A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận
Tập đọc là một môn học có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống các
môn học ở bậc Tiểu học. Biết đọc là có thêm công cụ mới để học tập, để giao
tiếp. Đây là một công cụ mà chỉ người biết chữ mới có. Trong môn Tiếng Việt
thì phân môn tập đọc có khả năng thực hiện tốt các nhiệm vụ của môn Tiếng
Việt đề ra đó là: Trau dồi kiến thức ngôn ngữ, kiến thức văn học, kiến thức đời
sống , rèn luyện kỹ năng đọc, nói , viết và đặc biệt nó còn góp phần không nhỏ
vào việc giáo dục tình cảm, mĩ cảm và năng lực phát triển tư duy của học sinh.
Có thể nói phân môn tập đọc mà chỉ có phân môn chính tả, luyện từ và câu, tập
làm văn, tập viết thì nhiệm vụ của môn Tiếng Việt khó có thể thực hiện được.
Tóm lại, tập đọc là một phân môn rất quan trọng trong chương trình
Tiếng Việt ở bậc Tiểu học. Dạy tốt phân môn này không những rèn luyện cho
học kĩ năng đọc mà phát triển tư duy ở các em vốn từ phong phú, tạo điều kiện
để các em học tốt các phân môn khác (Luyện từ và câu, chính tả, tập làm văn,
kể chuyện). Hơn thế nữa , dạy tốt phân môn tập đọc sẽ giúp các em có được một
phương tiện để học các môn học khác như Toán , Đạo đức, Khoa học, Lịch sử
và Địa lí (lớp 4, 5), Tự nhiên và Xã hội (lớp 1, 2 ,3), Âm nhạc, Mĩ thuật, Kĩ
thuật (Thủ công) được tốt hơn. Do vậy việc suy nghĩ , tìm chọn những biện
pháp hữu hiệu nhất góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy của phân môn tập
đọc là vô cùng cần thiết. Nhưng đối với học sinh người dân tộc thiểu số lại là
một vấn đề cần thiết hơn. Vì tiếng nói của học sinh dân tộc thiểu số có nhiều
khác biệt hơn so với tiếng Việt của chúng ta. Do vậy trong quá trình giảng dạy
phân môn tập đọc đối học sinh dân tộc thiểu số còn gặp rất nhiều khó khăn và
bất cập.
II. Cơ sở thực tiễn
Như trên đã khẳng định , phân môn tập đọc có một vị trí đặc biệt quan
trọng trong chương trình môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học nói chung và ở khối
lớp 4 và khối lớp 5 nói riêng cũng còn có hạn chế, thiếu sót. Do vậy mà chất

1

đồng bào dân tộc thiểu số, việc hướng dẫn luyện đọc cho học sinh chưa được
chuẩn xác.
- Do giáo viên còn lúng túng trong việc sử dụng phương pháp rèn đọc
cho học sinh người dân tộc thiểu số, đọc mẫu chưa được tốt, thiếu tác dụng đọc
mẫu và chưa kích thích được học sinh cố đọc theo thầy.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
Như chúng ta đã biết, trong một giờ tập đọc người giáo viên cần phải
thực hiện các hoạt động dạy học để đạt được những yêu cầu cơ bản như sau:
Hướng dẫn học luyện phát âm đúng (đối với học sinh dân tộc thiểu số),
đọc hiểu, đọc hay một văn bản. Do vậy để nâng cao chất lượng tập đọc của học
sinh, qua học tập nghiên cứu tìm ra biện pháp rèn đọc và đã áp dụng những biện
pháp đó vào thực tế giảng dạy, tôi đã có một số kinh nghiệm trong việc rèn đọc
cho học sinh dân tộc thiểu số lớp 4 và lớp 5. Sau đây tôi xin được trình bày nội
dung kinh nghiệm của mình – kinh nghiệm có tên gọi:
Phương pháp rèn đọc cho học sinh dân tộc thiểu số lớp 4 và lớp 5
Trong kinh nghiệm này, tôi xin được trình bày các biện pháp để rèn đọc
đúng cho học sinh dân tộc thiểu số lớp 4 và lớp 5.
II/ Những giải pháp đã thưc hiện
1. Khắc phục tình trạng đọc ê a , ngắc ngứ và còn đánh vần đọc từng tiếng
Như chúng ta đã biết chữ Tiếng Việt của chúng ta viết rời ra từng âm tiết
chứ không phải viết liền từng từ như chữ của một số nước khác ( Anh, Nga,
Pháp…) nhưng khi đọc ta lại không đọc rời rạc từng âm tiết một mà phải đọc
theo từng cụm từ .
Ví dụ : Chị Nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá, người bự những phấn như
mới lột. Chị mặc áo thâm dài đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng như
cánh bướm non lại ngắn chùn chùn.

