0 40.0 44.0
Methionine-Fe (g) 0.8 0.5 0.5
Methionine-Zn (g) 1.3 1.2 1.1
Methionine-Mn (g) 2.0 2.3 2.0
Methionine-Cu (g) 0.2 0.06 0.0
Methionine-Co (g) 0.1 0.08 0.08
Lyzine - I (g) 0.02 0.06 0.08
NaSeO
3
- 2% (g) 0.3 0.4 0.5
H
3
PO
4
- 10 % (g) 3.0 3.5 4.0
Nhũ tơng (g) 0.5 0.6 0.7
Màu (g) 0.15 0.15 0.15
Tổng 100.57 101.15 101.51
6


liệu nghiền
Phối liệu,
Cân định
Trộn đều và
gia nhiệt

é
p thuỷ lực và
tạo khuôn

Tháo khuôn và làm
nguội sản phẩm
phẩm

Làm cứng
sản phẩm

Đóng gói
sản phẩm

Bảo quản
sản phẩm

Báo cáo khoa học Viện Chăn Nuôi 2006 7

này có thể làm thay đổi bản chất của sản phẩm. Độ chính xác phối liệu 0.2 % F.S.
Trộn
Trộn là công đoạn trộn đều các thành phần nguyên liệu theo công thức và theo trình tự các
nguyên liệu đa vào máy trộn. Máy trộn phải đảm bảo nguyên liệu vào thuận tiện, độ chịu
tải lớn, lực trộn mạnh, thoát liệu sạch, dễ dàng vệ sinh, độ trộn đều 5%. Trong quá trình
trộn nguyên liệu bớc gia nhiệt rất quan trọng và đợc làm trớc, sự gia nhiệt này đợc tạo
từ phản ứng hoá học giữa khoáng tự nhiên có chứa Na
2
O, K
2
O, MgO, CaO và H
2
PO
4
.
Sau phản ứng nhiệt độ đợc giữ ở khoảng 50-60
o
C, sau đó tiếp tục tiến hành trộn cho các 8

Phần Nghiên cứu về Giống vật nuôinguyên liệu còn lại. Thời gian trộn tiếp theo phải đạt 5-6 phút với tốc độ vòng quay của
máy trộn 60-70 vòng/phút.
Công đoạn ép
Công đoạn ép là công đoạn quan trọng thứ hai sau công đoạn trộn và gia nhiệt của quá
trình sản xuất. Công đoạn này liên quan đến chất lợng và sản lợng thành phẩm, đợc ép

trên gia súc nhai lại
Sản phẩm tảng khoáng liếm cho gia súc nhai lại đợc sản xuất trên thiết bị tự chế tạo và có
giá bán đến ngời tiêu dùng thấp hơn sản phẩm nhập khẩu 40-50%. Tuy nhiên cần phải có
sự so sánh về hiệu quả kinh tế và giá trị sử dụng so với các sản phẩm nhập khẩu.
Sản phẩm tảng khoáng liếm đợc thử nghiệm trên gia súc nhai lại cho một số kết quả nh
sau:
Báo cáo khoa học Viện Chăn Nuôi 2006 9
Thí nghiệm trên 36 bò sữa với thời gian thí nghiệm 180 ngày cho thấy gia súc sử dụng tảng
khoáng liếm đ tăng cờng trao đổi chất, tăng lợng thức ăn ăn vào lên 8-11,8%; năng suất
sữa tăng trên 9 % so với đối chứng, trong đó hàm lợng chất béo và protein sữa cũng đợc
tăng theo. Ngoài ra sử dụng tảng khoáng liếm còn tăng đợc trọng lợng bê sơ sinh và
giảm tỷ lệ sót nhau.
Kết quả thí nghiệm trên 4 bò mổ lỗ dò cho thấy tỷ lệ phân giải vật chất khô của bông gòng
(sử dụng trong nghiên cứu) ở các lô sử dụng khoáng liếm cao hơn hẳn (P > 0,05) so với lô
không sử dụng khoáng liếm, pH ổn định và hệ vi sinh vật phát triển tốt hơn. Thí nghiệm
trên 32 bò nuôi thịt cho kết quả tăng trọng của các lô sử dụng khoáng liếm cao hơn lô đối
chứng trên 15 %, lợng chất khô ăn vào tăng 6-11% và tăng hiệu quả sử dụng thức ăn.
Thí nghiệm sử dụng tảng khoáng liếm trên dê đực sinh sản cho kết quả làm tăng khả năng
thu nhận thức ăn của dê đực lên trên 15%, tăng thể tích và các chỉ tiêu chất lợng tinh dịch
trên 10%, ngoài ra còn giảm đợc tỷ lệ một số bệnh do thiếu khoáng. Các thí nghiệm trên
dê nuôi thịt cũng nh dê và cừu sinh sản cũng cho kết quả tốt.
Kết luận
Với điều kiện ở Việt nam chúng ta đ có thể sản xuất đợc tảng khoáng liếm cho gia súc
nhai lại từ các nguyên liệu và thiết bị sản xuất trong nớc.