B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
j
TRN TH QU CHI NG DNG BASEL II TRONG QUN TR
RI RO TI CÁC NHTM VIT NAM

Chuyên ngành: Kinh t tài chính ngân hàng
Mã s:60.31.12

LUN VN THC S

NGI HNG DN: TS. NGUYN TH UYÊN UYÊN

THÀNH PH H CHÍ MINH – 2010
LI CAM OAN

MC LC
Danh mc các ký hiu, ch vit tt
Danh mc các bng, biu
Danh mc các hình v, đ th, phng trình
LI M U
CHNG 1:QUN TR RI RO CA NGÂN HÀNG VI HIP C BASEL II
1.1. Hip c Basel trong qun tr ri ro ngân hàng 1
1.1.1.Hip c Basle I 1
1.1.2.Hip c Basel II trong qun tr ri ro ngân hàng 5
1.1.2.1.Phm vi và l trình áp dng ca Basel II 5
1.1.2.2.Ni dung ca Basel II 5
1.2.2.2.1.Tr ct th nht 7
1.2.2.2.2.Tr ct th hai 13
1.2.2.2.3.Tr ct th ba 14
1.1.3.Thiu sót ca Basle I cùng nhng sa đi ca Basel II so vi Basle I 14
1.1.4.Tính hu ích ca vic vn dng Basel II trong qun tr ri ro ca các NHTM16
1.2.Nghiên cu vic ng dng Basel II trong qun tr ri ro ngân hàng trên th
gii và di tác đng cuc khng hong tài chính 2008 - Rút ra bài hc kinh
nghim cho Vit Nam 17
1.2.1.Vn đ ng dng Basel II ti mt s ngân hàng trên th gii 17
1.2.2.Ngân hàng di tác đng cuc khng hong tài chính th gii 2008 22
1.2.3.bài hc kinh nghim cho Vit Nam 23
Kt lun chng 1 24
CHNG 2: BASEL II TRONG QUN TR RI RO TI CÁC NHTM VIT
NAM HIN NAY 25
2.1.Nhn dng ri ro trong hot đng ca h thng NHTM Vit Nam hin nay 25
2.1.1.Ri ro tín dng 25 3

4

3.3.1.Hoàn thin và phát trin h tng công ngh thông tin 70
3.3.2.Xây dng h thng xp hng tín dng ni b 71
3.3.3.Ci tin quy trình qun tr ri ro 71
3.3.4.Nâng cao cht lng ngun nhân lc 72
3.3.5.Tng cng nng lc tài chính cho các NHTM 73
3.3.6. Mnh dn xây dng mô hình qun tr ri ro đang đc ng dng rng rãi trên
th gii 74
3.4.Gii pháp h tr 75
3.4.1.Nâng cao cht lng thông tin tín dng 75
3.4.2.Nâng cao hiu qu công tác thanh tra, giám sát ngân hàng 75
3.4.3.Hoàn thin h thng vn bn pháp lut 76
Kt lun chng 3 79
KT LUN 81
Tài liu tham kho
Ph lc
5


6

Bng 1.3 Trng s ri ro theo xp hng quc gia và doanh nghip 8
Bng 1.4 H s  trong phng pháp chun đi vi ri ro hot đng 10
Bng 1.5 Bng so sánh đim c bn gia Hip c Basle I và Basel II 16
Bng 1.6 S lng ngân hàng cung cp d liu v các phng pháp ng dng Basel II
đ đánh giá ri ro tín dng 18
Bng 1.7 S lng ngân hàng s dng phng pháp phù hp nht đ đánh giá ri ro tín
dng theo Basel II 19
Bng 1.8 S lng các ngân hàng thuc các nc G10 s dng các phng pháp khác
nhau đ đánh giá ri ro hot đng 19
Bng 1.9 K hoch thc hin hip c Basel II ti các nc châu Á 21
Bng 2.1 H s an toàn vn ca mt s ngân hàng t 2005- 2009 42
Bng 2.2 i chiu vic thc hin các nguyên tc giám sát ca Basel trong hot đng
giám sát ca NHNN 50
Bng 3.1  xut l trình và phng pháp ng dng Basel II vào h thng ngân hàng
… 68