3
Nếu tính về mặt âm tiết thì hai câu văn trên có 38 âm tiết, 31 từ, 9 cụm

Tránh tình trạng học sinh ngắt nghỉ quá lâu làm cho người nghe quá rời
rạc.
2. Khắc phục tình trạng đọc phát âm sai dấu thanh
Như ai cũng đã biết, đất nước ta có 54 dân tộc anh em sống khắp mọi
miền của Tổ quốc, mỗi một dân tộc có một tiếng nói riêng, mỗi một vùng miền
có tiếng nói khác nhau. Tiếng Việt của chúng ta rất đa dạng và phong phú mà
chúng ta cần đọc, viết cần phải chính xác thì người nghe, người đọc mới hiểu
được. Đối với học sinh người Kinh thì chỉ phát âm sai những tiếng, từ có phụ
âm đầu l – n; s – x; ch – tr ; d – r – gi hoặc vần ât – âc; ut – ut; …là chủ yếu.
Nhưng đối học sinh người dân tộc thiểu số khi đọc một đoạn văn hoặc một đoạn
thơ thì các em chỉ biết đọc liền một mạch, không chú đến các dấu thanh (Thêm
hoặc bớt dấu thanh).
Ví dụ: Tôi trích một khổ thơ trong bài thơ “Mẹ ốm” (Sách Tiếng Việt 4
tâp 1), học sinh đọc như sau:
Mọi hồm mẹ thich vùi chời
Hồm này mẹ chằng nòi cười được đầu
La trâu khô giưa cơi trâu
Truyện Kiều gập lại trền đầu bầy này.
V.V…
Ở lớp tôi ngay từ khi mới nhận lớp, qua khảo sát chất lượng đầu năm và
trong giao tiếp hằng ngày với học sinh, tôi thấy các em phát âm không được
chuẩn tiếng Việt . Tỉ lệ mắc lỗi này khoảng 95% ở học sinh người dân tộc thiểu
số . Đây không chỉ là ở các em học sinh khi nói, đọc, viết mà cả nhân dân địa
phương nơi đây cũng như vậy. Để khắc phục được tình trạng học sinh người
dân tộc thiểu số nói, đọc, viết đúng, đọc chuẩn xác của một bài văn, bài thơ ,
người giáo viên cần phải tìm tòi, nghiên cứu những phương pháp rèn đọc có
hiệu quả và hữu hiệu nhất trong một tiết dạy tập đọc cho học sinh người dân tộc
thiểu số. Không chỉ dạy ở phân môn tập đọc mà còn dạy ở tất cả các phân môn
khác trong một buổi học. Tôi phải chuẩn bị trước ở nhà ghi sẵn một đoạn thơ,


Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ ngữ khó cần
phải được đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì học sinh đọc
những từ ngữ đó mới đúng hơn bởi vì nhiều khi đọc riêng từ học sinh có thể đọc
đúng khi đặt từ đó vào trong câu văn chưa chắc học sinh đã đọc đúng. Chính vì
thế sau khi rèn cho học sinh luyện đọc từ ngữ khó có chứa những âm, vần khó
tôi lại phải yêu cầu học sinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn,
đoạn thơ có chứa những từ ngữ khó cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc
đúng là rèn phát âm đúng để đọc đúng văn bản.
Rèn cho học sinh thói quen đọc đúng những từ ngữ có các dấu thanh mà
học sinh người dân tộc thiểu số phát âm sai là một việc làm không đơn giản.
Bản thân một mình phân môn tập đọc cũng có thể giải quyết được một phần nào
đó . Do vậy theo tôi trong tất cả các giờ học và trong bất kì hoàn cảnh giao tiếp
nào và một số em ít mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay có như thế thì mới giải
quyết được vấn đề. Còn những yếu kém hơn, tôi cũng rèn luyện theo từng bước
như vậy. Đến nay, năm học đã tiến được gần hơn một học kì thì mức độ phát
âm sai như đã nêu ở trên đã giảm rõ rệt , có một số em đã đọc được tương đối
chuẩn xác và rõ ràng. Kết quả đạt được 18/27em. Đạt: 67%.
3. Khắc phục tình trạng đọc lên xuống giọng tùy tiệnvà đọc ngắt, nghỉ đúng chỗ
* Theo tôi muốn khắc phục tình trạng đọc lên xuống giọng tùy tiện thì
giáo viên phải hướng dẫn thật tốt cách đọc các kiểu câu:
Câu kể ở cuối câu có dấu chấm, khi đọc cần phải xuống giọng ở cuối câu.
Câu hỏi ở cuối câu có dấu chấm hỏi, khi đọc ta phải lên giỏng ở cuối câu.
Câu kể có dấu chấm lửng, khi đọc phải kéo dài giọng.
Câu cảm, cầu cầu khiến ở cuối câu có dấu chấm cảm, khi đọc cần phải lên
giọng ở cuối câu.
Ví dụ: trong bài “Chú Đất Nung” (Tiếng Việt 4, tập 1), tôi hướng dẫn
học sinh cách đọc các loại câu này như sau:
Chép đoạn văn đó lên bảng phụ.

