Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
CHƯƠNG I
KHÁI NIỆM VỀ THỊ TRƯỜNG OTC
I. CÁC KHÁI NIỆM
1. Thị trường chứng khoán(thị trường vốn dài hạn)
Khái niệm "thị trường" là để một không gian giao dịch hay một hệ thống
giao dịch, theo đó nó làm "hạ tầng" cho việc mua bán CK diễn ra thị trường chứng
khoán trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, được quan niệm là nơi diễn ra các
hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán trung và dài hạn. Việc mua bán này
được tiến hành ở thị trường sơ cấp khi người mua mua được chứng khoán lần đầu
từ những người phát hành, và ở những thị trường thứ cấp khi có sự mua đi bán lại
các chứng khoán đó được phát hành ở thị trường sơ cấp. Thị trường này không
cung ứng tiền cho lưu thông mà là thị trường tạo vốn để đầu tư dài hạn vào sản
xuất- kinh doanh.Như vậy, xét về mặt hình thức, thị trường chứng khoán chỉ là nơi
diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, qua
đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán.
Trong sơ đồ tổng quát về thị trường vốn ,thị trường chứng khoán thuộc kênh
tài chính trực tiếp: nghĩa là những người đi vay vay vốn trực tiếp từ những người
cho vay bằng cách bán cho họ các chứng khoán.Đồng thời,những người có vốn
không gửi tiền vào ngân hàng để thu lãi mà dùng tiền đó để mua các chứng khoán
đầu tư với hy vọng kiếm lời nhiều hơn.
2.Thị trường phi tập trung(còn gọi là thị trường không chính thức)
Thị trường phi tập trung (over-the-counter - OTC market) là thị trường được
tổ chức không dựa vào một mặt bằng giao dịch cố định như thị trường sàn giao
dịch, mà dựa vào một hệ thống vận hành theo cơ chế chào giá cạnh tranh và thương
lượng, giữa các công ty CK với nhau, thông qua một sự trợ giúp quyết định nhiều
đến hiệu quả hoạt động, đó là phương tiện thông tin.Sở dĩ người ta gọi thị trường
OTC là thị trường trao tay là vì đó là thị trường mà ở đó việc giao dịch mua bán
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
chứng khoán được thực hiện qua hệ thống Computer(điện thoại và vi tính) nối

hợp", ông nói.
2. Mất thời gian
Một lý do nữa khiến nhà đầu tư và công ty chứng khoán không hào hứng với
OTC bởi họ quá mất thời gian trong việc đàm phán lệnh và nhận lệnh khi giao dịch.
Nếu như trên thị trường sơ cấp, giao dịch báo giá gần như khớp lệnh liên tục và
người mua bán có thể nhận các thông số là quyết ngay việc mua bán cổ phiếu thì
với cách thức thoả thuận, người muốn mua phải tự tìm ra ai muốn bán.
Thoả thuận nghĩa là khi các nhà đầu tư muốn bán chứng khoán, họ phải nhờ
công ty chứng khoán viết lệnh lên sàn. Sau đó phải chờ môi giới tìm đối tác. Môi
giới phải hỏi ra công ty chứng khoán nào có nhà đầu tư đang muốn mua (hoặc đợi
người đến hỏi mua). Môi giới sau đó cũng phải đàm phán với người bán giá người
mua muốn. Người mua đồng ý với giá thoả thuận hay khụng lại qua môi giới báo
lại người bán. Cứ thế cho đến lúc nào hai bên cùng thoả mãn với giá mua bán. So
với sự biến động của thị trường vốn, thời gian đàm phán để hoàn tất một giao dịch
thoả thuận có thể khiến giá cả trên thị trường đó thay đổi.
"Không những mất thời gian, giảm tính thanh khoản, giao dịch thoả thuận
khiến cho OTC gần như không có người tạo lập thị trường", V.N - một nhân viên
môi giới chứng khoán của Công ty Chứng khoán Bảo Việt (BVSC) nói.
Ông Vũ Bằng cho biết, sàn OTC trước khi ra đời đó được xây dựng hai hệ
thống giao dịch báo giá và thoả thuận. Nhưng sau đó, do chủ trương đưa giao dịch
thoả thuận trước, phần mềm được sửa lại. Nếu muốn đưa thêm giao dịch báo giá
vào hệ thống sẽ phải mất khoảng 1 đến 1 tháng rưỡi. Nếu không thử nghiệm kỹ sẽ
gặp phải tình trạng rối loạn thông số trên thị trường như trường hợp mới đây xảy ra
với VN-Index. Ông cũng cho biết rằng, việc sửa đổi phần mềm và đưa giao dịch
báo giá lên sàn OTC sẽ được thực hiện sớm trong thời gian tới.
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
3.Mở cửa sàn thứ cấp
Sàn chứng khoán thứ cấp mở cửa: những tâm trạng trái ngược!
Sàn chứng khoán thứ cấp sau khi chính thức khai trương diễn ra giao dịch