DANH MC CÁC HÌNH V,  TH, PHNG TRÌNH
Phng trình 1.1 T l vn ti thiu 2
Phng trình 1.2 Tài sn có ri ro (RWA) 3
Phng trình 1.3 Vn yêu cu ti thiu theo Basel II 8
Hình 1.1 C cu ca hip c Basel II 7
Phng trình 1.4 Vn d phòng ri ro hot đng theo phng pháp ch s c bn 9
Phng trình 1.5 Vn d phòng ri ro hot đng theo phng pháp chun 10
Biu đ 2.1 T l n xu ca h thng ngân hàng t 2002-2009 28
Biu đ 2.2 Tình hình huy đng vn và cho vay ca các NHTM t 2001-2008 33
phiên bn th nht trc đó. Riêng đi vi Vit Nam, vic ng dng hip c Basel 8

này trong công tác giám sát và qun tr ngân hàng vn còn nhiu vng mc, nên vn
ch mi dng li  vic la chn mt s tiêu chí đn gin trong phiên bn th nht ca
hip c đ vn dng và vn cha tip cn nhiu vi phiên bn hai. iu này thc t
cng gây khó khn ít nhiu cho quá trình hi nhp trong lnh vc ngân hàng ca chúng
ta.
Tuy nhiên, Basel II chính thc có hiu lc t nm 2007 và các NHTM Vit Nam
đ đáp ng yêu cu hi nhp quc t đòi hi phi tuân th các chun mc ca hip c
Basel II nhm hoàn thin h thng qun tr ri ro ca ngân hàng. Vi mc tiêu nghiên
cu, kho sát tình hình ng dng hip c Basel ti các NHTM Vit Nam, tìm ra
nhng nguyên nhân, nhng khó khn trong vic tip cn hip c Basel II đ t đó đa
ra gii pháp hiu qu nhm ng dng hip c này vào hot đng giám sát và công tác
qun tr ri ro h thng NHTM Vit Nam , tác gi đã mnh dn chn đ tài nghiên cu:
“Nâng cao hiu qu ng dng Basel II trong công tác qun tr ri ro ti các
NHTM Vit Nam”
2.MC TIÊU NGHIÊN CU
 tài thc hin nghiên cu các chun mc, các quy đnh trong hip c Basel
đ làm c s ng dng Basel trong qun tr ri ro ca các NHTM Vit Nam và nghiên
cu thêm vn đ ng dng Basel ti mt s ngân hàng ca các quc gia trên th gii.
ng thi, đ tài tp trung nghiên cu thc trng và kh nng ng dng Basel ti các
NHTM đ t đó đa ra nhng gii pháp nhm nâng cao hiu qu ng dng Basel II vào
công tác qun tr ri ro ca các NHTM Vit Nam.
3.I TNG VÀ PHM VI NGHIÊN CU
Trên thc t, hip c Basel II có rt nhiu quy tc và chun mc liên quan đn
quy trình giám sát hot đng ngân hàng, đc bit là các chun mc giám sát hot đng
ca các tp đoàn tài chính – ngân hàng, các ngân hàng đc hp nht, các ngân hàng

s dng làm ngun d liu th cp cho đ tài.

10

5.NI DUNG  TÀI
Ngoài phn m đu và kt lun, đ tài đc trình bày trong phm vi 3 chng
nh sau:
Chng 1 : Qun tr ri ro ca ngân hàng vi Hip c Basel II
Chng 2 : Basel II trong qun tr ri ro ti các NHTM Vit Nam hin nay
Chng 3 : Nâng cao hiu qu ng dng Basel II trong qun tr ri ro ti các NHTM
Vit Nam



Hip c vn Basel mi (Basel II) có hiu lc.
8 2010 Chm dt quá trình chuyn đi.
1.1.1.Hip c Basle I
1

Hip c Basle I đc ra đi sau cuc hp ca y ban Basel v giám sát hot
đng ngân hàng
2
vào tháng 7 nm 1988, trong đó đa ra các chun mc vn quc t và

