A. PHẦN MỞ ĐẦU
Sự xuất hiện của nhà nước là một điều tất yếu trong xã hội có giai
cấp. Nhưng không chỉ dừng lại ở đó, cùng với sự phát triển của xã hội loài
người và quá trình đấu tranh gai cấp, nhà nước cũng phát triển và thay đổi
từ hình thức này sang hình thức khác; nhà nước sau phát triển và hoàn thiện
hơn nhà nước trước. Đó là một quy luật tất yếu của sự phát triển. Vì vậy, để
tìm hiểu rõ hơn quy luật này, nhóm chúng em xin được tìm hiều về đề tài: “
Sự phát triển của bộ máy nhà nước trong lịch sử ”.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. Khái quát chung
Nhà nước là bộ máy quyền lực đặc biệt, được tổ chức được tổ chức
chặt chẽ để thực thi chủ quyền quốc gia, tổ chức và quản lí xã hội bằng pháp
luật, phục vụ lợi ích giai cấp, lợi ích xã hội và thực thi các cam kết quốc tế.
Nhiệm vụ và các chức năng của nhà nước được thực hiện bởi bộ máy
nhà nước. Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan nhà nước từ trung ương
đến địa phương, được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung,
thống nhất nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của nhà nước, vì lợi ích
của giai cấp thống trị.
Kể từ khi nhà nước ra đời cho tới nay đã hình thành nên bốn kiểu
nhà nước đó là: Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước tư sản và
Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Ứng với mỗi kiểu nhà nước là một bộ máy nhà
nước khác nhau với các nguyên tắc trong tổ chức và hoạt động khác nhau.
Trải qua những biến động thăng trầm của lịch sử, cùng với sự thay thế của
kiểu nhà nước này bằng kiểu nhà nước khác tiến bộ hơn thì bộ máy nhà
nước cũng ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn để nhằm phát huy hiệu
lực cũng như chức năng của nhà nước.
II. Sự phát triển của bộ máy nhà nước trong lịch sử
1. Bộ máy nhà nước chủ nô
Lịch sử bắt đầu từ bộ máy nhà nước chủ nô ban đầu còn giản đơn và
mang tính cưỡng chế là chủ yếu. Mới đầu, hoạt động của bộ máy nhà nước
chưa mang tính chuyên nghiệp, việc tổ chức bộ máy nhà nước còn mang tính

chẽ, quy củ, hoàn chỉnh hơn, thể hiện tính chuyên nghiệp cao. Bước đầu đã
có sự phân biệt về chức năng nhiệm vụ giữa lập pháp, hành pháp, và tư
pháp. Nhìn chung, các nhà nước phong kiến đều đã biết đến việc phân chia
lãnh thổ thành các đơn vị hành chính lãnh thổ, hình thành hệ thống cơ quan
nhà nước từ trung ương đến địa phương. Trong bộ máy nhà nước phong
kiến, đội ngũ quan liêu được từng bước hình thành với những chức vụ
chuyên nghiệp, phẩm hàn và chức vụ đi kèm với nhau.
Cách thức tổ chức bộ máy nhà nước ở phương Đông có nhiều điểm
khác so với phương Tây. Ở phương Đông, trong suốt quá trình tồn tại của
chế độ phong kiến, yếu tố trung ương tập quyền luôn được duy trì bởi vậy,
bộ máy nhà nước phong kiến luôn được tổ chức đảm bảo tính thống nhất của
quyền lực nhà nước. Ở phương Tây, chế độ phong kiến đã trải qua các giai
đoạn phát triển từ phân quyền cát cứ đến trung ương tập quyền. Khác với
phương Đông, ở phương Tây thời kì này đã bắt đầu hình thành các thuyết
chế dân chủ như nghị viện ở Anh, hội nghị tam cấp ở Pháp, hội nghị quốc
dân ở Nga… Đặc biệt, trong bộ máy nhà phong kiến phương Tây tòa án với
chức năng là cơ quan xét xử chuyên nghiệp được hình thành từ rất sớm.
Bên cạnh sự tiến bộ rõ rệt về cách thức tổ chức, bộ máy nhà nước
phong kiến còn tồn tại những hạn chế như: Sự chuyên môn hóa trong việc tổ
chức quyền lực nhà nước còn chưa rõ ràng, cụ thể. Vua nắm trong tay mọi
quyền lực, do đó sự chuyên quyền và thiếu dân chủ là điều dễ thấy ở các
Nhà nước Phong kiến. Để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội đòi hỏi một
bộ máy nhà nước mới ra đời đem lại hiệu quả quản lí cao hơn.
3. Bộ máy nhà nước tư sản
Sau một thời gian dài tồn tại nhà nước chiếm hữu nô lệ - nhà nước
chủ nô với bộ máy nhà nước còn đơn giản và mang tính cưỡng chế là chủ
yếu. Tiếp đến là sự tồn tại lâu dài của nhà nước phong kiến với bộ máy có sự
phân cấp rạch ròi hơn, xong vẫn chủ yếu mang tính chuyên quyền độc đoán.
Sự ra đời của nhà nước tư sản là một bước tiễn vĩ đại của lịch sử nhân loại.
Nhà nước tư sản, với bộ máy hoàn chỉnh có hệ thống và phân công, phân cấp