Doanh nghiệp hào hứng
Để thúc đẩy một nền kinh tế cổ phần như mong đợi, Chính phủ đã có những
chính sách khuyến khích mạnh tay hơn với Thị trường chứng khoán Hà Nội. Các
doanh nghiệp cho biết, thay vì e ngại như ban đầu, họ cũng đó cảm thấy hào hứng
hơn với sàn chứng khoán bởi đã thấy những lợi khi đăng ký giao dịch.
Điều kiện, thủ tục đăng ký lên sàn Hà Nội đơn giản hơn nhiều so với
TTGDCK TP.HCM. Bất cứ doanh nghiệp nào với số vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở
lên, có 50 cổ đông trở lên (không kể cổ đông trong hay ngoài doanh nghiệp); có
tỡnh hỡnh tài chớnh minh bạch (báo cáo tài chính phải dược kiểm toán), một năm
cuối trước khi tham gia giao dịch làm ăn có lời... đều có thể tham gia giao dịch tại
TTGDCK Hà Nội. Hơn nữa, doanh nghiệp cũng được giảm 50% thuế thu nhập
doanh nghiệp trong vòng 2 năm đầu, kể từ khi đăng ký giao dịch...
Thậm chí, để tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đăng ký giao dịch tại
TTGDCK Hà Nội, ông Dũng cũng cho biết sẽ kiến nghị Ủy ban chứng khoán, Bộ
Tài chính sửa đổi quy định về đăng ký giao dịch theo hướng mở rộng thêm 2 nhóm
đối tượng là các doanh nghiệp hạch toán phụ thuộc nhưng chưa có báo cáo kiểm
toán (tức là chưa xác định được 1 năm có lời) được và các doanh nghiệp đang cổ
phần hóa, mới ở giai đoạn hồ sơ đó được sự tư vấn của Công ty chứng khoán mà
chưa được kiểm toán.
Nhà đầu tư băn khoăn
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Với các chính sách mở, thậm chí lãnh đạo sàn Hà Nội cũng gửi cả thư kêu
gọi các DN "để ý" đến mình. Tuy nhiên, ông Nguyễn Minh Tuấn, đại diện của
Sacombank - nhà đầu tư cho rằng, dường như tất cả những ưu đãi trên của
TTGDCK Hà Nội mới chỉ "nghiêng" về phía doanh nghiệp đăng ký giao dịch, cũng
lợi ích của nhà đầu tư tham gia đến đâu, lại chưa "cân đong đo đếm" được. Dù
rằng, việc xây dựng "5 bước đấu giá" có tạo điều kiện cho bên mua và bên bán
"gặp" nhau nhiều hơn, nhưng theo ông Miên, vẫn chưa đủ lực hấp dẫn.
"Hàng giao dịch tại TTGDCK Hà Nội chưa phải là hàng Việt Nam chất

lượng và giao dịch trực tiếp với nhau. Thuật ngữ "over the counter" có nghĩa là
"qua quầy" theo cách diễn đạt nguyên thuỷ. Ngày nay, nhờ sự phát triển của kỹ
thuật truyền thông và vi xử lý thị trường OTC hiện đại đó thoát ly xa khỏi các quầy
và hoạt động theo một cơ chế được tổ chức với sự trợ giúp về kỹ thuật điện tử rất
tinh vi, có khả năng kết nối trên quy mô rộng lớn giữa các nhà môi giới và kinh
doanh CK với nhau.
Thị trường chứng khoán (TTCK) phi tập trung hay còn gọi là TTCK tự do
(OTC) xuất hiện từ khi chứng khoán được mua bán qua các ngân hàng, công ty
chứng khoán và phát triển mạnh thông qua các nhà môi giới. Cách giao dịch của thị
trường này bắt đầu từ việc mua bán trực tiếp đến giao dịch qua điện thoại và nay đã
tiến tới giao dịch mua bán qua mạng trực tuyến .
TS. Lý Hoàng Ánh, Phú Khoa Tiền tệ và Thị trường tài chính Trường Đại
học Ngân hàng TPHCM mở đầu câu chuyện về “TTCK Việt Nam, thực trạng và
giải pháp” bằng một nhận xét: TTCK OTC ở nước ta mới hình thành một cách tự
phát nhưng hoạt động ngày càng “rầm rộ” trong mấy năm gần đây. Và theo TS.
Hoàng Ánh, muốn TTCK phát triển được như mong muốn, việc xây dựng một thị
trường OTC có tổ chức là rất cần thiết. Tại cuộc hội thảo “Phát triển thủ đô Hà Nội
trở thành trung tâm tài chính tiền tệ”, nhiều chuyên gia đó thống nhất quan điểm
nên phát triển Trung tâm Giao dịch chứng khoán (TTGDCK) Hà Nội thành thị
trường OTC có sự quản lý của nhà nước.
Theo đó, TTGDCK Hà Nội (được khai trương và đi vào hoạt động hồi đầu
năm 2005) sẽ là nơi tổ chức giao dịch các cổ phiếu chưa niêm yết hay chưa đủ điều
8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
kiện niêm yết, hoặc đủ điều kiện niêm yết nhưng không có nguyện vọng niêm yết
tại TTGDCK TPHCM. Trong giai đoạn đầu, TTGDCK Hà Nội tập trung giao dịch
chủ yếu cho các doanh nghiệp có vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở lên, hoạt động kinh
doanh 1 năm có lời và có 50 cổ đông bên ngoài. Với điều kiện dễ dàng và thuận lợi
như vậy, TTGDCK Hà Nội sẽ thu hút thị trường cổ phiếu OTC và tạo cơ hội cho
các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết có thể tham gia huy động vốn trên