1
Tác gi gi nguyên t gc ca phiên bn Basle I vì ti thi đim nm 1988 y ban Basel đã quyt đnh đt tên
hip c theo phiên Âm ting Anh ca vùng Basel - Thy S. n k hp nm 1998 khi bàn đ thông qua Basel II,
y ban đi li tên theo đúng phiên âm ting c ca vùng này [Chú thích ca tác gi]
2
y ban Basel v giám sát nghip v ngân hàng là mt y ban bao gm các chuyên gia giám sát hot đng
ngân hàng đc thành lp bi các Thng đc Ngân hàng Trung ng ca nhóm G10 vào cui nm 1974, xut
phát t sau mt lot các cuc khng hong v tin t quc t và th trng ngân hàng, trong đó đáng chú ý nht 12

các phng pháp đo lng vn. Basle I yêu cu các ngân hàng hot đng quc t phi
nm gi mt mc vn ti thiu đ có th đi phó vi nhng ri ro có th xy ra. Mc
vn ti thiu này là mt t l phn trm nht đnh trong tng vn ca ngân hàng, do đó
mc vn này cng đc hiu là mc vn ti thiu tính theo trng s ri ro ca ngân
hàng đó. Mc đích ca Basel I nhm cng c s n đnh ca toàn b h thng ngân
hàng quc t và thit lp mt h thng ngân hàng quc t thng nht, bình đng nhm
gim cnh tranh không lành mnh gia các ngân hàng quc t.

dng bao gm giá tr gim ca vic đánh giá li tài sn nhng cha th
hin trên bng cân đi k toán, phn d phòng cho nhng khon này s
đc gii hn ti đa là 1.25% hoc trong mt s trng hp đc bit có
th lên ti 2.0% ca tài sn có ri ro.
Ø Giá tr tng thêm ca vic đánh giá li tài sn đi vi các khon giá tr
c tính ngm da trên nhng chng khoán o s chu mc chit khu
55%.
Theo quy đnh ca Basle I, các ngân hàng cn xác đnh đc t l vn ti thiu
cn có đ bù đp cho ri ro. Thi đó, các nhà hoch đnh chính sách ca ngân hàng
trung ng và c quan giám sát ca 10 nc mi ch nhìn nhn ra các nguy c t ri ro
tín dng, và vì vy, mc ri ro tín dng mà ngân hàng đi mt đc xác đnh là tài sn
điu chnh theo ri ro ca ngân hàng. Theo Basle I, tng vn ca mt ngân hàng cn ít
nht bng 8% ri ro tín dng ca ngân hàng đó.
Phng trình 1.2 Tài sn có ri ro (RWA) Theo đó, các trng s ri ro khác nhau vi các loi tài sn khác nhau s cho ra
nhng yêu cu v vn khác nhau nh bng sau:

RWA = Tài sn * Trng s ri ro 14


1996 vn có khá nhiu đim hn ch. Chính vì vy, mt s qui đnh trong Basle I đã 15

không còn phù hp khi áp dng, đòi hi phi có mt s ci tin toàn din trong vic
xây dng các chun mc quc t v qun tr ri ro và giám sát hot đng ngân hàng.
1.1.2.Hip c Basel II trong qun tr ri ro ngân hàng
Nhm khc phc nhng hn ch ca Basle I và khuyn khích các ngân hàng
thc hin các phng án qun lý ri ro tiên tin hn, cho đn nm 2004 , bn hip c
quc t v vn Basel II đã chính thc đc ban hành. ây là hip c quc t v tiêu
chun an toàn vn, tng cng qun tr toàn cu hóa tài chính cng nh vic khai thác
ti đa tim nng li nhun và hn ch ri ro. Nó đc xem là gii pháp nâng cao các
chun mc hot đng ngân hàng nói chung vi nhng yêu cu v qun tr ri ro tín
dng, ri ro hot đng và ri ro th trng.
1.1.2.1.Phm vi và l trình áp dng ca Basel II
Hip c Basel II đc xác đnh là có kh nng áp dng cho các ngân hàng và
t chc quc t trên c s hp nht hoc sáp nhp. Ngha là hip c này nhm bo
toàn vn tt nht cho các ngân hàng có nhiu công ty con hoc chi nhánh. i vi các
ngân hàng cha đáp ng đc nhng yêu cu do hip c Basel II ch đnh ra bao gm
cp đ v tp đoàn ngân hàng, hot đng ngân hàng mang tính quc t hoc trên c s
hp nht, sáp nhp thì s có l trình 3 nm đ chun b nhng điu kin đy đ trc
khi áp dng theo hip c Basel II. Ngoài ra, vì mt trong nhng mc tiêu quan trng
ca vic giám sát theo chun mc ca hip c Basel là bo v quyn li ca ngi gi
tin nên cn phi luôn chc rng nhng cách đo lng và tính toán v vn ti thiu
đm bo sn sàng cho nhu cu ca ngi gi tin. Theo đó, nhng thành viên chu
trách nhim giám sát hot đng ngân hàng cn phi kim tra thng xuyên các ngân
hàng t nhân, ngân hàng đn l.
1.1.2.2.Ni dung ca Basel II
Basel II là hip c quc t v tiêu chun an toàn vn, tng cng qun tr toàn
17