Như vậy, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản nhìn
chung là hoàn toàn mới mẻ so với nhà nước chủ nô và phong kiến. Bộ máy
nhà nước tư sản đã thể hiện rõ tính dân chủ, đề cao quyền con người phù
hợp với tiến trình phát triển của xã hội. Tuy nhiên hạn chế cơ bản của nó là
có thể dẫn tới sự thiếu đồng bộ, sự mâu thuẫn trong tổ chức hoạt động của
bộ máy Nhà nước, thậm chí nó còn có thể làm cho bộ máy Nhà nước bị tê
liệt, không hoạt động được; tính dân chủ và khách quan nhiều khi còn bị hạn
chế.
4. Bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa
Sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa là kết quả tất yếu của những
mâu thuẫn sâu sắc và ngày càng trở nên nghiêm trọng đến mức không thể
điều hòa được giữa giai cấp tư sản với giai cấp công nhân và nhân dân lao
động. Mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất dẫn đến yêu
cầu phải có một kiểu quan hệ sản xuất mới, phù hợp với trình độ phát triển
của lực lượng sản xuất. Bộ máy nhà nước Xã hội chủ nghĩa mang tính nhân
dân sâu sắc. Bộ máy Nhà nước xã hội chủ nghĩa do nhân dân tổ chức ra.
Thông qua hoạt động bầu cử nhân dân trực tiếp bầu ra hệ thống cơ quan đại
diện của nhân dân, từ hệ thống cơ quan này mà hình thành ra các cơ quan
khác trong bộ máy Nhà nước. Như vậy, bộ máy Nhà nước xã hội chủ nghĩa
được tổ chức và hoạt động trên cơ sở sự ủy nhiệm của nhân dân, đều nhằm
hướng tới nhân dân, chăm lo cho nhân dân, bảo đảm, bảo vệ lợi ích cho nhân
dân.
Việc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước Xã hội chủ nghĩa
luôn đảm bảo quyền lực của Nhà nước là thống nhất, có sự phân công và
phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập
pháp, hành pháp, tư pháp. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa bộ máy Nhà
nước xã hội chủ nghĩa với bộ máy tư sản
Trong bộ máy Nhà nước Xã hội chủ nghĩa, các cơ quan quản lý kinh
tế xã hội ngày càng phát triển và hoàn thiện để quản lý mọi mặt của đời sống
xã hội, ngược lại, các cơ quan cưỡng chế chuyên nghiệp sẽ ngày càng được

nghĩa Mác- Lênin.