7

Trước khi cho học sinh đọc, giáo viên cho học sinh khá, giỏi đọc trước
sau đó giáo viên mới đọc mẫu (đọc diễn cảm). Nhưng ở đây toàn bộ học sinh cả
lớp đều là học sinh dân tộc mà các em đã mất các căn bản ở các lớp dưới. Khi
các em đọc chỉ biết đọc liền một mạch không biết ngắt nghỉ ở chỗ nào của câu
văn hoặc ngắt nghỉ không đúng chỗ. Do vậy, giáo viên cần phải hướng dẫn và
đọc mẫu trước sau đó mới yêu cầu học sinh đọc. Cụ thể các em đọc ngát, nghỉ ở
những câu văn sau:
“…Màu lúa chín giữa /đồng vàng xộm lại. Nắng nhạt/ ngả màu vàng
hoe. Trong vườn, lắc lư/ những chùm quả xoan vàng lịm không/ trông thấy
cuống, như những chuỗi tràng/ hạt bồ đề treo lơ lửng…”
Các em đọc ngắt nghỉ rất tùy tiện không phân biệt được đâu là dấu chấm,
dấu phẩy. Vì vậy chúng tôi lại phải sử dụng bảng phụ viết sẵn các câu văn đó để
hướng dẫn học sinh luyện đọc rõ ràng, ngắt nghỉ đúng chỗ quy định và giáo
viên có thể hỏi học sinh:
- GV: Đoạn văn có mấy câu?
+ HS: Đoạn văn có ba câu.
- Khi đọc, em ngắt ở những chỗ nào? Và nghỉ ở những chỗ nào?
+ HS: Khi đọc, ngắt ở chỗ có dấu phẩy và nghỉ ở chỗ có dấu chấm.
Giáo viên hướng dẫn dùng phấn màu gạch chéo / một gạch ở chỗ có dấu
phẩy và câu văn dài để học sinh biết ngắt đúng chỗ có dấu phẩy; gạch chéo //
hai gạch ở chỗ có dấu chấm để học sinh biết nghỉ ở chỗ có dấu chấm. Ví dụ: ở
các câu văn trên, tôi dùng phấn màu gạch như sau: “… Màu lúa chín giữa đồng
vàng xộm lại.// Nắng nhạt ngả màu vàng hoe.// Trong vườn,/ lắc lư những chùm
quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống,/ như những chuỗi hạt tràng bồ đề
treo lơ lửng.//”.
Do vậy tôi muốn nói khi hướng dẫn học sinh dân tộc thiểu số đọc ngắt,
nghỉ đúng chỗ thì giáo viên cần phải cho học sinh nhận biết các dấu câu và thời
gian ngắt nghỉ của từng dấu câu đó. Làm tốt các khâu luyện đọc đúng tức là tạo
ra cơ sở ban đầu để giúp học sinh hiểu đúng bài tập đọc và như vậy mới


tâm trạng bình tĩnh, tự nhiên và thoải mái khi đọc. Các em không thể đọc diễn
cảm được nếu như trong một trạng thái sợ sệt, hồi hộp, lo lắng. Vận dụng tốt
những phương pháp dạy học nêu trên là nhằm đạt được bốn yêu cầu về đọc đó
là: đọc chính xác, đọc lưu loát, đọc thầm và đọc diễn cảm.
2. Trong một giờ tập đọc, cần khéo léo tổ chức để thu hút tất cả học sinh đều
làm việc với sách giáo khoa, chú ý vào nội dung bài tập đọc. Muốn làm được
điều đó, tôi nghĩ chúng ta cần:
- Phải xây dụng cho lớp một nền nếp học tập nghiêm túc, có tính kỉ luật
- Giáo viên phải luyện cho mình khả năng đọc mẫu thật tốt để cuốn hút
học sinh chú ý vào nội dung bài.
- Trong một giờ tập đọc, giáo viên cần phải coi trọng cả hai cầu đó là rèn
đọc cho học sinh và giúp các em cảm thụ tốt nội dung bài tập đọc. Hai yêu cầu
này cần phải được đan quyện vào nhau, bổ sung hỗ trợ lẫn nhau nên không thể
tách bạch từng phần riêng lẻ. Vì thế khi soạn bài, giáo viên cần lựa chọn và đưa
ra hệ thống các câu hỏi sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh trong lớp .
Có câu hỏi khó dành cho học sinh khá giỏi, có câu hỏi dễ dành cho học sinh
trung bình yếu để mọi học sinh có cơ hội thể hiện khả năng của mình mà không
cảm thấy nhàm chán hoặc quá sức.
- Cần sử dụng có hiệu quả các hình thức đọc khác nhau: đọc to, đọc thầm,
đọc tiếp nối, đọc mấp máy môi. Đọc phân vai,… để thay đổi không khí của lớp
học, thu hút học sinh vào bài.
- Tạo không khí vui tươi, hồn nhiên, nhẹ nhàng, sinh động trong các giờ
học . Tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi như “Thả thơ” được dùng khi dạy
các bài tập đọc là bài thơ; trò chơi “ Ai tinh ai nhanh” được dụng khi dạy các
bài tập đọc là văn xuôi.
Những trò chơi này tuy chỉ tiến hành trong khoảng thời gian từ 3 – 4
phút nhưng rất hấp dẫn đối với học sinh và mang lại kết quả tốt cho bài dạy.

11
Rèn luyện kĩ năng cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh người

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
………………………………………………………………
Ngày … tháng ……năm 2010
T/M HĐTĐKT

13