Ghi chú : Các vn đ đc đ cp trong Basle I
Các vn đ đc đ cp trong Basel II
Ngun : International Convergence of Capital Measurement & Capital Standard
Hình 1.1 C cu ca hip c Basel II
1.1.2.2.1.Tr ct th nht – Yêu cu v vn ti thiu


Phng trình 1.3 Vn yêu cu ti thiu theo Basel II
Vn t có: vn đc đnh ngha nh trong hip c Basle I
Tài sn có ri ro: Tng tài sn có ri ro đc xác đnh bng cách ly nhu cu vn đi
vi ri ro th trng và ri ro hot đng nhân vi 12,5 (điu này tng đng vi vic
là t l vn ti thiu bng 8%) cng vi kt qu tính toán ca tài sn có ri ro xét đi
vi ri ro tín dng. Trong Basel II, cách tính ri ro tín dng phc tp hn và có kh
nng đánh giá chính xác hn mc đ an toàn vn.
RWA
Basel I

= tài sn * trng s ri ro ( không đ cp đn xp hng tín
dng)
RWA
ri ro tín dng Basel II

= tài sn * trng s ri ro ( đ cp đn xp hng tín
dng)
RWA
Basel II
= vn yêu cu ti thiu đi vi tng ri ro (K) * 12,5
Bng 1.3 Trng s ri ro theo xp hng quc gia và doanh nghip
ánh giá Phân loi
AAA
ti
AA-
A+ ti


100%

150%

100%

Ngân
hàng

Trng hp 2

20%

50%

50%

100%

150%

50%

Doanh nghip 20%

50%

100%


bn
Trong đó : K
BIA
: yêu cu vn tính theo phng pháp BIA
GI: li nhun gp hàng nm (> 0), qua 3 nm trc đó
n: s ln 3 nm có li nhun gp > 0
 = 15%, do y ban qui đnh liên quan đn quy mô ngành công
nghip.
· Phng pháp chun hoá (TSA) : Áp dng theo phng pháp chun, hot
đng ngân hàng đc chia thành 8 nhóm nghip v, mi nhóm nghip v có
h s beta tng ng. n
GI
1 n
* 
K
BIA
= 20

Bng 1.4 H s  trong phng pháp chun đi vi ri ro hot đng.
Nghip v H s beta ()
Tài tr doanh nghip (

Trong đó : K
TSA
: là vn d phòng ri ro theo phng pháp chun
GI
1-8
li nhun gp trong nm cho trc, đnh ngha ging nh
phng pháp BIA đivi tng nhóm nghip v trong s 8 nhóm

1-8
t l phn trm c đnh do y ban Basel đa ra liên quan đn
mc đ vn yêu cu cho tng mc đ li nhun ròng đi vi mi
nhóm nghip v
i vi phng pháp ch s c bn và phng pháp chun hóa, theo Basel II,
hai phng pháp này ch yu áp dng đi vi nhng ngân hàng không phi đi
mt vi mc đ ri ro ln v hot đng do ni dung hot đng hay do phm vi
hot đng. Tuy nhiên, đ áp dng phng pháp chun hóa, ngân hàng phi có h