giao dịch qua mạng thuận tiện, được thực hiện các giao dịch với những thông tin
kịp thời và chính xác. Phát triển thị trường OTC có tổ chức, các nhà quản lý còn có
thể giám sát tốt thị trường và tạo điều kiện cho các nhà môi giới giao dịch chứng
khoán hoạt động thuận tiện hơn.
II. SỰ KHÁC BIỆT GIỮA THỊ TRƯỜNG OTC VÀ THỊ TRƯỜNG
SÀN GIAO DỊCH
Sự khác biệt cơ bản giữa thị trường OTC và thị trường sàn giao dịch có thể
ghi nhận như sau:
OTC
Địa điểm kinh doanh phân
tán.
Điều hành (thường là) do hiệp hội
kinh doanh chứng khoán.
Gút giá bằng thương lượng.
Sàn
Địa điểm kinh doanh tập trung.
Điều hành bởi sở giao dịch.
Gút giá bằng đấu giá hai chiều.
Thị trường OTC là nơi ít kén CK giao dịch hơn thị trường sàn giao dịch. Tuy
nhiên, CK giao dịch vẫn phải là loại đáp ứng các chuẩn mực và được phép giao
dịch đại chúng. Đặc biệt, đây là thị trường đảm nhận vai trò bán ra các CK phát
hành mới (new issues), kể cả chứng chỉ của các quỹ hỗ tương đầu tư (qũy mở -
mutual - các quỹ hỗ tương đầu tư chỉ bán sơ cấp trong thị trường này, chứ không có
10
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
mua bán thứ cấp, bởi với các chứng chỉ đó chỉ có thể được các quỹ này mua lại
theo một cơ chế riêng.
Như ta biết, CK phát hành môi giới là loại do công ty chào bán ban đầu (giao
dịch sơ cấp) để huy động vốn. Dù có thể việc mua đi bán lại (hoạt động thứ cấp)
ngay lập tức, thì về nguyên tắc, các CK phát hành như vậy xem như được trao từ

căn cứ vào thực tế hoạt động và tương lai của công ty đó, do công ty bảo lãnh phát
hành và công ty cổ phần định ra dựa trên việc khảo sát nhu cầu thị trường. Nhưng ở
TTCK Việt Nam hiện nay, mệnh giá của các công ty niêm yết lại do Uỷ ban Chứng
khoán Nhà nước (UBCKNN) quy định và điều đó là không hợp lý bởi như vậy sẽ
không phản ánh đúng thực tế hoạt động của công ty.
Vấn đề thứ hai ảnh hưởng đến thị trường OTC là biên độ giá. Thời gian đầu
hình thành TTCK, UBCKNN dự định biên độ giá dao động là +/- 5% nhưng sau lại
giảm xuống cũng +/- 2% với lý do sợ hiện tượng "đầu cơ", các chuyên gia thì lại
cho rằng nhận định này chưa có cơ sở chính xác.
Theo ý kiến của một số nhà đầu tư, với biên độ dao động +/-5% đó là thấp
thì với biên độ +/- 2% thì cũng gọi là lợi nhuận (mỗi phiên giao dịch chỉ nhích lên
300-400 đồng). Mặt khác, biên độ giá làm cho nhiều người muốn mua nhưng
không mua được, nhiều người muốn bán cũng không bán được và từ đó làm giảm
tính thanh khoản của chứng khoán.
Giả sử nếu UBCKNN cho biên độ không được rớt xuống dưới 2%, trên lý
thuyết thì đúng nhưng thực tế lại khác. Khi một công ty gặp khó khăn trong kinh
doanh, sau 10 ngày không xuất hiện lệnh mua, vậy nếu có lệnh mua vào ngày thứ
11 thì rủi ro vẫn rất lớn. Có thể kết luận rằng, biên độ giá không giải quyết được
vấn đề giảm thiểu những rủi ro.
Nhiều chuyên gia cho rằng, để TTCK hoạt động ổn định rất cần đến các nhà
"tạo thị trường". Thực chất việc tạo lập thị trường nằm trong nhiệm vụ của công ty
12