nam 1-3
max [(GI
1-8
* 
1-8
),0]
K
TSA
=
3 21


Vn t có theo quy đnh ca Basle I bao gm vn c phn và li nhun gi li
(vn cp 1) & vn b sung vn c bn (vn cp 2). Tuy nhiên, quy đnh ca Basel II
khi đánh giá ri ro th trng cho phép các ngân hàng tính thêm phn vn cp 3 (tier 3)
gm các khon n ph thuc ngn hn vi mc đích d tr. Theo đó, các ngân hàng
ch đc s dng vn cp 3 đ đi phó vi ri ro th trng, còn các loi ri ro tín dng
và ri ro gây ra t phía đi tác ch đc xem xét trong phm vi vn t có theo quy đnh
ca Basle I. Vn cp 3 này b gii hn 250% vn cp 1 dùng đ đi phó vi ri ro th
trng, có ngha là có th ch có 28.5% ri ro th trng cn vn cp 1 đm bo. Nu
có vn cp 2 bo đm cho ri ro th trng, vn cp 3 cng b chi phi theo t l gii
hn 250% vn cp 2.
· Phng pháp chun :
Yêu cu vn đi phó vi ri ro th trng theo phng pháp chun s đc
xem xét đi vi tng yu t ri ro bao gm: ri ro lãi sut, ri ro trng thái vn,
ri ro t giá và ri ro hàng hóa. Các quy đnh c th v cách tính toán yêu cu
vn ti thiu đi phó vi bn loi ri ro này theo phng pháp chun đc quy
đnh chi tit trong phn A (t A1 đn A5) ca tài liu “Amendment to the
Capital Accord to incorporate market risks” do y ban Basel thông qua vào
tháng 11 nm 2005.
· Phng pháp mô hình ni b:
 có th s dng phng pháp mô hình ni b khi đánh giá ri ro th
trng, các ngân hàng thng mi cn đc s chp thun t phía c quan giám
sát ngân hàng. Yêu cu ti thiu mà mi ngân hàng phi đáp ng bao gm :
- Phi có h thng qun tr ri ro tng thích, hin đi và đy đ d liu cn
thit
- Có đ s lng chuyên viên đc trang b k nng s dng các mô hình phc
tp không ch trong giao dch mà còn trong qun tr ri ro, kim toán. 23

24

- Các c quan qun lý phi yêu cu các ngân hàng hot đng vi mc vn cao
hn mc vn an toan ti thiu và phi có kh nng bt các ngân hàng duy trì mc vn
cao hn mc ti thiu;
- Các c quan qun lý phi sm can thip nhm ngn chn vn ca ngân hàng
tt xung thp hn mc yêu cu và phi yêu cu ngân hàng có bin pháp sa cha kp
thi nu mc vn an toàn không đc khôi phc và duy trì.
1.1.2.2.3.Tr ct th ba
Các ngân hàng cn phi công khai thông tin mt cách thích đáng theo nguyên
tc th trng. Vi ct tr này, Basel II đa ra mt danh sách các yêu cu buc các
ngân hàng phi công khai thông tin, t nhng thông tin v c cu vn, mc đ đy đ
vn đn nhng thông tin liên quan đn mc đ nhy cm ca ngân hàng vi ri ro tín
dng, ri ro th trng, ri ro tác nghip và quy trình đánh giá ca ngân hàng đi vi
tng loi ri ro này.
Nh vy, vi quá trình phát trin ca Basel và nhng Hip c mà t chc này
đa ra, các ngân hàng thng mi càng ngày càng đc yêu cu hot đng mt cách
minh bch hn, đm bo vn phòng nga cho nhiu loi ri ro hn và do vy, hy vng
s gim thiu đc ri ro.
1.1.3.Thiu sót ca Basle I cùng nhng sa đi ca Basel II so vi Basle I
Thành tu c bn ca Basle I là đã đa ra đc đnh ngha mang tính quc t
chung nht v vn ca ngân hàng và mt cái gi là t l vn an toàn ca ngân hàng.
Mc dù có nhiu đim mi, song Basel I vn hàm cha mt s thiu sót và Basel II đã
khc phc đc nhng thiu sót đó. ây là mt trong nhng nguyên nhân khin cho
các ngân hàng hin nay có k hoch chuyn dn sang ng dng Basel II trong công tác
qun tr ri ro. Có th khái quát nhng thiu sót ca Basle I nh sau:
Th nht, Basle I không phân bit theo loi ri ro. Mt khon n đi vi t chc
xp hng AA đc coi nh mt khon n đi vi t chc xp hng B. Ví d, mt
khon n cho mt ngân hàng Th Nh K ch cn mt lng vn bng 1/5 khon n